Trong tiến trình cụ thể hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Hà Nội đang đẩy nhanh việc lập, thẩm định 44 đồ án quy hoạch chung xã. Yêu cầu đặt ra là bảo đảm chất lượng quy hoạch, hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo tồn bản sắc và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Mỗi vùng một định hướng phát triển
Việc thực hiện Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm được cụ thể hóa thông qua 125 đồ án, gồm 5 quy hoạch chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật và không gian ngầm, 44 quy hoạch chung xã, 63 quy hoạch phân khu đô thị và 13 quy hoạch phân khu khu chức năng. Trong đó, 44 quy hoạch chung xã là một trong những nhóm nhiệm vụ được ưu tiên đẩy nhanh tiến độ.
Theo Sở Xây dựng Hà Nội, đến ngày 10-11-2026 đã có 43/44 xã tổ chức lấy ý kiến cộng đồng dân cư và 23 xã đã trình hồ sơ thẩm định. Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành công tác lập, thẩm định và phê duyệt các đồ án trong năm 2026, tạo cơ sở triển khai những định hướng phát triển mới.
Đáng chú ý, 44 xã được phân chia thành sáu nhóm, tương ứng với sáu trong chín cực tăng trưởng của Quy hoạch tổng thể Thủ đô. Cách tiếp cận này cho thấy việc lập quy hoạch không chỉ căn cứ vào địa giới hành chính, mà còn đặt từng địa phương trong mối quan hệ với các vùng phát triển có chức năng và động lực kinh tế khác nhau.
Ở phía Bắc, các xã Sóc Sơn, Nội Bài, Đa Phúc, Trung Giã và Kim Anh thuộc cực động lực hội nhập, với định hướng phát triển dịch vụ, thương mại quốc tế, logistics và công nghiệp công nghệ cao gắn với Cảng hàng không quốc tế Nội Bài. Đây là khu vực có lợi thế kết nối, giao thương và tiếp cận các hoạt động kinh tế quốc tế.
Từ định hướng đó, quy hoạch chung các xã cần giải quyết đồng thời yêu cầu bố trí không gian sản xuất, dịch vụ, khu dân cư và hệ thống hạ tầng xã hội. Việc phát triển các hoạt động kinh tế mới phải gắn với tổ chức không gian sống, bảo đảm sự hài hòa giữa đô thị hóa và điều kiện sinh hoạt của cộng đồng dân cư hiện hữu.
Trong khi đó, phía Tây Hà Nội được định hướng trở thành không gian phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục, với hạt nhân là Hòa Lạc. Các xã Thạch Thất, Hạ Bằng, Tây Phương, Yên Xuân, Quốc Oai, Hưng Đạo, Kiều Phú và Phú Cát nằm trong nhóm quy hoạch thuộc cực phát triển này.
Khác với mô hình phát triển chủ yếu dựa vào mở rộng khu dân cư, không gian Hòa Lạc đòi hỏi sự kết hợp giữa cơ sở nghiên cứu, đào tạo, sản xuất công nghệ cao và các khu đô thị phục vụ chuyên gia, người lao động. Bên cạnh quỹ đất phát triển kinh tế, quy hoạch cần chú trọng hệ thống trường học, y tế, không gian công cộng và cảnh quan sinh thái, tạo môi trường thuận lợi để thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.
Một sắc thái khác được thể hiện tại khu vực Nam và Tây Nam, nơi các xã Vân Đình, Ứng Thiên, Hòa Xá, Ứng Hòa, Mỹ Đức, Hồng Sơn, Phúc Sơn và Hương Sơn gắn với định hướng phát triển đô thị cảnh quan sinh thái, di sản, du lịch văn hóa tâm linh và làng nghề.
Với những địa phương có lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, di tích và nghề truyền thống, quy hoạch không thể chỉ chú trọng mở rộng đất xây dựng. Việc bảo vệ không gian làng xóm, mặt nước, hệ sinh thái và các giá trị văn hóa phải trở thành một phần của chiến lược phát triển. Đây cũng là cơ sở để hình thành những sản phẩm du lịch, dịch vụ mang đặc trưng địa phương, thay vì phát triển các khu chức năng thiếu bản sắc.
