Đưa trí tuệ nhân tạo vào đào tạo sư phạm:Chuẩn bị năng lực cho giáo viên trong thời đại số

Chuyển từ ứng dụng sang làm chủ

AI ngày càng hiện diện sâu rộng trong các hoạt động giáo dục, từ hỗ trợ xây dựng bài giảng, thiết kế học liệu đến phân tích dữ liệu học tập, kiểm tra, đánh giá…

Tuy nhiên, khoảng cách giữa biết sử dụng và làm chủ AI vẫn còn khá lớn. Không ít giáo viên mới dừng ở việc khai thác các công cụ AI để hỗ trợ công việc, trong khi yêu cầu đặt ra là phải hiểu rõ nguyên lý hoạt động, khả năng và giới hạn của AI để ứng dụng hiệu quả, an toàn và phù hợp với mục tiêu giáo dục.

Bên cạnh thay đổi phương thức dạy học, AI còn thúc đẩy quá trình hình thành hệ sinh thái dữ liệu giáo dục. Khi các hoạt động dạy và học được số hóa, dữ liệu học tập sẽ trở thành nguồn thông tin quan trọng phục vụ phân tích năng lực người học, hỗ trợ quản trị nhà trường và hoạch định chính sách. Thực tiễn này đòi hỏi đội ngũ giáo viên không chỉ thành thạo công nghệ mà còn phải có năng lực khai thác, phân tích và sử dụng dữ liệu đúng mục đích.

GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, cho rằng, trong bối cảnh AI tác động ngày càng mạnh mẽ đến giáo dục, phát triển năng lực AI cho nhà giáo là yêu cầu tất yếu, góp phần nâng cao khả năng thích ứng và đổi mới nghề nghiệp. Theo GS.TS Lê Anh Vinh, năng lực AI cần được xem là một bộ phận của năng lực số và năng lực nghề nghiệp giáo viên, gắn với kiến thức chuyên môn, năng lực sư phạm, đạo đức nghề nghiệp, quản lý và khai thác dữ liệu, kiểm tra - đánh giá và trách nhiệm giải trình.

Ở góc độ thực tiễn, cô giáo Đinh Thị Lệ, Trường Mầm non Hà Trì (phường Hà Đông), cho biết, giáo viên trong trường đã bước đầu ứng dụng AI vào chuyên môn. Tuy nhiên, việc ứng dụng hiện chủ yếu dừng ở kỹ năng sử dụng công cụ AI để hỗ trợ công việc, trong khi yêu cầu nâng cao năng lực chuyên môn và trách nhiệm nghề nghiệp trong môi trường có AI vẫn là vấn đề cần được quan tâm. Phần lớn giáo viên vẫn chủ động tự học, tự cập nhật kiến thức và chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng AI với nhau.

Thực tế này cho thấy, để AI thực sự trở thành động lực đổi mới giáo dục, việc đào tạo và bồi dưỡng giáo viên cần chuyển từ trang bị kỹ năng sử dụng sang phát triển năng lực AI một cách toàn diện. Đây không chỉ là yêu cầu đối với mỗi giáo viên mà còn cần được đặt trong chiến lược đổi mới đào tạo sư phạm và xây dựng môi trường giáo dục số đồng bộ.

Đổi mới đào tạo để thích ứng

Theo TS Nguyễn Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo), năng lực AI cần được tích hợp trong tổng thể năng lực nghề nghiệp của giáo viên, thay vì chỉ được xem là một kỹ năng công nghệ riêng biệt.

PGS.TS. Nguyễn Đức Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội nhận định, trước sự phát triển nhanh của công nghệ, ngành Giáo dục nói chung và các trường sư phạm nói riêng đang đứng trước những yêu cầu và thách thức mới. Thực tế, nhiều giảng viên đã chủ động ứng dụng AI, từng bước điều chỉnh chương trình và phương pháp đào tạo. Tuy nhiên, để tạo ra chuyển biến đồng bộ, cần có một tầm nhìn chung và định hướng thống nhất trong toàn hệ thống các cơ sở đào tạo giáo viên.

Ở góc độ chính sách, Thông tư số 54/2026/TT-BGDĐT ngày 30-6-2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về chương trình đào tạo các trình độ của giáo dục đại học đã tạo cơ sở quan trọng cho quá trình đổi mới đào tạo khi lần đầu tiên quy định năng lực số và nội dung về trí tuệ nhân tạo là yêu cầu bắt buộc trong chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo trình độ đại học. Đây được xem là bước chuyển đáng chú ý, tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục đại học đổi mới chương trình đào tạo, đồng thời chuẩn bị cho người học những năng lực cần thiết để thích ứng với thời đại số.

Từ thực tiễn, yêu cầu đặt ra là đội ngũ giáo viên phải không ngừng nâng cao năng lực, đặc biệt là năng lực số và khả năng thích ứng với công nghệ mới. Giáo viên cần được trang bị năng lực thiết kế hoạt động dạy học tích hợp công nghệ, khai thác AI để hỗ trợ cá thể hóa việc học, đồng thời nhận diện và kiểm soát những rủi ro như lệ thuộc công nghệ, suy giảm tư duy độc lập hay vi phạm đạo đức học thuật. Cùng với đó, năng lực tự học, tự bồi dưỡng cần trở thành yêu cầu thường xuyên để theo kịp sự phát triển không ngừng của công nghệ.

Quan trọng hơn, trong quá trình thích ứng với AI, người thầy cần giữ vai trò chủ thể của hoạt động giáo dục. Công nghệ dù hiện đại đến đâu vẫn chỉ là công cụ; giá trị cốt lõi của giáo dục vẫn nằm ở con người. Khi giáo viên làm chủ công nghệ, phát huy năng lực chuyên môn và phẩm chất nghề nghiệp, AI sẽ trở thành động lực thúc đẩy đổi mới, thay vì trở thành thách thức đối với nghề giáo.