Gỡ “điểm nghẽn” trong tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Vì sao doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận nguồn vốn vay?

Theo thống kê của FiinGroup, tính đến tháng 7-2026, Việt Nam có khoảng 914.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm 94% tổng số doanh nghiệp.

Đáng chú ý, cũng theo FiinGroup, năm 2026 chỉ khoảng 8,8% doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận được vốn vay, giảm 0,5 điểm phần trăm so với năm 2025, trong khi tỷ lệ này ở doanh nghiệp lớn đạt 47,1%.

Thực tế này đặt ra một nghịch lý: Doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm số lượng áp đảo trong nền kinh tế nhưng lại gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận nguồn lực để duy trì hoạt động, mở rộng sản xuất, kinh doanh và phát triển quy mô.

Bà Phan Thị Giang, Phó Giám đốc Công ty cổ phần Vật liệu xây dựng NTG cho biết, doanh nghiệp hoạt động theo mô hình gia đình trong lĩnh vực xây dựng nên việc tiếp cận vốn ngân hàng còn gặp một số trở ngại. Ngân hàng thường yêu cầu hồ sơ chứng minh dòng tiền, phương án sản xuất, kinh doanh và tài sản bảo đảm, trong khi quy mô tài sản của doanh nghiệp còn hạn chế.

Đặc thù của lĩnh vực xây dựng là doanh thu và dòng tiền phụ thuộc vào từng công trình, tiến độ nghiệm thu, thanh toán. Vì vậy, dòng tiền tại một thời điểm chưa phản ánh đầy đủ quy mô hoạt động cũng như nhu cầu vốn của doanh nghiệp.

Theo bà Phan Thị Giang, nếu thủ tục được đơn giản hóa, cơ chế cho vay linh hoạt hơn và giảm bớt những rào cản trong tiếp cận vốn, doanh nghiệp sẽ có thêm dư địa để huy động nguồn lực, mở rộng sản xuất, kinh doanh. Hiệu quả của chính sách tín dụng, theo đó, không chỉ thể hiện ở quy mô các gói vốn được công bố mà quan trọng hơn là nguồn vốn có thực sự được giải ngân đến đúng doanh nghiệp, đúng thời điểm hay không.

Trên thực tế, khó khăn này đến từ hai phía, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn chưa khắc phục được những hạn chế về năng lực quản trị, tính minh bạch của số liệu kế toán; thậm chí còn có sự chênh lệch giữa báo cáo thuế và sổ sách nội bộ. Ở chiều ngược lại, các ngân hàng cũng gặp khó trong quá trình thẩm định khi dữ liệu về doanh nghiệp còn phân tán, chưa được kết nối đồng bộ với cơ quan thuế, hải quan để có cơ sở đánh giá đầy đủ tình hình tài chính. Đây là những "điểm nghẽn" từ cả phía doanh nghiệp và tổ chức tín dụng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Do đó, trong bối cảnh phấn đấu tăng trưởng hai con số, Ngân hàng Nhà nước đang định hướng các tổ chức tín dụng đẩy mạnh cung ứng vốn, đồng thời hướng dòng tín dụng vào các lĩnh vực tạo động lực mới cho tăng trưởng.

Ngay trong tháng 8-2026, Ngân hàng Nhà nước đã chỉ đạo các ngân hàng thương mại triển khai chương trình tín dụng hướng đến doanh nghiệp nhỏ và vừa và các doanh nghiệp, cá nhân hoạt động trong những lĩnh vực là động lực tăng trưởng. Sau hơn một tháng triển khai, đã có 19 ngân hàng thương mại công bố chương trình, sản phẩm ưu đãi với tổng quy mô trên 407 nghìn tỷ đồng; lãi suất ưu đãi thấp hơn từ 1-2%/năm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn.

Trên cơ sở chủ trương của Ngân hàng Nhà nước, Agribank là ngân hàng tiên phong triển khai chương trình tín dụng ưu đãi hướng đến các động lực tăng trưởng kinh tế và doanh nghiệp nhỏ và vừa với quy mô đăng ký 70.000 tỷ đồng.

Tính đến ngày 31/8/2026, dư nợ cho vay nền kinh tế của Agribank đạt hơn 2,1 triệu tỷ đồng; dư nợ đối với khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm gần 15% tổng dư nợ, với trên 24 nghìn khách hàng. Số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm gần 90% số lượng khách hàng pháp nhân.