Tương tự, cực phía Nam gắn với công nghiệp, logistics và dịch vụ liên vùng; khu vực Xuân Mai - Chương Mỹ được định hướng phát triển giáo dục, y tế, du lịch sinh thái; còn Sơn Tây - Ba Vì nổi bật với di sản, du lịch và cảnh quan thiên nhiên.
Sáu nhóm không gian với những chức năng khác nhau cho thấy bức tranh phát triển của Hà Nội trong tương lai sẽ đa dạng hơn, đồng thời đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các địa phương.
Để quy hoạch không dừng lại ở ranh giới hành chính
Việc xác định định hướng phát triển cho từng vùng mới là bước đầu. Thách thức quan trọng hơn là bảo đảm các đồ án quy hoạch chung xã không tồn tại độc lập, mà trở thành những bộ phận thống nhất trong cấu trúc không gian chung của Thủ đô.
Nếu mỗi xã chỉ tập trung bố trí các khu chức năng trong phạm vi quản lý, thiếu sự phối hợp về hạ tầng và sử dụng đất, nguy cơ phát triển phân tán, chồng chéo sẽ khó tránh khỏi. Vì vậy, chất lượng quy hoạch không chỉ được đánh giá qua việc xác định chỉ tiêu đất đai, mà còn ở khả năng tạo ra những mối liên kết phát triển hiệu quả.
Giám đốc Sở Xây dựng Võ Nguyên Phong cho biết, đơn vị đã ban hành các văn bản chỉ đạo, phân công nhiệm vụ theo tinh thần sáu rõ: Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền. Sở cũng duy trì giao ban định kỳ, theo dõi tiến độ từng đồ án, kịp thời tháo gỡ những khó khăn phát sinh.
Cùng với việc đôn đốc các địa phương hoàn thiện hồ sơ, Sở Xây dựng đề xuất tổ chức thẩm định theo sáu cực phát triển, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn và rút ngắn thời gian xử lý thủ tục. Đây là những giải pháp nhằm đáp ứng yêu cầu tiến độ trong khi vẫn phải kiểm soát tính thống nhất giữa các đồ án.
Tại cuộc họp về triển khai Quy hoạch tổng thể Thủ đô mới đây, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh yêu cầu đẩy nhanh tiến độ nhưng không xem nhẹ chất lượng. Quy hoạch phải gắn với định hướng phát triển kinh tế - xã hội, dựa trên tiềm năng, thế mạnh và điều kiện thực tế của từng địa phương. Việc xác định khu chức năng, cơ cấu sử dụng đất cần đi đôi với làm rõ ngành nghề phát triển và sinh kế của người dân.
Từ góc độ chuyên môn, TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nhận định điểm mới quan trọng của Quy hoạch tổng thể Thủ đô là chuyển sang mô hình phát triển đa trung tâm, đa cực. Sự chuyển đổi này không chỉ nhằm phân bố lại dân cư mà còn tái cấu trúc hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, không gian xanh và các mối liên kết vùng.
Theo chuyên gia, giữa định hướng quy hoạch và tổ chức thực hiện luôn tồn tại khoảng cách. Để khắc phục, cần tiếp cận đồng bộ các vấn đề, chuyển từ tư duy ngắn hạn sang chiến lược dài hạn, tránh dàn trải nguồn lực và thiếu liên kết giữa các khu vực. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng khi Hà Nội cụ thể hóa quy hoạch tầm nhìn 100 năm thành những đồ án và chương trình phát triển.
Về lâu dài, các quy hoạch chung xã còn phải được kết nối với chương trình đầu tư, kế hoạch sử dụng đất và khả năng huy động nguồn lực. Những định hướng phát triển kinh tế cần có lộ trình thực hiện phù hợp, tránh tình trạng quy hoạch xác định nhiều chức năng nhưng thiếu điều kiện triển khai, dẫn đến lãng phí đất đai và cơ hội phát triển.
Từ 44 đồ án quy hoạch chung xã, Hà Nội đang từng bước cụ thể hóa tầm nhìn phát triển dài hạn thành những định hướng không gian trên từng địa bàn. Khi mỗi vùng phát huy được lợi thế riêng, đồng thời kết nối hài hòa với cấu trúc chung, quy hoạch sẽ không chỉ tạo cơ sở quản lý đất đai, xây dựng mà còn mở ra động lực phát triển mới, hướng tới một Thủ đô hiện đại, giàu bản sắc và đáng sống.
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.