Đô thị

Già hóa dân số đô thị: Khi tuổi già trở thành một phần thước đo quản trị

Lê Trung Hiếu - Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội • 20/11/2026 - 14:09

Sự quan tâm của chính quyền trước già hóa dân số cần được thể hiện bằng khả năng phối hợp giữa y tế, tài chính, quy hoạch, giao thông, nhà ở và an sinh. Thành phố thích ứng tốt là nơi người cao tuổi được chăm sóc khi cần, đồng thời có điều kiện sống độc lập và tham gia cộng đồng.

Cần thiết kế môi trường sống toàn diện

Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024 ghi nhận Việt Nam có 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên, tăng 2,8 triệu người so với năm 2019. Cùng thời điểm, dân số thành thị đạt khoảng 38,6 triệu người, chiếm 38,2%. Đô thị hóa và già hóa cùng diễn ra, làm thay đổi nhu cầu dịch vụ và đầu tư. Tại Hà Nội, theo thông tin của Sở Y tế công bố tháng 4-2026, Thành phố có hơn 1,44 triệu người cao tuổi, chiếm 16,3% dân số. Đây là số liệu toàn địa bàn, bao gồm khu vực nông thôn. Để hoạch định chính sách đô thị, cần biết thêm người cao tuổi tập trung ở đâu, sống cùng ai và tiếp cận dịch vụ như thế nào.

ha-noi-vi-nguoi-cao-tuoi.png
Thành phố có hơn 1,44 triệu người cao tuổi, chiếm 16,3% dân số. Ảnh: AI

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tiếp cận “lão hóa khỏe mạnh” như quá trình phát triển và duy trì khả năng chức năng để sống tốt ở tuổi già. Người có bệnh mạn tính vẫn có thể lão hóa khỏe mạnh khi bệnh được kiểm soát và môi trường hỗ trợ họ làm những điều có ý nghĩa. Khả năng sinh hoạt thực tế được hình thành từ sự tương tác giữa năng lực cá nhân và điều kiện sống. Một người hạn chế vận động vẫn có thể duy trì cuộc sống tương đối độc lập nếu có thang máy, lối đi phù hợp và phương tiện hỗ trợ.

Đó cũng là lý do cần vận dụng thiết kế phổ quát: thiết kế sản phẩm, không gian và dịch vụ để mọi người sử dụng được trong phạm vi rộng nhất có thể. Lối đi không bậc, biển chỉ dẫn dễ đọc hay xe buýt dễ lên xuống còn mang lại lợi ích cho người khuyết tật, người đẩy xe trẻ em, phụ nữ mang thai. Đầu tư thích ứng tuổi già vì thế có thể nâng chất lượng sống của nhiều nhóm cư dân. Đây là trách nhiệm chung của các ngành cùng tổ chức môi trường sống đô thị.

Ở cấp Trung ương, Quyết định 383/QĐ-TTg ngày 21-2-2025 phê duyệt Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035, tầm nhìn 2045. Giai đoạn 2025–2030 đặt mục tiêu ít nhất 50% người cao tuổi có nhu cầu và khả năng lao động có việc làm; 100% có thẻ bảo hiểm y tế. Tuy nhiên, tỷ lệ có bảo hiểm cần được nhìn cùng thời gian chờ, chi phí và khả năng đi khám; chỉ tiêu việc làm phải đi cùng thu nhập, an toàn và sự tự nguyện. Trách nhiệm địa phương là chuyển mục tiêu thành dịch vụ tiếp cận được, có kinh phí và đầu mối thực hiện.

Hà Nội đã cụ thể hóa yêu cầu phối hợp. Kế hoạch 183/KH-UBND ngày 5-5-2026 giao Sở Y tế chủ trì phát triển mô hình kinh tế bạc, phối hợp với các cơ quan nội vụ, công thương, tài chính, bảo hiểm xã hội, Mặt trận Tổ quốc và xã, phường. Số liệu năm 2025 được công bố cho thấy 91,3% người cao tuổi của thành phố được khám sức khỏe định kỳ, 95% được lập hồ sơ quản lý; 4.379 tình nguyện viên thực hiện gần 30.000 lượt thăm khám tại nhà. Kết quả về độ bao phủ cần được nối tiếp bằng đánh giá chất lượng theo dõi, điều trị và hỗ trợ.