Tổng Giám đốc Agribank Phạm Toàn Vượng cho biết, doanh nghiệp nhỏ và vừa luôn giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế và là một trong những nhóm khách hàng trọng tâm được Agribank ưu tiên đồng hành. Bám sát chủ trương của Đảng, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước, Agribank đã triển khai nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn, mở rộng sản xuất kinh doanh.

Ba ngân hàng khác trong nhóm Big 4, là: Vietcombank, VietinBank và BIDV cũng triển khai các gói tín dụng ưu đãi, mỗi ngân hàng 50.000 tỷ đồng. Các chương trình hướng tới doanh nghiệp và cá nhân sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực ưu tiên, các động lực tăng trưởng của nền kinh tế và doanh nghiệp nhỏ và vừa, với lãi suất cho vay thấp hơn 1%/ và thời hạn triển khai đến hết ngày 31/12/2026.

Ở khối ngân hàng thương mại cổ phần, LPBank triển khai gói tín dụng 2.000 tỷ đồng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, với lãi suất giảm tối thiểu 1%/năm so với lãi suất cho vay thông thường. Chương trình tập trung vào vốn lưu động, phát hành bảo lãnh và tài trợ xuất khẩu.

Những chương trình trên cho thấy nguồn cung tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa đang được mở rộng. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra không chỉ là ngân hàng có thêm các gói tín dụng, mà là làm thế nào để doanh nghiệp có nhu cầu và phương án sản xuất, kinh doanh khả thi thực sự tiếp cận được nguồn vốn.

Từ dữ liệu đến dòng tiền, khơi thông tín dụng

Phát biểu tại Hội nghị “Tăng cường khả năng tiếp cận vốn tín dụng cho Doanh nghiệp nhỏ và vừa” ngày 18-9, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn đánh giá, khó khăn trong tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ xuất phát từ điều kiện tín dụng của ngân hàng mà còn chịu tác động từ môi trường kinh tế thế giới, trong nước, yêu cầu quản trị rủi ro phía ngân hàng và những hạn chế nội tại của doanh nghiệp. Sức chống chịu của doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn còn yếu, thống kê qua các năm cho thấy lượng doanh nghiệp nhỏ và dừng hoạt động, giải thể vẫn còn lớn…

Để tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn, Thống đốc Phạm Đức Ấn đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế chính sách tín dụng ngân hàng; triển khai hiệu quả các chương trình tín dụng đối với các đối tượng ưu tiên, trong đó có doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc thẩm định tín dụng cần được các tổ chức tín dụng tiếp cận linh hoạt hơn, trong đó xem xét đồng thời phương án sản xuất, kinh doanh, dòng tiền, lịch sử tín dụng, năng lực quản trị và các dữ liệu liên quan đến doanh nghiệp. Cách đánh giá này được thực hiện phù hợp với khả năng quản trị rủi ro của từng ngân hàng và trong khuôn khổ pháp luật.

Ở góc độ dữ liệu, Ngân hàng Nhà nước dự kiến nghiên cứu đề án thí điểm phân tích dòng tiền nhằm phục vụ hoạt động thông tin tín dụng; đồng thời đánh giá khả năng kết nối, khai thác các nguồn dữ liệu hợp pháp để từng bước xây dựng khuôn khổ pháp lý phù hợp.

Tuy nhiên, đổi mới phương thức thẩm định không có nghĩa là hạ thấp các tiêu chuẩn tín dụng. Thống đốc Phạm Đức Ấn yêu cầu các ngân hàng tiếp tục minh bạch về lãi suất, điều kiện vay, đẩy mạnh số hóa quy trình, tiết giảm chi phí và tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, nhưng vẫn phải bảo đảm các nguyên tắc, tiêu chuẩn tín dụng.

Do đó, để mở rộng khả năng tiếp cận vốn, sự thay đổi cần diễn ra từ cả hai phía. Ngân hàng cần có phương thức đánh giá phù hợp hơn với đặc thù doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong khi doanh nghiệp cũng phải nâng cao năng lực quản trị, minh bạch dữ liệu và chứng minh rõ khả năng tài chính, phương án sử dụng vốn.

Khi vốn thực sự đến đúng doanh nghiệp, đúng thời điểm, tín dụng mới phát huy đầy đủ vai trò là đòn bẩy cho sản xuất, kinh doanh và quá trình lớn mạnh của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.