EU siết chặt minh bạch nội dung do AI tạo ra từ ngày 2-8

Theo quy định mới, khi trò chuyện với chatbot, xem hình ảnh, video hoặc đọc một số nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, người dùng sẽ được thông báo rõ ràng rằng mình đang tương tác với AI.

Đây là những quy định đầu tiên của Đạo luật AI (AI Act) tác động trực tiếp đến người tiêu dùng, đồng thời cũng là thời điểm Ủy ban châu Âu (EC) có thể bắt đầu xử phạt các doanh nghiệp không tuân thủ.

Theo quy định mới, các chatbot phải cho người dùng biết họ đang trò chuyện với AI, trừ những trường hợp điều đó đã quá rõ ràng. Những hình ảnh, âm thanh, video hoặc văn bản do AI tạo ra cũng phải có dấu nhận diện kỹ thuật để có thể xác định nguồn gốc.

Đối với các nội dung giả mạo bằng AI (deepfake), doanh nghiệp phải gắn nhãn rõ ràng. Các văn bản về những vấn đề được phổ biến tới công chúng do AI tạo ra cũng phải được ghi chú nếu không có sự biên tập hoặc kiểm duyệt của con người.

Các chuyên gia nhận định các nhãn nhận diện AI có thể sẽ sớm trở nên quen thuộc như những thông báo về cookie trên website. Theo đó, đây sẽ là lần đầu tiên người dùng thường xuyên nhìn thấy AI được nhận diện ngay trong quá trình sử dụng các dịch vụ số, thay vì công nghệ này hoạt động phía sau mà họ không hề hay biết.

Đáng chú ý, quy định mới không chỉ áp dụng đối với các công ty phát triển AI. Các cơ quan báo chí, doanh nghiệp quảng cáo, nhà bán lẻ, công ty du lịch hay nhiều tổ chức khác sử dụng AI trong hoạt động hằng ngày cũng thuộc phạm vi điều chỉnh.

EU nhấn mạnh mục tiêu của các quy định mới không phải là hạn chế việc phát triển hay ứng dụng AI, mà là giúp người dùng biết khi nào họ đang tương tác với AI và khi nào nội dung được tạo ra bằng AI, từ đó có thêm cơ sở để đánh giá độ tin cậy của thông tin.

Một trong những lý do khiến Brussels thúc đẩy các quy định này là sự gia tăng của các nội dung giả mạo bằng AI trong vài năm gần đây. Nhiều video, hình ảnh và bản ghi âm giả về các chính trị gia đã được tạo bằng AI và lan truyền trên mạng xã hội, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ thao túng thông tin.

Nghị sĩ châu Âu Sergey Lagodinsky, người tham gia đàm phán Đạo luật AI, cho rằng đây "không chỉ là vấn đề bảo vệ người tiêu dùng mà còn là bảo vệ nền dân chủ", bởi công chúng cần biết đâu là nội dung thật và đâu là nội dung do AI tạo ra.

Tuy nhiên, việc triển khai cũng làm dấy lên nhiều tranh luận trong cộng đồng doanh nghiệp.

Trong khi Chủ tịch EC Ursula von der Leyen nhiều lần kêu gọi đẩy nhanh ứng dụng AI để châu Âu không tụt lại phía sau Mỹ và Trung Quốc, nhiều doanh nghiệp lại cho rằng các hướng dẫn thực hiện được ban hành quá sát thời điểm quy định có hiệu lực, khiến họ không có nhiều thời gian chuẩn bị.

Hiệp hội Công nghiệp Máy tính và Truyền thông châu Âu (CCIA Europe), đại diện cho nhiều tập đoàn công nghệ lớn, cảnh báo phạm vi phải dán nhãn quá rộng có thể khiến gần như mọi nội dung có sự hỗ trợ của AI đều phải gắn cảnh báo. Theo tổ chức này, nếu nhãn xuất hiện ở khắp nơi, người dùng sẽ dần không còn chú ý đến chúng, trong khi doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí tuân thủ ngày càng lớn.

Ở chiều ngược lại, EC cho biết các hướng dẫn đã bổ sung nhiều trường hợp ngoại lệ, chẳng hạn không yêu cầu gắn nhãn đối với những chỉnh sửa ảnh thông thường bằng AI, nhằm tránh việc người dùng phải đối mặt với quá nhiều cảnh báo không cần thiết.

Đáng chú ý, ngày 2-8 không phải là thời điểm toàn bộ Đạo luật AI của EU được áp dụng. Trước mắt, các quy định về minh bạch đối với chatbot và nội dung do AI tạo ra sẽ có hiệu lực. Trong khi đó, những quy định nghiêm ngặt hơn dành cho các hệ thống AI có mức độ rủi ro cao đã được lùi đến cuối năm 2027.

Cũng từ ngày 2-8, EC có thêm thẩm quyền giám sát các mô hình AI có ảnh hưởng lớn trên thị trường. Các doanh nghiệp vi phạm có thể bị phạt tới 15 triệu euro hoặc 3% doanh thu toàn cầu của năm tài chính trước đó, tùy theo mức nào cao hơn.