Giữ ổn định vĩ mô trước áp lực lạm phát gia tăng

Biến động thế giới đè nặng lên lạm phát

Tại cuộc họp về công tác quản lý, điều hành giá quý II và 6 tháng đầu năm 2026 diễn ra ngày 26-6 vừa qua, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, trong nửa đầu năm, kinh tế thế giới phục hồi chậm, chịu tác động từ xung đột tại Trung Đông và những thay đổi trong chính sách thương mại của Hoa Kỳ; giá năng lượng, logistics và vận tải biển tăng mạnh đã làm gia tăng áp lực lạm phát toàn cầu, kéo theo chi phí nhập khẩu của Việt Nam tăng lên.

Ở trong nước, thị trường hàng hóa cơ bản duy trì cân bằng cung - cầu, nguồn cung hàng thiết yếu và xăng dầu được bảo đảm. Tuy nhiên, giá năng lượng, nguyên liệu đầu vào, chi phí logistics, tỷ giá cùng sự phục hồi của tiêu dùng và đầu tư đã tạo sức ép lên mặt bằng giá. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng từ 0,84-1,23% trong các tháng 2 - 4 do yếu tố mùa vụ và giá xăng dầu, gas, vật liệu xây dựng tăng theo thị trường thế giới, trước khi hạ nhiệt vào cuối quý II nhờ nguồn cung lương thực, thực phẩm dồi dào. Nhìn chung, lạm phát vẫn trong tầm kiểm soát nhưng áp lực đối với mục tiêu cả năm vẫn còn lớn.

Trước những biến động của kinh tế thế giới, Chính phủ xác định kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm các cân đối lớn là nhiệm vụ trọng tâm. Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo triển khai đồng bộ nhiều giải pháp quản lý giá, bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu, phối hợp chặt chẽ chính sách tài khóa và tiền tệ, đồng thời tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi đầu cơ, thao túng giá.

Trong lĩnh vực tài khóa, Bộ Tài chính tiếp tục triển khai nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Nổi bật là việc tiếp tục giảm 2% thuế giá trị gia tăng; miễn, giảm nhiều khoản phí, lệ phí đến hết năm 2026; giảm thuế xuất khẩu đối với một số mặt hàng khoáng sản chế biến sâu; điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt; kéo dài chính sách miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp đến hết năm 2030.

Đối với mặt hàng xăng dầu, trong bối cảnh giá thế giới biến động mạnh do xung đột Trung Đông, Bộ Tài chính đã trình cấp có thẩm quyền ban hành các chính sách miễn, giảm thuế nhằm giảm áp lực chi phí đầu vào cho doanh nghiệp và người dân.

Ở lĩnh vực tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục điều hành chính sách theo hướng chủ động, linh hoạt nhằm kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng. Các công cụ thị trường mở và tái cấp vốn được điều hành linh hoạt để bảo đảm thanh khoản cho hệ thống tổ chức tín dụng. Mặt bằng lãi suất điều hành được giữ ổn định, đồng thời các ngân hàng thương mại được chỉ đạo giảm lãi suất huy động và cho vay nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn.

Từ tháng 3-2026, xung đột quân sự tại Trung Đông khiến nguồn cung dầu mỏ toàn cầu bị ảnh hưởng, kéo theo giá xăng dầu trong nước biến động mạnh. Bộ Công thương phối hợp Bộ Tài chính điều hành giá bám sát diễn biến thị trường thế giới, đồng thời sử dụng Quỹ Bình ổn giá và các biện pháp bảo đảm nguồn cung nhằm hạn chế tác động đến thị trường trong nước.

Theo đại diện Bộ Tài chính, trong 6 tháng cuối năm 2026, mặt bằng giá tiếp tục chịu tác động từ cả yếu tố quốc tế và trong nước. Theo đó, nếu xung đột tại Trung Đông tiếp tục kéo dài, giá năng lượng, chi phí vận tải và nguyên vật liệu nhập khẩu có thể tiếp tục tăng, làm gia tăng lạm phát nhập khẩu. Trong nước, việc đẩy mạnh giải ngân đầu tư công, nhu cầu vật liệu xây dựng tăng cao cùng lộ trình tính đúng, tính đủ giá dịch vụ y tế, giáo dục, điều chỉnh lương cơ sở từ ngày 1-7-2026 và nguy cơ thiên tai, dịch bệnh đều có thể tạo thêm sức ép lên mặt bằng giá.

