Doanh nghiệp vẫn nặng gánh chi phí

Chi phí đầu vào vẫn nặng gánh doanh nghiệp

GDP 9 tháng năm 2026 tăng 9,01%, tạo nền tảng tích cực cho những tháng cuối năm. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn đối mặt nhiều thách thức khi chi phí vốn, nguyên nhiên liệu và vận chuyển chưa hạ nhiệt, trong khi thị trường quốc tế tiếp tục tiềm ẩn rủi ro. Đây là những vấn đề được các chuyên gia tập trung phân tích tại Diễn đàn “Doanh nghiệp trước biến động tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng: Kịch bản ứng phó cuối năm 2026, triển vọng năm 2027” tổ chức ngày 30-10 tại Hà Nội.

Đáng chú ý, trong 9 tháng đầu năm, giá nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu dùng cho sản xuất tăng 5,12% so với cùng kỳ; giá sản xuất sản phẩm công nghiệp tăng 4,37%. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân tăng 4,52%, cho thấy sức ép lạm phát vẫn hiện hữu, ảnh hưởng đến chi phí sản xuất và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

PGS.TS Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, nhận định kinh tế thế giới giai đoạn 2026-2027 tiếp tục chịu tác động từ những biến số khó lường, đặc biệt là giá năng lượng, chính sách tiền tệ của các nền kinh tế lớn và gián đoạn chuỗi cung ứng. Biến động giá nhiên liệu kéo theo chi phí vận tải, bảo hiểm và nguyên liệu nhập khẩu gia tăng, tác động trực tiếp đến doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu.

Không chỉ chịu áp lực chi phí đầu vào, doanh nghiệp còn phải tính toán bài toán lãi vay. Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, Thống kê, Ngân hàng Nhà nước Đào Văn Hà cho biết, đến ngày 10-10-2026, lãi suất cho vay bình quân đối với các giao dịch phát sinh mới ở mức 9,07%/năm, tăng 0,98 điểm phần trăm so với cuối năm 2025.

Ngân hàng Nhà nước đã yêu cầu các tổ chức tín dụng triển khai giải pháp giảm lãi suất, công khai lãi suất cho vay bình quân, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận vốn. Tuy nhiên, việc điều hành phải bảo đảm hài hòa giữa hỗ trợ tăng trưởng, kiểm soát lạm phát và an toàn hệ thống ngân hàng.

Về tỷ giá, ngày 22/10, tỷ giá giao dịch trên thị trường liên ngân hàng ở mức khoảng 25.841 đồng/USD, giảm 1,71% so với cuối năm 2025. Dù thị trường ngoại tệ được duy trì ổn định, doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu vẫn cần chủ động phòng ngừa rủi ro trước những biến động quốc tế.

Đa dạng nguồn vốn, chủ động ứng phó năm 2027

Trước những sức ép trên, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, kiểm soát chi phí và tìm kiếm thêm những kênh huy động tài chính phù hợp, thay vì phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng.

Theo ông Đào Văn Hà, đến ngày 26-10-2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống tăng 11,94% so với cuối năm 2025. Ngân hàng Nhà nước tiếp tục định hướng dòng vốn vào sản xuất, kinh doanh, các lĩnh vực ưu tiên và động lực tăng trưởng, đồng thời đơn giản hóa thủ tục cấp tín dụng.

Giám đốc Kinh doanh Công ty cổ phần Chứng khoán LPS Nguyễn Đức Sung cho rằng, phát triển thị trường vốn là giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Trong 9 tháng năm 2026, tổng vốn huy động qua thị trường chứng khoán đạt khoảng 564.600 tỷ đồng, trong đó phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đạt 368.850 tỷ đồng, chào bán cổ phiếu đạt 135.940 tỷ đồng.

Theo ông Nguyễn Đức Sung hiện doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp nhiều rào cản khi huy động vốn qua thị trường chứng khoán do quy mô nhỏ, chi phí phát hành cao và yêu cầu minh bạch tài chính. Từ kinh nghiệm Hàn Quốc, ông đề cập mô hình trái phiếu tập hợp có bảo lãnh, tạo điều kiện để nhiều doanh nghiệp cùng tiếp cận nguồn vốn từ nhà đầu tư.

Bên cạnh đa dạng hóa nguồn vốn, doanh nghiệp cần chủ động rà soát cơ cấu nợ, lịch trả lãi, khả năng thanh toán và các nghĩa vụ bằng ngoại tệ. Việc cân đối nguồn vốn phù hợp với chu kỳ sản xuất sẽ giúp hạn chế rủi ro khi lãi suất và tỷ giá biến động.

PGS.TS Bùi Quang Tuấn lưu ý, triển vọng kinh tế năm 2027 còn phụ thuộc nhiều vào diễn biến địa chính trị và thị trường năng lượng. Vì vậy, doanh nghiệp cần xây dựng các kịch bản ứng phó với biến động giá nguyên liệu, tỷ giá và nhu cầu thị trường, thay vì chỉ dựa trên một phương án kinh doanh cố định.

Ở góc độ định hướng phát triển, TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng, hiệu quả sử dụng nguồn lực và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh lãi suất, tỷ giá và giá năng lượng còn tiềm ẩn biến động, chủ động quản trị dòng tiền, kiểm soát chi phí và đa dạng hóa nguồn vốn sẽ là những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất, giữ đơn hàng và tạo dư địa tăng trưởng trong năm 2027.