Tại cuộc họp không chính thức của Hội đồng châu Âu ở Dublin (Ireland) ngày 13-11, lãnh đạo 27 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) lần đầu tiên thảo luận chiến lược chuyên sâu về trí tuệ nhân tạo (AI).
Trước sức ép cạnh tranh từ Mỹ và Trung Quốc, EU đang thúc đẩy đầu tư, tăng cường hợp tác và phát triển năng lực công nghệ nội khối nhằm củng cố vị thế trong cuộc đua toàn cầu, bảo đảm quyền tự chủ chiến lược.

Sự phát triển chóng mặt của AI đang làm thay đổi sâu sắc nền kinh tế thế giới, từ sản xuất, dịch vụ đến an ninh và quản trị xã hội. Trong cuộc đua này, lợi thế không chỉ nằm ở khả năng phát triển các mô hình AI tiên tiến, mà còn phụ thuộc vào việc làm chủ chip bán dẫn, trung tâm dữ liệu, năng lực tính toán, phần mềm và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây cũng là những mắt xích mà châu Âu đang nỗ lực củng cố để tránh nguy cơ tụt hậu và phụ thuộc vào các trung tâm công nghệ bên ngoài.
Phát biểu tại Dublin, Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa nhận định, AI là công nghệ quan trọng bậc nhất của thời đại; đồng thời nhấn mạnh, châu Âu cần trở thành một chủ thể có năng lực và vị thế trong những lĩnh vực then chốt của chuỗi giá trị AI. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm quyền tự chủ chiến lược của EU. Sức ép cạnh tranh càng trở nên rõ nét khi EU vẫn phụ thuộc đáng kể vào công nghệ nước ngoài.
Châu Âu hiện phụ thuộc vào các nhà cung cấp ngoài EU đối với hơn 80% sản phẩm, dịch vụ, cơ sở hạ tầng và tài sản trí tuệ kỹ thuật số quan trọng. Các doanh nghiệp Mỹ giữ vị thế áp đảo trong lĩnh vực điện toán đám mây, phần mềm và nền tảng AI, trong khi Trung Quốc có vai trò lớn trong chuỗi cung ứng điện tử, thiết bị viễn thông và phần cứng.
Sự phụ thuộc này giúp doanh nghiệp châu Âu tiếp cận công nghệ tiên tiến, nhưng cũng đặt ra những rủi ro về an ninh dữ liệu, khả năng duy trì dịch vụ thiết yếu và sức chống chịu trước biến động địa chính trị.
Khi AI ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, việc phụ thuộc vào một số ít nhà cung cấp nước ngoài có thể hạn chế khả năng tự quyết của chính phủ và doanh nghiệp.
Vì vậy, mục tiêu của EU không phải là cắt đứt quan hệ công nghệ với Mỹ hay Trung Quốc mà là xây dựng năng lực nội sinh đủ mạnh, đa dạng hóa nguồn cung và có thêm lựa chọn đối với những công nghệ thiết yếu. Để hiện thực hóa mục tiêu này, EU đang đặt trọng tâm vào đầu tư và phát triển hạ tầng AI.
Reuters dẫn lời Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết, châu Âu cần ít nhất 500 tỷ euro đầu tư để tăng cường năng lực tự chủ công nghệ.
Riêng đối với hạ tầng AI, EU đang huy động khoảng 30 tỷ euro để triển khai kế hoạch xây dựng 7 siêu nhà máy AI (AI gigafactories), nhằm cung cấp năng lực tính toán cho các doanh nghiệp khởi nghiệp và phát triển những mô hình AI tiên tiến.
Bên cạnh đó, Ủy ban châu Âu đã đề xuất Đạo luật Phát triển Điện toán đám mây và Trí tuệ nhân tạo, nhằm mở rộng năng lực tính toán, hỗ trợ đổi mới sáng tạo và cải thiện khả năng tiếp cận hạ tầng công nghệ. Một trong những mục tiêu đáng chú ý là tăng ít nhất gấp ba lần công suất trung tâm dữ liệu.
Thực tế, các doanh nghiệp khởi nghiệp và nhà nghiên cứu châu Âu có thể sở hữu những ý tưởng đột phá nhưng vẫn phải dựa vào nền tảng nước ngoài để huấn luyện và vận hành mô hình AI.
Nếu không có hạ tầng tính toán đủ mạnh, những lợi thế về khoa học, nghiên cứu và nhân lực khó chuyển hóa thành sản phẩm có sức cạnh tranh toàn cầu.
Tuy nhiên, đầu tư hạ tầng mới chỉ là một phần của bài toán. Thách thức lớn hơn là khắc phục tình trạng phân mảnh giữa các quốc gia thành viên, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận vốn, nhân lực và thị trường chung.
Trong khi các tập đoàn Mỹ và Trung Quốc có lợi thế về quy mô thị trường, nguồn vốn và hệ sinh thái công nghệ hoàn chỉnh, nhiều doanh nghiệp châu Âu vẫn gặp khó khăn trong việc mở rộng hoạt động và thương mại hóa sản phẩm. Vì vậy, EU cần triển khai nhanh hơn, cũng như cần nguồn tài chính ổn định và sự phối hợp chặt chẽ giữa các nước thành viên.
Tại hội nghị ở Dublin, lãnh đạo EU thống nhất cần thúc đẩy đầu tư và hợp tác để đưa châu Âu trở thành một trung tâm AI có năng lực cạnh tranh.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng thông báo, Pháp và Hà Lan sẽ phối hợp tổ chức cuộc gặp các nhà lãnh đạo công nghệ tại Paris vào ngày 2-12, nhằm mở rộng hợp tác giữa doanh nghiệp và các nhà sáng tạo công nghệ châu Âu.
Với EU, tự chủ chiến lược không có nghĩa là đứng ngoài hệ sinh thái công nghệ quốc tế, mà là có đủ năng lực và lựa chọn để không bị phụ thuộc trong những lĩnh vực thiết yếu.
Thành công của chiến lược này sẽ phụ thuộc vào khả năng biến tham vọng chính sách thành hạ tầng, sản phẩm và doanh nghiệp có sức cạnh tranh thực chất. Đây cũng là điều kiện để châu Âu chuyển từ vị thế là thị trường tiêu thụ công nghệ sang một chủ thể có vai trò lớn hơn trong định hình tương lai AI toàn cầu.
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.