Gắn đào tạo với yêu cầu thực tế của thị trường lao động

Khi công nghệ thay đổi nhanh chóng, người học không chỉ cần kiến thức mà còn phải biết vận dụng vào thực tế, có kỹ năng làm việc và khả năng thích ứng. Làm thế nào để những gì được học thực sự hữu ích khi bước vào đời sống nghề nghiệp là câu hỏi đặt ra với các cơ sở giáo dục.

Từ tấm bằng đến năng lực làm việc thực tế

Sinh viên sau khi tốt nghiệp đã sẵn sàng bước vào môi trường làm việc hay chưa? GS Rick Bennett, Phó Hiệu trưởng kiêm Phó Chủ tịch Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam dẫn lại những trao đổi với nhà tuyển dụng và cho biết câu trả lời ông thường nhận được là chưa. Các kết quả nghiên cứu được trình bày tại diễn đàn cũng cho thấy khoảng cách giữa năng lực nhà tuyển dụng mong đợi và những gì sinh viên hiện có, đặc biệt ở nhóm kỹ năng cá nhân, giao tiếp và hợp tác.

Một sinh viên có thể nắm vững kiến thức chuyên môn, hoàn thành các bài kiểm tra, nhưng khi bắt đầu công việc vẫn cần thời gian để làm quen với cách phối hợp trong tập thể, trao đổi với đồng nghiệp và xử lý những tình huống phát sinh. Đây là những kỹ năng khó hình thành nếu việc học chủ yếu dừng ở tiếp nhận kiến thức và hoàn thành yêu cầu trên lớp.

Ở các trường học tại Hà Nội, học sinh cũng có nhiều cơ hội vận dụng những điều đã học vào thực tế. Qua những việc như làm bài tập nhóm, trình bày kết quả tìm hiểu hay cùng nhau giải quyết một nhiệm vụ, các em vừa hiểu bài hơn, vừa tập lắng nghe, trao đổi và hoàn thành phần việc của mình.

Một điểm đáng chú ý được nêu tại diễn đàn là sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI). Theo GS Rick Bennett, sinh viên hiện có những kết quả khá tốt về năng lực số, nhưng một số tác vụ gắn với năng lực này cũng đang được AI đảm nhiệm ngày càng nhiều. Vì vậy, nếu chỉ tập trung vào những công việc có thể nhanh chóng được tự động hóa, người học có thể gặp khó khăn khi yêu cầu của công việc thay đổi.

Điều này không có nghĩa là xem nhẹ kiến thức chuyên môn hay kỹ năng số. Vấn đề là người học cần biết sử dụng kiến thức và công nghệ để giải quyết công việc, đồng thời có khả năng đánh giá thông tin, giao tiếp, hợp tác và đưa ra quyết định.

Từ câu chuyện sinh viên chưa đáp ứng đầy đủ kỳ vọng của nhà tuyển dụng đến những thay đổi do AI mang lại, yêu cầu đặt ra với giáo dục không chỉ là dạy đủ kiến thức theo chương trình. Người học cần có nhiều cơ hội thực hành, tiếp xúc với những tình huống gần với thực tế và biết vận dụng điều đã học. Đây cũng là vấn đề cần được quan tâm từ giáo dục phổ thông, thay vì đợi đến khi sinh viên tốt nghiệp mới tìm cách bù đắp những kỹ năng còn thiếu.

Đưa việc học gần hơn với thực tế

Tại diễn đàn, GS Rick Bennett cho rằng các cơ sở giáo dục cần quan tâm nhiều hơn đến điều người học thực sự cần và cách chuẩn bị cho họ trước những thay đổi của xã hội. Theo ông, việc này không thể chỉ do nhà trường thực hiện mà cần có sự tham gia của doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Thực tế tại Hà Nội cho thấy, việc kết nối người học với môi trường nghề nghiệp có thể bắt đầu từ những hoạt động cụ thể. Ngày 30-9, tại Trường Trung cấp nghề Giao thông Công chính Hà Nội, Ngày hội K-Beauty Show 2026 thu hút hơn 1.000 học sinh phổ thông, sinh viên cao đẳng, đại học cùng gần 30 doanh nghiệp tham gia. Tại các gian hàng, người học có dịp tìm hiểu về ngành nghề, trao đổi trực tiếp với doanh nghiệp và trải nghiệm thực tế.

Qua những hoạt động như vậy, hướng nghiệp không chỉ dừng ở việc giới thiệu tên nghề hay cung cấp thông tin tuyển sinh. Người học có cơ hội tiếp xúc với các lĩnh vực công việc, tìm hiểu yêu cầu của từng nghề và hình dung rõ hơn những lựa chọn trong tương lai. Với học sinh phổ thông, những trải nghiệm này có thể giúp các em hiểu thêm về sở thích, khả năng của bản thân trước khi lựa chọn hướng học tập sau trung học cơ sở hoặc trung học phổ thông.

Tuy nhiên, để việc kết nối với thực tế không chỉ dừng ở những sự kiện riêng lẻ, các trường trường cần duy trì sự trao đổi với người học và đơn vị sử dụng lao động. Những phản hồi về kỹ năng còn thiếu, nội dung đào tạo chưa sát thực tế hay khó khăn của sinh viên khi bắt đầu công việc có thể giúp nhà trường nhìn lại chương trình và cách tổ chức dạy học. Điều quan trọng là những thông tin đó cần được chuyển thành thay đổi cụ thể, phù hợp với yêu cầu của từng ngành nghề và cấp học.

Theo GS Rick Bennett, sự hợp tác giữa nhà trường, doanh nghiệp và cơ quan quản lý là yếu tố quan trọng để giáo dục đáp ứng tốt hơn những nhu cầu đang thay đổi của xã hội. Từ góc nhìn này, việc nâng cao chất lượng đào tạo không chỉ là trách nhiệm của riêng cơ sở giáo dục, mà cần sự phối hợp của các bên trong việc xác định yêu cầu, tạo cơ hội trải nghiệm và đánh giá năng lực người học.

Nhìn lại những vấn đề được đặt ra tại diễn đàn, khoảng cách giữa đào tạo và thị trường lao động thể hiện ở những điều rất cụ thể: Người học có vận dụng được kiến thức, có biết phối hợp với người khác, xử lý công việc và thích ứng khi yêu cầu thay đổi hay không.

Những năng lực ấy cần được rèn luyện trong suốt quá trình học tập, từ phổ thông đến giáo dục nghề nghiệp và đại học. Khi việc học gắn hơn với thực tế, đồng thời nhà trường duy trì kết nối với doanh nghiệp và xã hội, người học sẽ có thêm hành trang để bước vào công việc và tiếp tục phát triển nghề nghiệp sau này.