Doanh nghiệp tư nhân tiên phong đổi mới mô hình phát triển

Đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu quả quản trị

Giám đốc kinh doanh Công ty cổ phần Phenikaa-X Lê Quang Hiệp cho biết, nhiều năm qua, đơn vị đã triển khai mô hình gắn nghiên cứu, đào tạo với sản xuất và đưa sản phẩm ra thị trường. Trên nền tảng công nghệ lõi, doanh nghiệp hiện đã phát triển robot, xe tự hành, thiết bị bay không người lái tự hành và các giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nhà máy, logistics, bệnh viện. Cách tiếp cận này cho phép khai thác một nền tảng công nghệ để hình thành nhiều sản phẩm, đồng thời điều chỉnh theo yêu cầu thực tế của từng lĩnh vực.

Cuối năm 2021, khi tham gia một chương trình hỗ trợ chuyển đổi số dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa do Hà Nội triển khai, ông Phạm Đức Tiến, Giám đốc Công ty cổ phần Hệ sinh thái Đấu Thầu (phường Hà Đông, Hà Nội) chưa nghĩ rằng công cụ AI nội bộ của doanh nghiệp sau này sẽ phát triển thành một dự án kinh doanh độc lập. Thông qua các khóa đào tạo, diễn đàn và hội thảo chuyên đề do thành phố Hà Nội triển khai, doanh nghiệp từng bước tiếp cận các giải pháp công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), để tái cấu trúc hoạt động kinh doanh.

Từ năm 2022, công ty bắt đầu đầu tư mạnh vào AI và phát triển công cụ tự động khai thác dữ liệu thầu. Đến nay, hệ thống có thể tự động phân loại gói thầu theo lĩnh vực với độ chính xác trên 80%, giúp rút ngắn thời gian tìm kiếm thông tin và nâng cao hiệu quả vận hành.

Ông Đào Phương Nam, Giám đốc Sản phẩm Công ty Cổ phần CMC OpenAI chia sẻ kinh nghiệm phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp trong xây dựng, thử nghiệm nền tảng Clex để hỗ trợ công tác tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trên phạm vi cả nước. Mô hình phối hợp hướng tới những mục tiêu cụ thể, gắn năng lực nghiên cứu với khả năng phát triển sản phẩm và đưa vào sử dụng.

Câu chuyện của những doanh nghiệp trên phản ánh một thay đổi đáng chú ý, trước những yêu cầu mới, để tiếp tục lớn lên và mạnh lên, doanh nghiệp đã không ngừng đổi mới sáng tạo toàn diện.

Nhiều doanh nghiệp đã đưa công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn vào sản xuất và quản trị để nâng cao năng suất chất lượng, giảm chi phí, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Bên cạnh đổi mới sáng tạo, các yếu tố cốt lõi thúc đẩy đổi mới mô hình kinh doanh đó là đổi mới tư duy và văn hóa doanh nghiệp, xây dựng tinh thần dấn thân, đề cao đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội. Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp còn tham gia vào các dự án lớn, hạ tầng chiến lược, công nghệ cao và chuỗi cung ứng quốc gia.

Thực tế cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đã có bước chuyển từ "tham gia" sang "tạo dựng giá trị" trong chuỗi giá trị toàn cầu, với sự vươn lên của các doanh nghiệp như FPT, Viettel, Vinamilk, Vinfast hay TH True Milk.

Đột phá thể chế, đồng hành cùng doanh nghiệp

Theo PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), mục tiêu tăng trưởng hai con số phải được hiện thực hóa bằng kết quả sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, với năng suất cao hơn, năng lực cung ứng lớn hơn và tạo ra nhiều hơn những giá trị mới. Đồng thời, xây dựng hệ thống quản trị doanh nghiệp minh bạch, chuyên nghiệp và có khả năng kiểm soát rủi ro.

Dù vậy, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn, nhất là với startup và doanh nghiệp nhỏ và vừa, đó là vốn. Nhiều ý tưởng công nghệ không thể đi xa chỉ vì thiếu nguồn lực trong giai đoạn đầu.

