Giáo dục sáng tạo: Khơi dậy tiềm năng của học sinh Thủ đô

Đổi mới, sáng tạo từ những giờ học gần gũi

Ở nhiều trường học Hà Nội, những tiết học theo phương pháp truyền thống đang được bổ sung bằng các hình thức tổ chức linh hoạt, tăng cường trải nghiệm và tương tác. Qua đó, học sinh không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn có cơ hội thực hành, khám phá và thể hiện khả năng của bản thân.

Tại Trường Tiểu học Yên Hòa (phường Yên Hòa), trong bài học về một số nét văn hóa ở vùng Trung du và miền núi phía Bắc thuộc môn Lịch sử và Địa lý, cô giáo Bùi Thị Quỳnh Hương cùng học sinh lớp 4 mang đến cách tiếp cận sinh động. Không gian lớp học trở nên gần gũi khi cô giáo và một số học sinh mặc trang phục của đồng bào dân tộc, cùng khám phá những nét văn hóa đặc sắc qua hình ảnh lễ hội Gầu Tào, Lồng Tồng, điệu Xòe Thái và hát Then.

Không dừng ở việc giới thiệu kiến thức trong sách giáo khoa, giáo viên còn kết hợp hoạt động nhóm, trò chơi tương tác, tích hợp tiếng Anh và ứng dụng AI, đồng thời lồng ghép giáo dục công dân số. Nhờ đó, học sinh có cơ hội trao đổi, kết nối thông tin và chủ động khám phá những giá trị văn hóa của các vùng miền.

Với học sinh mầm non, giáo dục sáng tạo được thể hiện qua những hoạt động gần gũi với cuộc sống hằng ngày. Hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam 9-11-2026, học sinh Trường Mầm non Định Công (phường Định Công) được giao lưu với cán bộ cảnh sát giao thông, tìm hiểu kiến thức cơ bản về an toàn giao thông, thực hành một số kỹ năng và hóa thân thành những cảnh sát giao thông nhí.Những hoạt động đơn giản góp phần rèn luyện ý thức chấp hành quy định, tính kỷ luật và tinh thần trách nhiệm ngay từ lứa tuổi đầu đời.

Ở bậc THCS, Trường THCS Trưng Vương (phường Cửa Nam) vừa tổ chức chuyên đề “Hướng dẫn thực hiện dự án STEM dành cho học sinh THCS”, nhằm tạo cơ hội để học sinh học qua trải nghiệm, biết đặt câu hỏi, tìm kiếm giải pháp và từng bước biến ý tưởng thành sản phẩm khoa học.

Tại chuyên đề, học sinh được hướng dẫn, thực hành nhiều kỹ năng: Từ quan sát thực tiễn, đặt câu hỏi, hình thành ý tưởng, đề xuất giải pháp đến thiết kế, thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm. Thông qua thảo luận, làm việc nhóm và trình bày ý tưởng, các em vừa được tiếp nhận kiến thức, vừa từng bước hình thành tư duy nghiên cứu khoa học.

Những hoạt động trên cho thấy, giáo dục sáng tạo không chỉ giới hạn trong các môn nghệ thuật hay việc ứng dụng công nghệ, mà còn nằm ở cách tổ chức dạy học để mỗi học sinh được tham gia, trải nghiệm, đặt câu hỏi và tìm cách giải quyết vấn đề. Tại Diễn đàn Văn hóa và Giáo dục Mùa thu lần thứ ba - AFCE 2026, tổ chức tại Trường Đại học Thủ đô Hà Nội với chủ đề “Văn hóa và giáo dục sáng tạo - Giải pháp phát triển bền vững”, nhiều chuyên gia đã trao đổi về cách tiếp cận này.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Hồng Cường, Hiệu trưởng Trường Đại học Thủ đô Hà Nội, giáo dục sáng tạo là quá trình thiết kế và tổ chức có chủ đích các nhiệm vụ học tập, trải nghiệm và môi trường tương tác, qua đó học sinh được đặt câu hỏi, đề xuất nhiều phương án, vận dụng kiến thức để thử nghiệm, tiếp nhận phản hồi và điều chỉnh giải pháp hoặc sản phẩm.