Dù vậy, lãnh đạo Bộ Tài chính cũng cho rằng áp lực lạm phát sẽ được giảm bớt nhờ việc tiếp tục thực hiện các chính sách miễn, giảm thuế, phí; điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt; nguồn cung lương thực, thực phẩm được bảo đảm; cùng với quyết tâm của Chính phủ trong việc ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát.

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đã cập nhật 3 kịch bản lạm phát năm 2026 ở mức khoảng 1,5%, 5% và 5,5%. Trong khi đó, Ngân hàng Nhà nước dự báo lạm phát bình quân năm 2026 dao động từ 4,8% đến 5,5%; các tổ chức quốc tế dự báo lạm phát của Việt Nam trong khoảng 3,8-5,2%.

Chủ động ứng phó với áp lực gia tăng

Ở góc nhìn chuyên gia, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi) cho rằng, áp lực lạm phát của Việt Nam trong nửa cuối năm chủ yếu đến từ các yếu tố bên ngoài. Giá dầu, chi phí logistics và biến động tỷ giá đều là những yếu tố Việt Nam khó có thể kiểm soát vì phụ thuộc vào diễn biến kinh tế thế giới.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, trong bối cảnh đó, điều quan trọng là phải hạn chế tối đa việc những cú sốc từ bên ngoài lan truyền vào nền kinh tế trong nước thông qua các chính sách điều hành linh hoạt. Việc giữ ổn định tỷ giá, điều hành cung tiền phù hợp và bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu sẽ góp phần giảm áp lực lên mặt bằng giá.

Ông Nguyễn Quang Huy cũng cho rằng, mục tiêu tăng trưởng cao trên 10% năm 2026 theo Nghị quyết 168/NQ-CP của Chính phủ cũng sẽ khiến nhu cầu tín dụng và đầu tư tăng mạnh. Vì vậy, điều hành chính sách tiền tệ cần được thực hiện rất thận trọng để vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa không tạo thêm áp lực lạm phát.

Vị chuyên gia cũng cho rằng, lạm phát năm 2026 sẽ chịu tác động đồng thời của cả yếu tố chi phí đẩy và cầu kéo. Giá năng lượng, nguyên liệu nhập khẩu tăng là yếu tố khách quan, trong khi việc đẩy mạnh đầu tư công, mở rộng tín dụng và phục hồi tiêu dùng sẽ khiến tổng cầu của nền kinh tế tăng lên.

"Việt Nam vẫn còn dư địa để kiểm soát lạm phát nếu tiếp tục phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa và tiền tệ. Các chính sách miễn, giảm thuế, phí cần được thực hiện có trọng tâm, đúng đối tượng nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp, trong khi chính sách tiền tệ cần điều hành linh hoạt theo diễn biến của thị trường để tránh tạo áp lực lên giá cả", ông Nguyễn Quang Huy nhìn nhận.

Vị chuyên gia cũng lưu ý, cùng với các giải pháp vĩ mô, cần đặc biệt chú trọng công tác quản lý thị trường, kiểm soát đầu cơ, găm hàng và bảo đảm lưu thông hàng hóa. Khi nguồn cung được bảo đảm và thị trường vận hành thông suốt, nguy cơ tăng giá bất hợp lý sẽ được hạn chế đáng kể.

Theo các chuyên gia, kết quả kiểm soát lạm phát trong những tháng cuối năm sẽ phụ thuộc rất lớn vào khả năng điều hành linh hoạt của Chính phủ trước những biến động khó lường của kinh tế thế giới. Trong bối cảnh dư địa chính sách không còn nhiều, việc phối hợp hiệu quả giữa tài khóa, tiền tệ và quản lý giá, cùng với việc theo dõi sát diễn biến thị trường quốc tế, sẽ là yếu tố quyết định để vừa giữ ổn định kinh tế vĩ mô, vừa tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.