Dữ liệu - hạ tầng mới của quản trị đô thị

Từ quản lý thủ công đến quản trị bằng dữ liệu

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định dữ liệu là nguồn tài nguyên mới, là nền tảng quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới phương thức quản trị. Với Hà Nội - đô thị đặc biệt có quy mô hạ tầng ngày càng lớn và tốc độ phát triển nhanh - yêu cầu đó càng trở nên cấp thiết. Khi số lượng đường, cầu, hầm, hệ thống chiếu sáng, cây xanh hay biển báo giao thông không ngừng gia tăng, phương thức quản lý dựa trên hồ sơ giấy và dữ liệu phân tán đã bộc lộ những giới hạn về khả năng cập nhật, chia sẻ và hỗ trợ ra quyết định. Chuyển đổi số vì thế không chỉ nhằm hiện đại hóa công cụ quản lý, mà còn tạo dựng nền tảng dữ liệu để nâng cao năng lực điều hành đô thị.

Từ yêu cầu đó, sau gần 2 năm chuẩn bị kỹ lưỡng, Hệ thống quản lý kết cấu hạ tầng giao thông trên nền bản đồ số vừa được Sở Xây dựng đưa vào khai thác như một bước đi cụ thể nhằm hình thành cơ sở dữ liệu tập trung cho toàn bộ tài sản hạ tầng giao thông của thành phố. Trên nền tảng này, mỗi tuyến đường, cây cầu, hầm chui hay công trình giao thông đều được gắn với một "lý lịch số", lưu giữ đầy đủ thông tin về quy mô, hiện trạng, quá trình khai thác, kiểm định, bảo trì và sửa chữa. Nếu trước đây dữ liệu tồn tại dưới dạng những hồ sơ riêng lẻ ở từng đơn vị quản lý, nay được chuẩn hóa, liên thông và cập nhật trên một nền tảng thống nhất, tạo điều kiện để theo dõi toàn bộ vòng đời của công trình thay vì chỉ xử lý từng sự cố phát sinh.

Theo Phó Giám đốc Sở Xây dựng Trần Hữu Bảo, hệ thống được thiết kế theo kiến trúc mở, có khả năng tích hợp các công nghệ như AI (trí tuệ nhân tạo), IoT (internet vạn vật) và Digital Twin (bản sao số) để từng bước mở rộng dữ liệu, phục vụ giám sát, phân tích và dự báo. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở việc ứng dụng các công nghệ mới, mà ở khả năng biến dữ liệu thành công cụ hỗ trợ ra quyết định. Khi mọi biến động của công trình được cập nhật theo thời gian thực, cơ quan quản lý có thể phát hiện sớm nguy cơ xuống cấp, chủ động xây dựng kế hoạch bảo trì, phân bổ nguồn lực hợp lý và nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống hạ tầng.

Để dữ liệu thực sự trở thành nền tảng của quản trị, chất lượng dữ liệu giữ vai trò quyết định, theo ông Đàm Quang Bảo - Giám đốc Ban Duy tu các công trình hạ tầng giao thông (đơn vị trực tiếp quản lý và khai thác hệ thống), cơ sở dữ liệu phải được xây dựng theo nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống", nghĩa là không chỉ chính xác và đầy đủ mà còn được cập nhật thường xuyên trong suốt quá trình khai thác công trình. Mỗi lần kiểm định, bảo trì hay sửa chữa đều tiếp tục bổ sung cho "lý lịch số" của công trình, giúp dữ liệu luôn phản ánh đúng hiện trạng. Đây cũng là điều kiện để chuyển từ quản lý theo hồ sơ sang quản lý bằng dữ liệu - nơi mọi quyết định điều hành đều được hỗ trợ bởi thông tin được chuẩn hóa và cập nhật liên tục.

