Đổi mới tư duy quản trị giao thông Thủ đô:Kỳ 4: Công nghệ số và dữ liệu lớn - Động lực của quản trị giao thông thông minh

Đây cũng là hướng đi Hà Nội đang từng bước triển khai nhằm nâng cao hiệu quả quản trị, tối ưu hóa khai thác hạ tầng và tạo nền tảng cho một đô thị thông minh.

Từ quản lý bằng kinh nghiệm đến điều hành bằng dữ liệu

Ở nhiều đô thị lớn trên thế giới, ùn tắc giao thông vẫn luôn hiện hữu. Tuy nhiên, có nơi kiểm soát được tình trạng này, có nơi lại để ùn tắc ngày càng nghiêm trọng. Sự khác biệt không chỉ nằm ở quy mô đầu tư hạ tầng mà còn ở phương thức quản trị, đặc biệt là khả năng ứng dụng dữ liệu và công nghệ để tổ chức, điều hành giao thông.

Tiến sĩ Khương Kim Tạo, nguyên Phó Chánh Văn phòng Ủy ban An toàn giao thông quốc gia cho rằng, ùn tắc không phải là bài toán riêng của Việt Nam mà hầu hết các quốc gia đều từng đối mặt trong quá trình đô thị hóa. Song trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, cùng với sự xuất hiện của những mô hình quản trị hiện đại, các đô thị hoàn toàn có cơ hội tiếp cận những giải pháp hiệu quả hơn trước.

"Tôi hình dung đây giống như một “loại vắc xin mới” có thể góp phần chữa căn bệnh ùn tắc giao thông kéo dài nhiều năm qua. Nhu cầu đi lại của người dân và số lượng phương tiện luôn tăng nhanh, trong khi tốc độ mở rộng hạ tầng không thể theo kịp. Nếu chỉ tiếp tục mở đường thì rất khó giải quyết tận gốc tình trạng ùn tắc. Điều quan trọng là phải tận dụng dữ liệu, công nghệ và các phương thức quản trị mới để khai thác hiệu quả hệ thống hiện có", Tiến sĩ Khương Kim Tạo nhấn mạnh.

Nhận định này cũng phản ánh rõ xu hướng chuyển đổi trong quản trị giao thông của nhiều quốc gia. Nếu trước đây, quyết định điều hành chủ yếu dựa trên kinh nghiệm, khảo sát hiện trường hoặc các số liệu thống kê định kỳ thì hiện nay, dữ liệu thời gian thực đang trở thành nền tảng cho mọi hoạt động quản lý. Hệ thống camera, cảm biến, thiết bị giám sát hành trình, dữ liệu từ vận tải công cộng cùng các nền tảng số giúp cơ quan quản lý theo dõi liên tục diễn biến giao thông, phân tích xu hướng lưu thông và chủ động đưa ra phương án điều hành phù hợp.

Đối với Hà Nội, chuyển đổi số trong lĩnh vực giao thông không đơn thuần là đầu tư thêm thiết bị công nghệ hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Quan trọng hơn, thành phố đang từng bước hình thành phương thức quản trị mới, trong đó dữ liệu trở thành "nguyên liệu đầu vào" của quá trình ra quyết định. Thay vì chờ ùn tắc xảy ra rồi mới xử lý, các cơ quan chức năng hướng tới khả năng phát hiện sớm nguy cơ, dự báo diễn biến giao thông, điều chỉnh tổ chức giao thông theo thời gian thực và cung cấp thông tin để người dân chủ động lựa chọn lộ trình.

Có thể nói, nếu hạ tầng giao thông là "phần cứng" của một đô thị thì dữ liệu và công nghệ chính là "hệ thần kinh" kết nối toàn bộ hệ thống. Giá trị của chuyển đổi số không nằm ở số lượng camera hay phần mềm được đưa vào sử dụng, mà ở khả năng biến những dữ liệu rời rạc thành thông tin hữu ích, hỗ trợ cơ quan quản lý đưa ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn và hiệu quả hơn. Đây cũng là bước chuyển căn bản từ quản lý giao thông theo kinh nghiệm sang quản trị giao thông dựa trên dữ liệu - nền tảng của một đô thị thông minh trong tương lai.