“Kinh tế bạc” và bài toán tiếp cận dịch vụ

Kinh tế bạc mở rộng cách nhìn: người cao tuổi vừa có nhu cầu sử dụng sản phẩm, dịch vụ, vừa có thể tiếp tục tạo ra giá trị. Nghị quyết 80/2026/NQ-HĐND của Hà Nội quy định ngân sách cấp xã hỗ trợ tối thiểu 50 triệu đồng/điểm chăm sóc ban ngày/năm và 20 triệu đồng/câu lạc bộ chăm sóc cộng đồng/năm đối với câu lạc bộ do Hội Người cao tuổi cấp xã thành lập. Đơn giá đặt hàng dịch vụ công kết nối việc làm dành cho người cao tuổi cao hơn 20% mức chung. Đây là công cụ tài chính cụ thể; kết quả còn phụ thuộc nguồn lực, hướng dẫn và khả năng thụ hưởng.

Theo thông tin của Hội Người cao tuổi thành phố Hà Nội năm 2026, gần 160.000 người cao tuổi trực tiếp sản xuất, kinh doanh; gần 10.000 người làm chủ doanh nghiệp, trang trại, cơ sở kinh doanh, tạo việc làm cho gần 80.000 lao động. Nguồn lực ấy cần cơ chế kết nối chuyên môn, truyền nghề, tư vấn và việc làm phù hợp. Đồng thời, thị trường dịch vụ chăm sóc phải được đánh giá bằng chất lượng, khả năng chi trả và quyền lợi người sử dụng. Doanh thu tăng chưa đủ chứng minh phúc lợi được cải thiện.

Mô hình chăm sóc ban ngày tại 307 Thạch Bàn, phường Long Biên là một trường hợp đáng theo dõi. Theo thông tin công bố ngày 2-7-2026, cơ sở được cải tạo từ địa điểm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, với kinh phí xây dựng và trang thiết bị ban đầu 37,1 tỷ đồng. Từ khi vận hành ngày 6-6 đến thời điểm báo cáo, có trên 280 lượt tham quan, trải nghiệm và 18 người đăng ký thường xuyên. Mức đóng góp dự kiến tối đa 250.000 đồng/người/ngày; phần chi phí tài sản do Nhà nước bảo đảm. Dữ liệu này chưa đủ kết luận hiệu quả dài hạn nhưng cũng là mô hình đáng để tiếp tục theo dõi rà soát và đánh giá hiệu quả.

Để nhân rộng, cần đánh giá công suất, chi phí vận hành, chất lượng và khả năng chi trả. Đồng thời, cần khảo sát thói quen sinh hoạt, mong muốn ở gần gia đình, mức độ tin tưởng dịch vụ và quan điểm của người thân. Đây là những yếu tố cần tìm hiểu, chưa phải nguyên nhân được chứng minh tại Long Biên. Chăm sóc ban ngày có thể hỗ trợ gia đình tiếp tục chăm sóc người cao tuổi trong cộng đồng. Sự phù hợp với nhu cầu và lòng tin của người sử dụng sẽ quyết định sức sống của mô hình.

Nguồn lực và trách nhiệm

Tại Singapore tổ chức Age Well SG dưới sự dẫn dắt của ba bộ phụ trách y tế, phát triển quốc gia và giao thông, với 3,5 tỷ SGD được dành trong một thập niên. Theo Bộ Y tế nước này, đến tháng 5-2026 có hơn 230 trung tâm già hóa tích cực, tăng từ 154 năm 2023; hơn 80% người cao tuổi sống gần một điểm cung cấp hoạt động của mạng lưới. Cùng tháng, Singapore công bố mở rộng mô hình khu dân cư Age Well lên bốn khu, dự kiến mang lại lợi ích cho hơn 110.000 người cao tuổi. Chăm sóc tại nhà, y tế cộng đồng và hạ tầng được tổ chức cùng nhau.

