Dự án thoát nước phát huy hiệu quả

Hàng loạt công trình phát huy hiệu quả qua các trận mưa

Thực hiện các chỉ đạo của Thành ủy, HĐND, UBND Thành phố về tập trung khắc phục các điểm nghẽn úng ngập, công tác thoát nước Hà Nội đang được triển khai theo hướng đồng bộ hơn, kết hợp giữa các giải pháp trước mắt với đầu tư lâu dài theo từng lưu vực.

Trong thời gian ngắn, nhiều công trình khẩn cấp, dự án chống úng ngập cục bộ đã được hoàn thành hoặc cơ bản hoàn thành, được tiếp nhận, bàn giao và đưa vào vận hành trong mùa mưa năm 2026. Cách làm mới tập trung vào cải tạo, bổ sung cống, trạm bơm, hồ điều hòa, bể điều tiết và các công trình đầu mối, đồng thời tăng cường vận hành liên thông giữa hồ điều hòa, tuyến cống, kênh dẫn và trạm bơm.

Trong giai đoạn trước mắt, Thành phố triển khai 10 dự án đầu tư xây dựng công trình khẩn cấp, gồm 5 dự án về hệ thống và 5 dự án hồ điều hòa. Các hạng mục đủ điều kiện được tiếp nhận, tạm bàn giao và đưa ngay vào quản lý, khai thác nhằm bảo đảm công trình sớm phát huy hiệu quả.

Qua các dự án do Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội triển khai, hệ thống thoát nước được bổ sung tổng công suất bơm khoảng 33,08m³/s; 19 hồ điều hòa được bổ sung hệ thống bơm, khai thác thêm khoảng 1,4 triệu mét khối dung tích tham gia điều tiết. Hơn 10,5km cống thoát nước được lắp đặt bổ sung cùng 2 bể điều tiết ngầm tại chợ Hàng Da và gầm chui đường sắt Bắc Đuống, với tổng dung tích khoảng 4.300m³, cũng đã hoàn thành.

Cùng với đó, 7 dự án do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp Thành phố làm chủ đầu tư đã cơ bản hoàn thành các hạng mục chính phục vụ tiêu thoát nước. Các công trình này bổ sung khoảng 83ha hồ điều hòa, tăng thêm khoảng 3,4 triệu mét khối dung tích điều tiết, góp phần tăng khả năng dẫn nước về Trạm bơm Yên Sở, giảm tải cho các tuyến cống và trạm bơm đầu mối.

Hiệu quả của các công trình đã được ghi nhận qua những trận mưa đầu mùa. Theo kế hoạch bảo đảm thoát nước, chống úng ngập mùa mưa năm 2026, với trận mưa có cường độ từ 70-100mm/giờ, toàn Thành phố dự kiến có thể phát sinh 71 điểm úng ngập cục bộ, gồm 40 điểm trên các tuyến đường, phố chính do Thành phố quản lý và 31 điểm thuộc phạm vi quản lý của phường, xã.

Đặc biệt, trong trận mưa ngày 28/7/2026, nhiều khu vực ghi nhận lượng mưa rất lớn, như Phú Thượng 195,1mm, Hai Bà Trưng 150,8mm, Gia Lâm 137mm, Phúc Lợi 113,6mm, Bồ Đề 102,9mm và Ba Đình 102,2mm. Trong điều kiện đó, việc các công trình mới được đưa vào vận hành đã cho thấy tác động rõ hơn tại nhiều khu vực.

Theo đánh giá bước đầu, 34/71 điểm trong danh mục đã cơ bản được kiểm soát, trong đó có 30 điểm thuộc phân cấp Thành phố quản lý và 4 điểm thuộc phân cấp phường, xã. Một số vị trí từng xảy ra úng ngập kéo dài từ 2-8 giờ trong năm 2025 như Đại lộ Thăng Long, Ngoại giao đoàn, Tây Hồ Tây, Kẻ Vẽ, Đông Thắng, Ecohome, Tôn Đản, Dương Đình Nghệ - Phạm Hùng, Nguyễn Trãi, Quan Nhân, Cự Lộc, Lương Thế Vinh - Tố Hữu đã không phát sinh úng ngập trong các trận mưa đầu mùa năm 2026.

Tại một số khu vực khác như Sân vận động Mỹ Đình, ngã năm Bà Triệu - Nguyễn Du - Hồ Xuân Hương, phố Đinh Tiên Hoàng, Phùng Hưng, Phan Bội Châu - Lý Thường Kiệt và ngõ 165 Thái Hà, năng lực thoát nước cũng được cải thiện. Tình trạng úng ngập không phát sinh hoặc chỉ xuất hiện cục bộ trong thời gian ngắn khi lượng mưa tập trung vượt khả năng tiêu thoát tức thời của hệ thống.

Ở các khu vực có cao độ nền thấp, nhiều giải pháp được triển khai đồng thời. Dự án chống úng ngập cục bộ đã hoàn thành trục thoát nước Quang Trung - Quán Sứ, cải tạo, nạo vét hồ Ba Mẫu và lắp đặt các trạm bơm tại hồ Bảy Mẫu, Linh Quang, Văn Chương và Trung Tự. Các bể điều tiết ngầm tại phố Nguyễn Khuyến, khuôn viên Trường THCS Lý Thường Kiệt, khu vực ngã năm Bát Đàn - Đường Thành - Nhà Hỏa và đường Thiên Đức cũng được đưa vào vận hành, góp phần tăng dung tích điều tiết và giảm áp lực cho hệ thống.