Ông Trần Văn Vũ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Organic Nopal Việt Nam cho biết, nếu được hỗ trợ lãi suất, doanh nghiệp có thể đẩy nhanh đầu tư dây chuyền chiết xuất, công nghệ bảo quản hoạt chất sinh học và thiết bị phân tích chất lượng thay vì phải chia nhỏ kế hoạch thành nhiều giai đoạn.

Tuy nhiên, một số doanh nghiệp vẫn băn khoăn về khả năng tiếp cận chính sách, thủ tục hồ sơ, thời gian thẩm định và điều kiện áp dụng đối với những dự án đã vay vốn, đang triển khai.

Bên cạnh đề xuất về vốn, nhiều doanh nghiệp kiến nghị đơn giản hóa thủ tục, hỗ trợ về mặt bằng và hạ tầng…

Ông Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, hai điều kiện cần thiết để doanh nghiệp đổi mới mô hình phát triển, đó là đột phá thể chế và đồng hành thực chất.

Lấy ví dụ từ Luật Đầu tư sửa đổi, ông Hiếu chỉ ra sự thay đổi mang tính đột phá khi áp dụng danh mục ‘loại trừ’ các dự án phải chấp thuận chủ trương đầu tư. Thay vì tình trạng “mù mờ” như trước đây khiến doanh nghiệp phải dò dẫm từng bước, luật hiện hành quy định rõ một danh mục cụ thể các dự án phải xin chấp thuận; Những dự án nằm ngoài danh mục này sẽ tự động được triển khai bước tiếp theo.

Ông Phan Đức Hiếu nhấn mạnh, để các chính sách phát huy hiệu quả thực chất, quá trình triển khai cần bảo đảm tính minh bạch và nhất quán giữa các cấp, ngành.

Ông đánh giá cao Hà Nội đã thực hiện nhiều cơ chế hỗ trợ cho doanh nghiệp. Theo ông, điểm đáng chú ý nhất trong tư duy chính sách của Hà Nội nằm ở cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Thay vì chờ công nghệ hoàn thiện rồi mới quản lý, thành phố lựa chọn cách tiếp cận ngược lại: tạo không gian để doanh nghiệp thử nghiệm, đồng thời giám sát rủi ro ngay trong quá trình triển khai.

Theo đó, doanh nghiệp có thể thử nghiệm các lĩnh vực mới như AI, xe tự lái hay tài sản số trong môi trường thực tế, với sự hỗ trợ pháp lý và tài chính từ thành phố.

Bên cạnh thể chế, bài toán hạ tầng, vốn cũng được Hà Nội xử lý theo hướng “hỗ trợ thực chất”. Nhiều startup được hỗ trợ 50% phí tham gia tại các cơ sở ươm tạo hoặc không gian làm việc chung. Thành phố cũng hỗ trợ 100% chi phí sử dụng trang thiết bị, phòng thí nghiệm tại các cơ sở kỹ thuật hỗ trợ khởi nghiệp do thành phố thiết lập.

Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội ban hành kế hoạch triển khai Đợt hỗ trợ thứ nhất năm 2026, cấp phiếu hỗ trợ chuyển đổi số và thương mại điện tử cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh trên địa bàn. Chương trình có tổng kinh phí 50 tỷ đồng, nhằm giảm chi phí tiếp cận các giải pháp công nghệ, thúc đẩy ứng dụng công nghệ số vào hoạt động sản xuất, kinh doanh

Theo Đề án “Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030”, Hà Nội đặt mục tiêu mỗi năm có khoảng 40.000 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới. Trong đó, khoảng 4.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, công nghệ số và công nghiệp sáng tạo.

Đằng sau các con số ấy không chỉ là mục tiêu tăng số lượng doanh nghiệp, mà sâu xa hơn là thay đổi chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế: từ tăng trưởng dựa vào mở rộng quy mô sang tăng trưởng dựa vào năng suất, công nghệ và giá trị gia tăng cao.