Giáo dục sáng tạo không đồng nhất với việc giáo viên trình bày bài học theo cách mới lạ. Điều quan trọng là tạo môi trường để người học thực sự tham gia vào quá trình kiến tạo tri thức, biết vận dụng những điều đã học và tìm kiếm cách giải quyết vấn đề.

Người học giữ vị trí trung tâm

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam cho rằng, giáo dục đang đứng trước những thay đổi sâu sắc dưới tác động của chuyển đổi kinh tế - xã hội, công nghệ số, toàn cầu hóa và những yêu cầu mới đối với năng lực con người. Nếu giáo dục truyền thống thường nhấn mạnh việc truyền đạt và tiếp nhận tri thức thì giáo dục hiện đại ngày càng chú trọng tư duy độc lập, sáng tạo, hợp tác, giao tiếp, giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng.

Sáng tạo trong giáo dục không chỉ là khả năng tạo ra một sản phẩm hoàn toàn mới, mà còn thể hiện ở việc đặt câu hỏi, nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ, kết nối những tri thức khác nhau và vận dụng kiến thức vào hoàn cảnh mới.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, AI mở ra thêm nhiều cơ hội đổi mới hoạt động giáo dục, từ cá nhân hóa học tập, hỗ trợ tìm kiếm và xử lý thông tin đến xây dựng nội dung, tổ chức các hoạt động tương tác. Các mô hình giáo dục STEM, STEAM, học tập dựa trên dự án, giáo dục trải nghiệm và giáo dục liên ngành cũng ngày càng được chú trọng.

Nguyễn Mai Anh, học sinh tại phường Cầu Giấy chia sẻ, các tiết học và hoạt động sáng tạo khơi gợi sự hào hứng, sôi nổi cho em cũng như các bạn trong lớp; đồng thời giúp các em học tập say mê, chỉn chu và nghiêm túc hơn.

Tuy nhiên, công nghệ không phải đích đến của giáo dục sáng tạo. Mục tiêu cốt lõi vẫn là phát triển tư duy phản biện, năng lực giải quyết vấn đề, khả năng hợp tác, tinh thần học tập suốt đời và phẩm chất đạo đức của người học. Nếu chỉ đưa công nghệ vào lớp học mà không thay đổi cách tổ chức hoạt động dạy và học, hiệu quả đổi mới sẽ khó đạt được như kỳ vọng.

Từ thực tiễn triển khai giáo dục STEM tại Trường THCS Trưng Vương, nhà giáo Nguyễn Thị Thu Hà, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, không phải thiết bị đắt tiền mà tư duy tổ chức dạy học và sự tâm huyết của giáo viên mới là yếu tố quan trọng trong phát triển giáo dục sáng tạo, trong đó có giáo dục STEM. Nhiều hoạt động STEM có thể được triển khai từ những vật liệu đơn giản, gần gũi trong đời sống. Điều học sinh cần là môi trường để khám phá, sáng tạo và kết nối kiến thức với thực tế, qua đó phát triển năng lực kỹ thuật, kỹ năng hợp tác và giao tiếp.

Đồng quan điểm, thầy Nguyễn Kiêm Tuấn, giáo viên Trường THCS Trưng Vương cho rằng, mỗi giáo viên phải tiên phong đổi mới sáng tạo để truyền cảm hứng, khơi dậy sự chủ động ở học sinh. Muốn làm được điều đó, thầy cô phải không ngừng tự học hỏi, tìm tòi; nếu không nỗ lực sẽ tụt hậu.

Theo các chuyên gia, giáo dục sáng tạo cần gắn với yêu cầu phát triển bền vững, hướng người học tới những giá trị có trách nhiệm với con người, cộng đồng, văn hóa và môi trường. Đồng thời, nhà trường cần quan tâm bảo đảm cơ hội phát triển cho mọi đối tượng học sinh, có phương pháp tổ chức phù hợp với đặc điểm, nhu cầu và khả năng của từng nhóm, hướng tới môi trường giáo dục bao trùm, lấy người học làm trung tâm, để học sinh không chỉ học tốt hơn mà còn hình thành năng lực thích ứng, sáng tạo, đóng góp tích cực cho xã hội.