Tại khu vực Võ Chí Công, việc hoàn thành trục thoát nước Hoàng Minh Thảo - DT3 - kênh tiêu Hà Nội, đưa Trạm bơm Phú Thượng vào vận hành cùng hệ thống trạm bơm dã chiến đã nâng cao khả năng thu gom, điều tiết và tiêu thoát nước. Qua theo dõi các trận mưa vừa qua, tình trạng úng ngập cục bộ tại khu vực cơ bản được kiểm soát, thời gian rút nước được rút ngắn.

Từ xử lý điểm ngập đến quản trị nước đô thị theo lưu vực

Cùng với đầu tư xây dựng, Hà Nội đang tăng cường công tác quản lý, vận hành hệ thống thoát nước theo kịch bản ứng phó ở cấp độ cao, bảo đảm sẵn sàng về nhân lực, phương tiện, thiết bị và khả năng phối hợp xử lý tình huống.

Trước mỗi đợt mưa, mực nước trên các sông, mương và hồ điều hòa được chủ động hạ xuống mức thấp để tạo dung tích trữ nước. Các hồ điều hòa, trạm bơm, cửa phai, sông, mương và tuyến cống được vận hành đồng bộ theo từng lưu vực, phù hợp với diễn biến mưa, mực nước và khả năng tiếp nhận của nguồn tiêu.

Công tác ứng trực được tổ chức đến từng điểm với yêu cầu “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ địa bàn, rõ thời gian và rõ chế độ thông tin, báo cáo”. Từng địa bàn, điểm úng ngập đều được phân công cán bộ giám sát, lực lượng phối hợp và lãnh đạo phụ trách; các đầu mối liên lạc, đường dây nóng và nhóm trao đổi thông tin được duy trì 24/24 giờ.

Một yêu cầu quan trọng khác là tăng cường phối hợp giữa hệ thống thủy lợi và thoát nước đô thị. Theo Quy chế phối hợp số 924/QC-SNNMT-SXD ngày 24/4/2026, các đơn vị phối hợp kiểm soát mực nước, vận hành công trình đầu mối trên các trục tiêu trọng yếu như sông Nhuệ, sông Cầu Ngà, kênh La Khê và sông Cầu Bây.

Tại các phường, xã, trách nhiệm bảo đảm thoát nước trong phạm vi được phân cấp được xác định rõ; đồng thời phải bảo đảm sự kết nối, vận hành đồng bộ với hệ thống thoát nước chung của Thành phố. Các chủ đầu tư khu đô thị cũng phải chịu trách nhiệm về thoát nước trong phạm vi dự án và những ảnh hưởng do hoạt động thi công, quản lý, vận hành dự án gây ra đối với khu vực lân cận.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy một số điểm úng ngập vẫn phát sinh do hệ thống thoát nước chưa được đầu tư đồng bộ theo Quy hoạch hoặc chịu ảnh hưởng của các dự án đang thi công. Khu vực cổng Trường THPT Chu Văn An và dốc La Pho trên phố Thụy Khuê, ngõ 42 Giang Văn Minh kết nối với ngõ 100 Đội Cấn, khu vực Cổ Linh - Đàm Quang Trung và phố Nguyễn Gia Bồng là những vị trí còn hạn chế về khả năng tiêu thoát. Thành phố đang phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai giải pháp trước mắt như lắp đặt trạm bơm dã chiến, khơi thông dòng chảy, bố trí lực lượng, phương tiện ứng trực và đồng thời thúc đẩy các giải pháp lâu dài.

Về lâu dài, yêu cầu lớn nhất vẫn là hoàn thiện hệ thống thoát nước theo Quy hoạch. Theo Quy hoạch được duyệt, hệ thống tiêu thoát nước đô thị của Thành phố được tổ chức theo 3 vùng tiêu chính gồm Tả Đáy, Hữu Đáy và Bắc Hà Nội, với tổng diện tích khoảng 125.400ha. Nhu cầu quy hoạch khoảng 5.399,08ha hồ điều hòa và các trạm bơm đầu mối có tổng công suất khoảng 1.315m³/s.

Trong khi đó, đến nay diện tích hồ điều hòa mới đạt khoảng 1.270,34/5.399,08ha, tương đương 23,53%; tổng công suất các công trình đầu mối thoát nước đạt khoảng 346,51/1.315m³/s, tương đương 26,35% so với Quy hoạch được phê duyệt. Nhiều công trình đầu mối, hồ điều hòa, trạm bơm và tuyến truyền dẫn chưa được đầu tư hoặc đang triển khai, khiến một số lưu vực chưa hình thành hệ thống tiêu thoát nước đồng bộ, khép kín.

Hiện thành phố tiếp tục triển khai 12 dự án đầu tư công theo Quy hoạch, tập trung vào các công trình đầu mối, hồ điều hòa, trạm bơm, tuyến cống truyền tải và mạng lưới thoát nước theo từng lưu vực. Trong đó có Trạm bơm Liên Mạc, hệ thống thoát nước mưa lưu vực Tả Nhuệ giai đoạn 1, hệ thống thoát nước khu vực Hà Đông, hệ thống thoát nước, hồ điều hòa và Trạm bơm Vĩnh Thanh, nâng cấp Trạm bơm Phương Trạch cùng nhiều công trình tại khu vực phía Tây, Long Biên, Cầu Bây và phía Bắc Thành phố.

Cùng với đó, Hà Nội đang đôn đốc Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành giai đoạn 2026-2030 và xây dựng Quy hoạch cao độ nền và thoát nước Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm. Một hướng nghiên cứu được đặt ra là mô hình “Thành phố bọt biển”, kết hợp giữ nước, thấm nước và tái sử dụng nước mưa, tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.