Trong giao thông, các “Silver Zones” của Singapore áp dụng tốc độ 30 hoặc 40km/giờ cùng biện pháp giảm tốc, tăng khả năng quan sát và bố trí điểm qua đường. Nhật Bản xây dựng hệ thống chăm sóc tích hợp cộng đồng, kết nối y tế, chăm sóc dài hạn, dự phòng, nhà ở và hỗ trợ đời sống. Đến cuối tháng 4-2025, nước này có 5.487 trung tâm hỗ trợ tổng hợp cộng đồng do chính quyền cấp đô thị thiết lập. Mốc khoảng 30 phút trong mô hình tích hợp là định hướng tổ chức cung cấp dịch vụ tại địa bàn sống. Bài học nằm ở kết nối dịch vụ với hạ tầng và đầu mối điều phối.

Với Hà Nội, trước hết cần bản đồ nhu cầu đến từng xã, phường, nhận diện người sống một mình, hạn chế vận động, thiếu người chăm sóc và khó khăn tài chính, đồng thời bảo vệ dữ liệu cá nhân. Trên cơ sở đó, bố trí mạng lưới chăm sóc tại nhà, ban ngày và dài hạn; lồng ghép yêu cầu tiếp cận vào cải tạo nhà ở, không gian công cộng, giao thông. Một cơ sở khang trang sẽ khó phát huy tác dụng nếu người cần dịch vụ không đến được. Chính sách miễn vé cũng cần đi cùng hành trình an toàn từ cửa nhà đến điểm dừng.

Tài chính công phải tính đủ chi phí vận hành sau đầu tư, phân biệt hỗ trợ người yếu thế với khuyến khích thị trường. Việc lựa chọn nhà cung cấp cần dựa trên chất lượng, chi phí và trách nhiệm giải trình; cơ sở ngoài công lập đủ điều kiện có thể tham gia cung ứng dịch vụ được Nhà nước đặt hàng. Trong phân cấp, xã, phường tổ chức và giám sát mạng lưới tại địa bàn; Thành phố điều phối, bảo đảm tiêu chuẩn và hỗ trợ nơi thiếu nguồn lực. Kết quả cần công khai qua số người thực sự tiếp cận, chất lượng chăm sóc và chi phí xã hội.

Một thành phố đáng sống cần giúp người dân tiếp tục ra khỏi nhà, giữ liên hệ với cộng đồng và tự quyết định những việc quan trọng khi tuổi cao. Sự quan tâm của chính quyền cần được cụ thể hoá trong từng hành trình thuận tiện hơn, từng gia đình được hỗ trợ đúng lúc. Tuổi già của cư dân hôm nay cũng là tương lai của nhiều thế hệ đang sống trong thành phố. Chuẩn bị cho tương lai ấy là trách nhiệm quản trị từ hiện tại.

“

Một người cao tuổi muốn ra khỏi nhà để đi khám, mua thực phẩm hay gặp bạn bè, có thể phải vượt qua nhiều trở ngại như: cầu thang thiếu tay vịn, vỉa hè bị chiếm dụng, điểm dừng xe buýt khó tiếp cận, thủ tục dịch vụ chuyển lên điện thoại. Điều đó cho thấy chất lượng tuổi già luôn gắn chặt với cách thành phố được thiết kế và vận hành. Bệnh viện có thể điều trị bệnh, nhưng để con người tiếp tục sống tự chủ còn cần nhà ở phù hợp, đường đi an toàn và mạng lưới hỗ trợ gần nơi cư trú.

(0) Bình luận
Nổi bật
    Đừng bỏ lỡ
    Già hóa dân số đô thị: Khi tuổi già trở thành một phần thước đo quản trị

    (*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.