EU tìm cách xác định ranh giới số

Những nội dung chính của đạo luật được dự kiến gồm: Cấm trẻ em dưới 13 tuổi sử dụng mạng xã hội; trẻ từ 13 đến dưới 15 tuổi không được lập tài khoản cá nhân mà chỉ được sử dụng các “tài khoản mini” do cha mẹ lập và giám sát, với chức năng hạn chế và thời gian sử dụng bị giới hạn; người từ đủ 15 tuổi được phép tự lập tài khoản cá nhân, với điều kiện các nền tảng phải có biện pháp bảo đảm an toàn phù hợp với người chưa thành niên.

Phạm vi áp dụng của đạo luật này không chỉ dừng ở mạng xã hội mà còn hướng tới một số nền tảng chia sẻ video, trò chơi trực tuyến và các dịch vụ trí tuệ nhân tạo có khả năng tác động tới trẻ em.

Thông qua dự luật này, EU cho thấy rõ xu hướng siết chặt các quy định vượt ra ngoài khuôn khổ pháp lý hiện hành. Đạo luật Dịch vụ số (DSA) đang áp dụng mặc dù có yêu cầu các nền tảng bảo vệ trẻ vị thành niên, nhưng chưa đặt ra một giới hạn độ tuổi thống nhất trên toàn EU đối với việc sử dụng mạng xã hội. EU ban hành “EU Kids Act” nhằm lấp khoảng trống đó và tạo ra một chuẩn chung cho toàn bộ EU.

Thời điểm EU đưa ra dự luật này không phải ngẫu nhiên. Một mặt, những lo ngại về tác động của mạng xã hội đối với trẻ em ngày càng lớn. Mặt khác, hiện một số nước thành viên EU đã và đang tính tới những quy định riêng về độ tuổi sử dụng mạng xã hội và sự đồng ý của cha mẹ. Nếu mỗi nước đặt ra một ngưỡng khác nhau, EU sẽ đứng trước nguy cơ hình thành một hệ thống quy định khác nhau giữa các quốc gia trong cùng một thị trường số. Trong bối cảnh đó, EU phải xác lập nguyên tắc thống nhất.

Điểm đáng chú ý nhất ở đây không chỉ nằm ở việc hạ thấp độ tuổi trẻ sử dụng mạng xã hội mà là sự thay đổi cách phân chia trách nhiệm. Trước đây, việc bảo vệ trẻ em trên mạng chủ yếu là sự kết hợp giữa trách nhiệm của cha mẹ, ý thức của người sử dụng và nghĩa vụ nhất định của các nền tảng. Nay EU muốn đẩy trách nhiệm về phía các doanh nghiệp công nghệ, tức là thay vì để trẻ em tiếp cận các nền tảng rồi mới xử lý những nguy cơ phát sinh, các nền tảng phải chứng minh rằng dịch vụ của mình an toàn đối với trẻ em.

Tuy nhiên, vấn đề nan giải đặt ra là làm thế nào xác định chính xác một người dùng 12, 13 hay 15 tuổi? Làm sao ngăn trẻ em vượt qua các biện pháp hạn chế? Ai chịu trách nhiệm kiểm tra và xử phạt? Và quan trọng hơn, làm thế nào xác minh độ tuổi mà không biến mạng xã hội thành nơi người dùng phải liên tục cung cấp dữ liệu cá nhân? Một hệ thống xác minh tuổi quá lỏng lẻo sẽ không đạt mục tiêu; nhưng một hệ thống quá chặt chẽ lại có thể tạo ra những rủi ro mới về dữ liệu và quyền riêng tư.

Đối với EU, “EU Kids Act” vì thế có ý nghĩa rộng hơn một chính sách bảo vệ trẻ em. Nó cho thấy EU đang chuyển dần từ việc chỉ điều chỉnh hoạt động của các nền tảng sang định hình cả những điều kiện để công dân được tham gia vào không gian số. EU không chỉ yêu cầu các công ty công nghệ phải làm gì, mà còn muốn xác định từ độ tuổi nào trẻ em được bước vào những không gian ấy và với những điều kiện nào.

EU đang xác định một ranh giới số. Câu hỏi tiếp theo là: Ai sẽ kiểm soát ranh giới ấy, bằng cách nào và làm sao biến những giới hạn được xác định trên giấy thành những quy tắc có thể thực thi trong không gian số không có biên giới. Câu trả lời là không dễ!