Đổi mới phương thức quản trị chương trình mục tiêu quốc gia

Thảo luận tại hội trường, đa số đại biểu Quốc hội bày tỏ sự nhất trí và đánh giá rất cao tờ trình của Chính phủ cũng như việc Quốc hội đưa nội dung này vào chương trình kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất để xem xét, quyết định.

Theo các đại biểu Quốc hội, việc tích hợp 4 chương trình là một bước đi đột phá, thể hiện tư duy xây dựng mới, không chỉ “mở đường” mà còn “dám sửa đường” để khắc phục tình trạng phân tán, dàn trải, giảm tối đa chi phí và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Đáng chú ý, đại biểu Quốc hội cho rằng, cần chuyển căn bản từ quản lý nguồn lực sang quản trị kết quả phát triển. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) đề nghị, khi chuyển sang quản lý theo kết quả, cần chuyển trọng tâm từ đánh giá sản phẩm đầu ra sang đánh giá sự thay đổi thực tế trong đời sống người dân. Đại biểu cho rằng cần phân biệt rõ “sản phẩm đầu ra” và “kết quả cuối cùng”.

Vì vậy, đại biểu Đoàn Hải Phòng đề nghị hệ thống đánh giá của chương trình được thiết kế theo hai tầng. Theo đó, tầng thứ nhất là sản phẩm đầu ra: Công trình, thiết bị, số lượng người được hỗ trợ, tiến độ, giải ngân và các sản phẩm cụ thể.

Tầng thứ hai, quan trọng hơn, là kết quả và tác động: Thu nhập của người dân có tăng bền vững không; khả năng tiếp cận giáo dục, y tế và văn hóa có được cải thiện không; chất lượng nguồn nhân lực có tăng không; khoảng cách phát triển giữa các vùng có được thu hẹp không; chất lượng cuộc sống của người dân thay đổi như thế nào.

“Bởi cuối cùng mục tiêu của chương trình không phải là hoàn thành bao nhiêu dự án mà là những dự án ấy làm thay đổi cuộc sống người dân như thế nào. Tích hợp không chỉ để quản lý thuận lợi hơn mà quan trọng hơn là để mỗi đồng ngân sách tạo ra nhiều giá trị phát triển và người dân được thụ hưởng tốt hơn”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nói.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn thành phố Hồ Chí Minh) mong muốn sự hợp nhất phải hình thành thật rõ một chương trình mục tiêu quốc gia tích hợp theo kết quả phát triển con người, lấy kết quả đầu ra và mức độ cải thiện thực chất đời sống nhân dân làm thước đo, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.

“Một đối tượng, một hộ gia đình, một cộng đồng hoặc một địa bàn được quản lý theo nhu cầu phát triển tổng thể, hạn chế phân chia chính sách theo ngành. Ví dụ, một xã nghèo không nên đồng thời phải lập 4-5 bộ kế hoạch riêng về sinh kế, dinh dưỡng, trẻ em, trường học, trạm y tế, văn hóa hay là nước sạch; cần một kế hoạch phát triển đã tích hợp, một bộ dữ liệu, một hệ chỉ tiêu và một đầu mối chịu trách nhiệm về kết quả”, đại biểu nói.

Phát biểu thảo luận, đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa) cho rằng, chính ưu điểm của tích hợp cũng đặt ra rủi ro cần nhận diện ngay từ đầu. Đưa ra phân tích, đại biểu Đoàn Thanh Hóa nêu rõ, phạm vi chương trình tích hợp rất rộng, tổng nguồn lực dự kiến giai đoạn 2026-2030 lên tới 808.558 tỷ đồng. Nếu chỉ hợp nhất về tên gọi và đầu mối nhưng bên trong vẫn duy trì nhiều cơ chế phân bổ, định mức, thủ tục và hệ thống báo cáo riêng thì có thể giảm số lượng chương trình nhưng lại tạo ra một “siêu chương trình” rất lớn và phức tạp. Vì vậy, vấn đề cốt lõi không phải là có tích hợp hay không mà là tích hợp như thế nào để không làm mất tính đặc thù của từng lĩnh vực.

“Tôi đề nghị quán triệt nguyên tắc: “Thống nhất về mục tiêu và quản trị nhưng tôn trọng đặc thù chuyên môn”. Văn hóa không thể quản trị hoàn toàn như đầu tư hạ tầng; giáo dục không thể đánh giá như giảm nghèo; y tế và dân số cũng có những yêu cầu chuyên ngành riêng”, đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu cũng đề nghị việc tích hợp chương trình phải gắn với đổi mới mạnh mẽ cơ chế phân cấp. Đồng tình với nguyên tắc: Địa phương quyết định,tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả; Trung ương quản lý mục tiêu, chính sách, tiêu chuẩn và kiểm tra, giám sát. Tuy nhiên theo đại biểu, phân cấp phải thực chất; giao trách nhiệm phải đi cùng quyền quyết định và khả năng điều phối nguồn lực. Đại biểu đề nghị cần chuyển từ “Trung ương kiểm soát quy trình” sang “Trung ương kiểm soát mục tiêu, tiêu chuẩn và kết quả”.

Đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm (Đoàn Đà Nẵng) đề nghị, việc tích hợp các nghị quyết phải thực chất và tạo ra một phương thức quản trị, điều phối nguồn lực thống nhất. Theo đại biểu, tích hợp phải tạo ra khả năng điều phối nguồn lực tốt hơn chứ không chỉ là hợp nhất nguồn vốn.

“Một địa bàn có thể có nhiều nhu cầu về nhiều lĩnh vực. Nếu mỗi nhóm nhiệm vụ vẫn được xây dựng, phân bổ và tổ chức thực hiện theo một cách riêng thì dù nguồn vốn được đưa vào cùng một chương trình, địa phương vẫn có thể phải thực hiện nhiều kế hoạch và nhiều quy trình khác nhau”, đại biểu cho hay.

Về nguyên tắc phân bổ ngân sách, đại biểu đề nghị điều chỉnh nguyên tắc phân bổ ngân sách theo hướng có cơ chế hỗ trợ ngân sách hoặc điều chỉnh điều tiết ngân sách đối với các tỉnh, thành phố tự cân đối ngân sách nhưng có yếu tố đặc thù như: Diện tích vùng miền núi rộng lớn, đông đồng bào dân tộc thiểu số, có số xã, thôn đặc biệt khó khăn, khó khăn còn lớn và tỷ lệ hộ nghèo còn cao.