Giáo dục nghề nghiệp trước cơ hội bứt phá

Ngày 8-7, tại Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức Hội nghị Hiệu trưởng các trường cao đẳng phía Bắc với sự tham dự của hơn 200 đại biểu, trong đó có 135 hiệu trưởng các trường từ Huế trở ra.

Chuyển từ mô hình 9+ sang hệ trung học nghề

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân cho biết, việc kiện toàn hệ thống giáo dục nghề nghiệp đang được triển khai khẩn trương. Các bộ, ngành, địa phương cơ bản đã hoàn thành đề án sắp xếp mạng lưới trường nghề. Theo kế hoạch, việc thẩm định và ban hành quyết định sáp nhập sẽ hoàn tất trong tháng 8-2026 để các cơ sở giáo dục ổn định tổ chức trước năm học mới.

Song song với việc sắp xếp tổ chức, ngành giáo dục tập trung đổi mới chương trình đào tạo, trong đó điểm nhấn là chuyển từ mô hình 9+ sang hệ trung học nghề. Đây được xem là bước thay đổi quan trọng nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người học.

Theo định hướng mới, chương trình sẽ tích hợp kiến thức văn hóa với kỹ năng nghề thay vì tách biệt như trước. Học sinh ngay từ lớp 10 có cơ hội tiếp cận lập trình, tham gia các dự án khoa học kỹ thuật, mô hình tự động hóa và được rèn luyện các kỹ năng thực hành chuyên sâu. Việc đổi mới không chỉ hướng đến nâng cao chất lượng đào tạo mà còn góp phần thay đổi nhận thức xã hội về giáo dục nghề nghiệp, khẳng định đây là một lựa chọn có giá trị trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Theo Thứ trưởng Lê Quân, trong bối cảnh thị trường lao động liên tục biến động, giáo dục nghề nghiệp không chỉ hướng tới đào tạo học sinh sau THCS hay THPT mà còn phải giải quyết bài toán đào tạo lại, nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động quy mô lớn.

Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã hoàn thiện đề án đào tạo lại lực lượng lao động và trình Thủ tướng Chính phủ xem xét. Mục tiêu là tạo cơ chế để các trường tổ chức đào tạo theo các mô-đun kỹ năng linh hoạt, giúp người học nhanh chóng bổ sung năng lực cần thiết và sớm tham gia thị trường lao động.

Bên cạnh đó, các quy định mới về liên thông sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho người học tích lũy tín chỉ, công nhận kết quả học tập giữa các bậc đào tạo. Theo lãnh đạo Bộ, không có khái niệm "liên thông ngược", mà đây là quá trình tích lũy kiến thức linh hoạt. Người đã có bằng đại học vẫn có thể học thêm các mô-đun kỹ năng để nhận bằng cao đẳng nghề, phục vụ nhu cầu chuyển đổi nghề nghiệp hoặc nâng cao năng lực chuyên môn mà không phải học lại từ đầu.

Cùng với đó, hành lang pháp lý mới mở rộng cơ hội hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có thể phối hợp với doanh nghiệp theo nhiều hình thức, thậm chí tổ chức toàn bộ quá trình đào tạo ngay tại cơ sở sản xuất. Đây được kỳ vọng là giải pháp giúp chương trình đào tạo bám sát thực tiễn, nâng cao chất lượng đầu ra và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường lao động.

Tạo chuyển biến cho giáo dục nghề nghiệp

Tại hội nghị, Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Trần Thanh Đạm cho biết, theo tinh thần các nghị quyết, kết luận của Trung ương, giáo dục nghề nghiệp đã được xác định là một trụ cột trong phát triển nguồn nhân lực, không còn là "lựa chọn thứ hai" như quan niệm trước đây.

Ông Trần Thanh Đạm chia sẻ 6 nhóm vấn đề mang tính chiến lược nhằm tháo gỡ những nút thắt hiện nay của hệ thống giáo dục nghề nghiệp và đã được hiệu trưởng các trường cao đẳng phía Nam phản ánh.

Nhóm vấn đề đầu tiên là thống nhất chuẩn đầu ra và nâng cao chất lượng đào tạo. Theo đó, chuẩn kỹ năng nghề sẽ trở thành thước đo chung giữa các cơ sở đào tạo. Các ý kiến đề xuất thành lập các trung tâm đánh giá kỹ năng nghề độc lập nhằm bảo đảm chất lượng thực chất của người học sau tốt nghiệp.

Thứ hai là tháo gỡ những bất cập trong triển khai mô hình 9+ và việc dạy văn hóa tại trường nghề. Nhiều ý kiến cho rằng cần có cơ chế linh hoạt hơn để đồng bộ giữa học nghề và học văn hóa, đồng thời rà soát hệ thống văn bằng, chứng chỉ cho phù hợp với các quy định mới.

Một nội dung khác được nhiều trường quan tâm là cơ chế tự chủ tài chính. Việc chậm ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật và đơn giá học phí đang ảnh hưởng đến lộ trình tự chủ của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Theo đại diện Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, nghị định mới đang được trình Chính phủ sẽ tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn để các trường chủ động xây dựng định mức phù hợp với đặc thù đào tạo.

Đối với công tác tuyển sinh, các đại biểu đề xuất đổi mới cơ chế đặt hàng đào tạo theo hướng gắn trực tiếp với nhu cầu doanh nghiệp và hiệu quả đầu ra. Nhà nước sẽ căn cứ vào năng lực đào tạo và tỷ lệ sinh viên có việc làm để đặt hàng, không phân biệt trường công hay trường tư.

Cùng với đó là định hướng đầu tư trọng điểm cho các trường chất lượng cao, trung tâm vùng với mục tiêu xây dựng "trường chuẩn, xưởng chuẩn, giáo viên chuẩn, người học chuẩn"; đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế để bằng nghề của Việt Nam từng bước được công nhận trong khu vực.

Tại hội nghị, nhiều hiệu trưởng cũng kiến nghị tháo gỡ những khó khăn liên quan đến tuyển sinh, thiếu giáo viên, kiểm định chất lượng, xây dựng chương trình đào tạo, định mức kinh tế - kỹ thuật, học phí, thủ tục...

Bà Phạm Thị Hường, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội đánh giá, dù chính sách chung mang tính mở, nhưng thực tiễn triển khai lại vướng phải những rào cản về thủ tục, trong đó có nội dung liên quan đến định mức trang thiết bị chuyên dùng. Một vấn đề khác là sự khắt khe trong quy chuẩn kiểm định đối với các trường đã thực hiện tự chủ. Đại diện nhà trường mong muốn cơ quan quản lý tháo gỡ và nới lỏng biên độ tuyển sinh cho những ngành nghề đang thu hút người học.

Tiếp thu ý kiến đóng góp, kiến nghị của các hiệu trưởng nêu ra tại hội nghị, Thứ trường Lê Quân đề nghị Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên tiếp tục giám sát, rà soát lại các quy định để có cơ chế tháo gỡ, khuyến khích các trường trong công tác tuyển sinh.

Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu các trường tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, tận dụng những quy định mới để mở rộng đào tạo theo đặt hàng, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của toàn hệ thống giáo dục nghề nghiệp trong thời gian tới.