Chủ động điều hành trước áp lực lạm phát sát trần mục tiêu

Lạm phát trong xu hướng tăng dần

Trong tháng 5, có tới 10/11 nhóm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng tăng giá. Nhóm tác động mạnh nhất đến CPI là nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng khi tăng gần 1% so với tháng trước.

Bên cạnh đó, giá vật liệu xây dựng tiếp tục neo ở mức cao do nhu cầu xây dựng phục hồi và chi phí đầu vào tăng. Đây là yếu tố gây tác động lan tỏa tới nhiều lĩnh vực khác trong nền kinh tế.

Nhóm giao thông cũng ghi nhận mức tăng đáng kể do giá xăng trong nước điều chỉnh tăng theo diễn biến của thị trường thế giới. Theo Bộ Tài chính, giá xăng tăng hơn 2% trong tháng đã tạo áp lực lên chi phí vận tải và logistics, từ đó ảnh hưởng tới mặt bằng giá chung.

Sự leo thang của giá cả đang tạo ra thách thức lớn trong việc giữ lạm phát dưới mức mục tiêu đặt ra. Diễn biến lạm phát cụ thể qua từng tháng cho thấy, áp lực lạm phát đang trong xu hướng tăng dần thời gian gần đây.

CPI tháng 3-2026 tăng 1,23% so với tháng 2, là mức tăng theo tháng cao nhất trong vòng 9 năm. Chỉ số CPI bình quân quý I-2026 tăng 3,51%. Chỉ số giá nguyên vật liệu sản xuất quý I-2026 tăng 4,76% so với cùng kỳ 2025 khiến nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng tăng cao nhất 5,7% so với cùng kỳ năm trước và đóng góp khoảng 26% vào mức tăng CPI quý I.

Đến tháng 4-2026, giá gas trong nước tiếp tục tăng theo diễn biến thị trường thế giới. Bên cạnh đó, giá dịch vụ ăn uống ngoài gia đình và vật liệu xây dựng tăng do áp lực chi phí đầu vào và chi phí vận chuyển đã làm CPI tháng 4 tăng 0,84% so với tháng trước; tháng 5 lạm phát tiếp tục chịu sức ép, đẩy CPI 5 tháng đầu năm lên mức 4,31/% so với cùng kỳ.

Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 5-2026 diễn ra ngày 3-6, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết: Việc kiểm soát lạm phát theo mục tiêu khoảng 4,5% đang đối mặt với nhiều thách thức.

Theo tính toán của Bộ Tài chính, để hoàn thành mục tiêu cả năm, CPI bình quân các tháng còn lại chỉ được phép tăng khoảng 0,05% mỗi tháng. Đây là nhiệm vụ không dễ dàng trong bối cảnh giá xăng dầu, nguyên vật liệu đầu vào và chi phí sản xuất trên thế giới vẫn có xu hướng tăng.

Hiện giá xăng dầu trong nước đang được điều hành ở mức thấp hơn tương đối so với nhiều nước trong khu vực nhằm hỗ trợ ổn định mặt bằng giá. Tuy nhiên, áp lực lạm phát vẫn có thể gia tăng nếu các mặt hàng do Nhà nước quản lý như điện, y tế và giáo dục được điều chỉnh tăng trong thời gian tới.

Chưa điều chỉnh giá dịch vụ thiết yếu, theo dõi diễn biến hàng hoá

Đánh giá của các tổ chức phân tích, căng thẳng địa chính trị và biến động giá năng lượng và hàng hóa thế giới cho thấy rủi ro lạm phát chưa hoàn toàn được loại bỏ.

Theo nhóm phân tích KBSV, ở kịch bản cơ sở, giá dầu thế giới dao động quanh mức 90–95 USD/thùng và Chính phủ Việt Nam tiếp tục duy trì các biện pháp hỗ trợ giá xăng dầu trong nước, dự báo CPI bình quân năm 2026 tăng 4,8% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mục tiêu kiểm soát lạm phát 4,5% của Chính phủ. Mức lạm phát này vẫn nằm trong vùng chấp nhận được và chưa tạo áp lực đáng kể lên ổn định kinh tế vĩ mô, qua đó vẫn để lại dư địa cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam linh hoạt trong điều hành chính sách tiền tệ trong năm 2026.

Trong các kịch bản bất lợi, nhóm nghiên cứu của Maybank hay AMRO thì cho rằng, nếu giá dầu leo thang mạnh vượt 100 -125 USD/thùng, lạm phát tại Việt Nam có thể vượt 5%, các nền kinh tế có lạm phát cao như Philippines, Lào, Myanmar và Việt Nam sẽ chịu áp lực lớn hơn về chính sách.

Theo TS Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Tài chính, Học viện Tài chính, khi nguyên nhân chính của lạm phát là cú sốc giá dầu, các giải pháp nên tập trung trực tiếp vào yếu tố này như tiếp tục duy trì chính sách hỗ trợ thuế, phí đối với xăng dầu để giảm áp lực chi phí đầu vào cho nền kinh tế. Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng lưu ý đến nguy cơ thâm hụt thương mại, nhập siêu đã gần 14 tỷ USD. Khi nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, áp lực lên tỷ giá có thể xuất hiện và từ đó tác động ngược trở lại đến lạm phát.

Để chủ động trong điều hành, Bộ Tài chính đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ về việc cập nhật các kịch bản lạm phát mới. Trong đó, một trong những giải pháp được tính đến là chưa điều chỉnh giá điện, dịch vụ y tế và giáo dục trong thời điểm hiện nay nhằm giảm áp lực lên CPI.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng xác định cần tăng cường kiểm soát giá cả hàng hóa thiết yếu, đặc biệt trong mùa cao điểm tiêu dùng và mùa mưa bão, tránh xảy ra tình trạng tăng giá bất hợp lý hoặc đầu cơ gây biến động thị trường.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính đã chủ động điều hành chính sách tài khóa theo hướng linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với các chính sách vĩ mô khác; triển khai hiệu quả các công cụ về thuế, phí… để góp phần bình ổn thị trường, giảm áp lực chi phí đầu vào cho sản xuất kinh doanh. Các chính sách hỗ trợ giảm thuế, phí khác tiếp tục được triển khai trong đó giảm 2% thuế VAT đến hết năm 2026 đối với một số nhóm hàng hóa, dịch vụ góp phần giảm chi phí sản xuất và giá thành sản.

Tại Thông báo số 219/TB-VPCP ngày 29-4-2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng đã giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành và địa phương nhằm tăng cường công tác quản lý, điều hành giá. Theo đó, các cơ quan chức năng cần tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến cung cầu và giá cả các mặt hàng thiết yếu; chủ động thực hiện các giải pháp bảo đảm cân đối cung cầu; đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát thị trường; kiểm tra việc chấp hành pháp luật về giá.

Cùng với đó, các công cụ điều tiết giá theo quy định của pháp luật sẽ được sử dụng linh hoạt và hiệu quả để kiểm soát thị trường đối với các mặt hàng, dịch vụ thuộc phạm vi quản lý.

Bộ Tài chính cho biết việc triển khai đồng bộ các giải pháp về tài khóa, tiền tệ, quản lý thị trường và điều hành giá sẽ tiếp tục là nền tảng quan trọng để thực hiện mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, bảo đảm đời sống người dân và hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong năm 2026.