Từ phản ứng sang chủ động điều hành

Nếu ở góc độ lý luận, dữ liệu được coi là nền tảng của phương thức quản trị giao thông hiện đại thì thực tiễn tại Hà Nội đang cho thấy, sự chuyển biến này từng bước được hiện thực hóa trong công tác điều hành hằng ngày.

Theo Trung tá Đào Việt Long, Phó Trưởng phòng Cảnh sát giao thông, Công an thành phố Hà Nội, điểm thay đổi rõ nét nhất là việc chuyển từ tư duy xử lý tình huống sang chủ động phòng ngừa và điều tiết giao thông. Trước đây, khi xảy ra ùn tắc, lực lượng cảnh sát giao thông mới tiếp nhận thông tin qua bộ đàm, điều động cán bộ đến hiện trường để phân luồng. Cách làm này vẫn bảo đảm xử lý tình huống nhưng chủ yếu mang tính phản ứng.

Hiện nay, với sự hỗ trợ của Trung tâm Chỉ huy giao thông cùng hệ thống camera giám sát ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), lực lượng chức năng có thể theo dõi diễn biến giao thông theo thời gian thực. Trong các khung giờ cao điểm, hệ thống tự động phân tích lưu lượng phương tiện trên từng tuyến đường, nhận diện xu hướng di chuyển giữa khu vực ngoại thành và nội đô, từ đó hỗ trợ điều chỉnh chu kỳ đèn tín hiệu, bố trí lực lượng tại những vị trí cần thiết ngay từ đầu, thay vì chờ xảy ra ùn tắc mới xử lý.

Không chỉ dừng lại ở việc giám sát, hệ thống còn hỗ trợ xây dựng các kịch bản điều hành, dự báo nguy cơ ùn tắc và cung cấp thông tin cảnh báo theo thời gian thực cho người dân. Nhờ đó, người tham gia giao thông có thêm cơ sở để lựa chọn lộ trình phù hợp, góp phần giảm áp lực lên những tuyến đường đang có lưu lượng phương tiện lớn.

Hiệu quả của phương thức điều hành mới còn được thể hiện qua việc sử dụng lực lượng ngày càng khoa học. Theo Trung tá Đào Việt Long, trước đây toàn thành phố có hơn 300 nút giao phải thường xuyên bố trí lực lượng điều tiết, đến nay con số này giảm còn 266 nút. Trên nhiều tuyến đường, việc điều chỉnh linh hoạt chu kỳ đèn tín hiệu kết hợp với hệ thống camera AI đã thay thế đáng kể việc bố trí cán bộ trực tiếp làm nhiệm vụ, trong khi vẫn bảo đảm giao thông thông suốt. Chỉ trong những tình huống đặc biệt như mưa lớn, ngập úng hoặc sự cố trên diện rộng, lực lượng cảnh sát giao thông mới tăng cường quân số để xử lý.

Có thể thấy, điều quan trọng mà chuyển đổi số mang lại không chỉ là bổ sung camera hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào công tác quản lý. Giá trị lớn hơn nằm ở chỗ công nghệ đã thay đổi cách thức ra quyết định của cơ quan quản lý. Mỗi phương án tổ chức giao thông ngày càng được xây dựng trên cơ sở dữ liệu thời gian thực, khả năng dự báo và sự phối hợp đồng bộ giữa con người với các công cụ số.

Đó cũng chính là bước chuyển cốt lõi trong đổi mới tư duy quản trị giao thông của Hà Nội: Từ xử lý khi ùn tắc đã xảy ra sang chủ động nhận diện nguy cơ, điều tiết từ sớm và sử dụng hiệu quả nhất nguồn lực hạ tầng hiện có. Khi dữ liệu trở thành nền tảng của mọi quyết định điều hành, giao thông đô thị không chỉ được vận hành linh hoạt hơn mà còn từng bước tiến gần tới mục tiêu xây dựng một hệ thống giao thông thông minh, an toàn và lấy người dân làm trung tâm.

(Còn tiếp)