Dữ liệu - nguồn lực mới của quản trị đô thị

Nếu ở giai đoạn trước, nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng và mở rộng hệ thống hạ tầng, thì trong bối cảnh chuyển đổi số, một yêu cầu mới đang được đặt ra: quản lý hiệu quả những tài sản đã được đầu tư. Muốn vậy, dữ liệu phải trở thành nền tảng của mọi hoạt động điều hành. Khi toàn bộ thông tin về đường, cầu, hầm, hệ thống chiếu sáng hay tổ chức giao thông được cập nhật trên một nền tảng thống nhất, các cơ quan chức năng không chỉ nắm được hiện trạng từng công trình mà còn có khả năng phân tích, dự báo và lựa chọn phương án quản lý tối ưu trên cơ sở dữ liệu. Đây chính là bước chuyển từ quản lý theo kinh nghiệm sang quản trị bằng dữ liệu.

Định hướng đó cũng được Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng nhấn mạnh khi yêu cầu các đơn vị tiếp tục hoàn thiện hệ thống theo hướng chuẩn hóa, liên thông và chia sẻ dữ liệu; đẩy mạnh ứng dụng AI, Digital Twin và các công nghệ số để phục vụ công tác quản lý, điều hành. Điều đáng chú ý là trọng tâm không chỉ nằm ở việc hoàn thiện một nền tảng công nghệ, mà là hình thành hệ sinh thái dữ liệu dùng chung giữa các cơ quan quản lý, tạo cơ sở để quá trình ra quyết định ngày càng nhanh hơn, chính xác hơn và minh bạch hơn.

Từ góc độ quản trị, giá trị lớn nhất của hệ thống không phải là số lượng dữ liệu được số hóa, mà là khả năng biến dữ liệu thành hành động quản lý. Một điểm sụt lún được phát hiện sớm có thể được xử lý trước khi trở thành sự cố; một cây cầu có dấu hiệu xuống cấp sẽ được đưa vào kế hoạch kiểm định, bảo trì đúng thời điểm; nguồn lực đầu tư cũng được phân bổ theo mức độ ưu tiên thay vì xử lý dàn trải. Khi dữ liệu được cập nhật liên tục và chia sẻ giữa các đơn vị, mỗi quyết định không còn dựa chủ yếu vào kinh nghiệm hay báo cáo thủ công, mà được hỗ trợ bởi những thông tin đã được kiểm chứng và chuẩn hóa. Đây cũng là mục tiêu mà nhiều đô thị thông minh trên thế giới hướng tới: lấy dữ liệu làm nền tảng để nâng cao hiệu quả quản trị.

Nghị quyết 57 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Với Hà Nội, việc xây dựng Hệ thống quản lý kết cấu hạ tầng giao thông trên nền bản đồ số cho thấy chuyển đổi số không dừng lại ở ứng dụng công nghệ, mà đang từng bước đổi mới phương thức quản lý của chính quyền. Khi dữ liệu trở thành một nguồn lực mới của phát triển, mỗi công trình đều có "lý lịch số" và mọi quyết định quản lý được hỗ trợ bởi cơ sở dữ liệu đầy đủ, chính xác, cập nhật, quá trình chuyển từ quản lý công trình sang quản trị đô thị bằng dữ liệu sẽ không còn là mục tiêu dài hạn, mà đang được hiện thực hóa bằng những bước đi cụ thể ngay từ hôm nay.

“

Hệ thống bản đồ số mang lại 4 giá trị nổi bật
1. Quản lý tập trung
Dữ liệu đường bộ, đường thủy nội địa, đường sắt đô thị và hệ thống vận hành được quản lý trên một nền tảng thống nhất.
2. Dữ liệu số đồng bộ
Xây dựng cơ sở dữ liệu GIS tập trung về kết cấu hạ tầng giao thông, cập nhật thường xuyên và sẵn sàng kết nối với các cơ sở dữ liệu hạ tầng khác.
3. Tra cứu trực quan
Theo dõi hiện trạng, quy hoạch, mặt cắt ngang, chiều dài, lộ giới và tình trạng khai thác của từng tuyến đường, nút giao ngay trên bản đồ số.
4. Hỗ trợ điều hành
Phục vụ quản lý, duy tu, bảo trì, hỗ trợ phân tích, ra quyết định và từng bước hình thành phương thức quản trị hạ tầng dựa trên dữ liệu.