Giao ngân sách phải gắn với kết quả đầu ra, hiệu quả đầu tư

Gắn phân bổ ngân sách với kết quả, hiệu quả đầu tư công

Đề cập đến yêu cầu đổi mới quản lý ngân sách nhà nước, đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) cho rằng, dự thảo Luật đã bước đầu thể hiện nguyên tắc quản lý ngân sách theo kết quả và đánh giá hiệu quả đầu tư tại khoản 9 Điều 9, khoản 20 Điều 25, khoản 9 Điều 32, Điều 84 và khoản 6 Điều 87. Tuy nhiên, những quy định này cần được cụ thể hóa thành cơ chế xuyên suốt, từ giao ngân sách đến đánh giá và sử dụng kết quả để phân bổ nguồn lực.

Theo đại biểu, dự toán của chương trình, nhiệm vụ cần xác định rõ sản phẩm đầu ra chủ yếu, chất lượng, thời hạn hoàn thành và kinh phí tương ứng, phù hợp với tính chất từng khoản chi. Nguyên tắc này cần được áp dụng đối với cả chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, có lộ trình phù hợp.

Đối với đầu tư công, đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng, trước khi quyết định đầu tư phải xác định mục tiêu, chỉ tiêu kết quả và tính toán chi phí trong toàn bộ vòng đời dự án (bao gồm cả chi phí vận hành, bảo trì); đánh giá lợi ích dự kiến và so sánh các phương án đầu tư. Những chỉ tiêu làm căn cứ lựa chọn dự án cần được xác định ngay từ trước khi quyết định đầu tư, thay vì chờ đến trước khi khởi công mới xây dựng.

Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa) đề nghị gắn kết quả đánh giá với trách nhiệm quyết định, nhất là đối với những dự án có nguy cơ không đạt mục tiêu hoặc hiệu quả giảm đáng kể.

Theo đại biểu, cần bổ sung trách nhiệm xem xét, giải trình phương án xử lý khi kết quả đánh giá cho thấy dự án không còn đáp ứng mục tiêu hoặc hiệu quả đầu tư suy giảm. Việc xử lý phải đúng thẩm quyền, căn cứ quy định về chủ trương đầu tư, tạm ngừng, hủy bỏ hoặc điều chỉnh chương trình, dự án; đồng thời so sánh chi phí còn phải bỏ ra với lợi ích có thể đạt được và giải quyết các nghĩa vụ hợp pháp đã phát sinh. Đại biểu cũng đề nghị bổ sung việc sử dụng kết quả đánh giá làm căn cứ bố trí chi đầu tư công trong kế hoạch 5 năm.

Siết kỷ luật chuyển nguồn, làm rõ trách nhiệm xử lý vốn hết hạn

Đi sâu vào quy định tại Điều 84, đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng, dự thảo Luật chủ yếu tích hợp các quy định hiện hành về theo dõi, kiểm tra, đánh giá chương trình, dự án nhưng chưa thể hiện đầy đủ nội dung của từng loại đánh giá.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung khung nội dung đánh giá tối thiểu, gồm mức độ đạt mục tiêu; chi phí, tiến độ, chất lượng đầu ra; hiệu quả sử dụng nguồn lực; tác động và khả năng duy trì kết quả. Trong đó, đánh giá tác động phải kiểm chứng lợi ích thực tế sau một thời gian đưa công trình, dự án vào khai thác. Kết quả đánh giá phải là căn cứ bắt buộc được xem xét khi bố trí, điều chỉnh vốn và lập dự toán kỳ sau.

Đề cập đến tình trạng chuyển nguồn ngân sách, đại biểu Bùi Văn Dũng dẫn số liệu tại Báo cáo thẩm tra cho biết, số chi chuyển nguồn từ năm 2024 sang năm 2025 là 1.439.178 tỷ đồng, bằng 67% số thực chi ngân sách nhà nước năm 2024.

Theo đại biểu, dự thảo Luật đã quy định thời hạn chi đối với một số nguồn kinh phí chuyển nguồn đến hết ngày 31-12 năm sau, song cần làm rõ hơn cách thức hủy dự toán, hoàn trả kinh phí còn dư khi hết thời hạn và xử lý các nghĩa vụ thanh toán hợp pháp đã phát sinh.

Đối với dự toán chi đầu tư công chuyển nguồn, cần bổ sung căn cứ về cam kết giải ngân, mốc tiến độ, thời điểm rà soát và trách nhiệm xử lý khi không hoàn thành. Trong quá trình thực hiện phải phân biệt rõ nguyên nhân chủ quan với những trở ngại khách quan đã được báo cáo kịp thời, tránh áp dụng trách nhiệm thiếu phù hợp với điều kiện thực tế.

Đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị làm rõ việc áp dụng quy định tại khoản 1 Điều 102 khi chuyển sang chấp hành dự toán năm 2027; ban hành đồng bộ hướng dẫn, biểu mẫu để chính quyền các cấp, nhất là cấp xã, nắm rõ hồ sơ, thẩm quyền và trách nhiệm. Cần xác định cơ quan chịu trách nhiệm hướng dẫn cũng như thời hạn trả lời vướng mắc để địa phương có căn cứ thực hiện thống nhất.

Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn Quảng Trị) đề cập là cơ chế điều tiết nguồn thu từ khai thác khoáng sản cho địa phương nơi có khoáng sản được khai thác. Đại biểu đề nghị sửa quy định tại điểm đ khoản 2 Điều 36 theo hướng ngân sách trung ương và ngân sách địa phương mỗi bên hưởng 50% tiền cấp quyền khai thác khoáng sản do cơ quan trung ương cấp phép; bổ sung nguyên tắc ưu tiên phân cấp nguồn thu từ khai thác khoáng sản cho xã nơi có khoáng sản được khai thác.

Đồng thời, cần đưa tiền cấp quyền khai thác khoáng sản và phí bảo vệ môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản mà ngân sách địa phương được hưởng vào các khoản không dùng để xác định số bổ sung cân đối.