Điểm mới đáng chú ý về xử phạt vi phạm đất đai từ ngày 31-8

Bổ sung trường hợp không bị xử phạt khi không đăng ký biến động đất đai

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định 281/2026/NĐ-CP là sửa đổi khoản 2 Điều 16 của Nghị định 123/2024/NĐ-CP theo hướng làm rõ các trường hợp xử phạt đối với hành vi không đăng ký biến động đất đai.

Theo quy định mới, người có hành vi không thực hiện đăng ký biến động đất đai theo các điểm a, b, i, k, l, m và q khoản 1 Điều 133 Luật Đất đai sẽ bị phạt tiền từ 2 triệu đồng đến 3 triệu đồng.

Tuy nhiên, Nghị định cũng bổ sung trường hợp không áp dụng xử phạt đối với việc nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất theo quy định tại Điều 127 Luật Đất đai. Đây được xem là điểm mới nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa các quy định của Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Bên cạnh hình thức xử phạt bằng tiền, Nghị định 281/2026/NĐ-CP cũng bổ sung hàng loạt biện pháp khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai.

Theo đó, người vi phạm có thể bị buộc khôi phục tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm; khôi phục hiện trạng mốc địa giới đơn vị hành chính; thực hiện lại các thủ tục hành chính về đất đai theo quy định.

Đối với các trường hợp sử dụng giấy tờ bị tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung hoặc giấy tờ giả để thực hiện thủ tục đất đai, cơ quan có thẩm quyền sẽ buộc người vi phạm nộp lại toàn bộ các giấy tờ đã sử dụng trái quy định.

Việc bổ sung các biện pháp này nhằm bảo đảm không chỉ xử lý hành vi vi phạm mà còn khôi phục trật tự quản lý nhà nước về đất đai, hạn chế phát sinh các tranh chấp và hậu quả pháp lý kéo dài.

Làm rõ cách xác định khoản lợi bất hợp pháp

Một nội dung mới khác được nhiều chuyên gia quan tâm là quy định cụ thể về cách xác định khoản lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm.

Theo Nghị định, toàn bộ khoản lợi có được từ việc sử dụng đất sau khi thực hiện hành vi vi phạm phải nộp vào ngân sách nhà nước.

Trong trường hợp nhiều tổ chức hoặc cá nhân cùng thực hiện hành vi vi phạm trên một thửa đất thì số lợi bất hợp pháp phải nộp sẽ được phân chia theo tỷ lệ bằng nhau, trừ trường hợp có căn cứ xác định khác theo quy định của pháp luật.

Đáng chú ý, nếu trước đó người vi phạm đã nộp các khoản tiền vào ngân sách nhà nước thì số tiền này sẽ được khấu trừ khi xác định nghĩa vụ phải thực hiện.

Nghị định 281/2026/NĐ-CP cũng bổ sung quy định về thẩm quyền xử phạt của các chức danh thanh tra và lực lượng Công an nhân dân đối với các hành vi vi phạm liên quan đến đất quốc phòng, đất an ninh, bảo đảm thống nhất với các quy định tại Nghị định số 189/2025/NĐ-CP.

Việc bổ sung này được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong phát hiện, xử lý vi phạm, đặc biệt đối với các khu vực có tính chất đặc thù về quốc phòng, an ninh.

Quy định mới giúp thống nhất cách xử lý và hạn chế khiếu kiện

Trao đổi với phóng viên, Luật sư Đinh Thị Nguyên, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng, việc Chính phủ sửa đổi Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai sẽ góp phần tháo gỡ nhiều bất cập phát sinh trong quá trình áp dụng Luật Đất đai 2024.

Theo luật sư Đinh Thị Nguyên, trước đây trên thực tế có những trường hợp việc chậm đăng ký biến động đất đai phát sinh từ các giao dịch đặc thù hoặc do cơ chế thực hiện dự án đầu tư, dẫn đến cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất giữa các địa phương.

Việc bổ sung trường hợp không bị xử phạt sẽ giúp bảo đảm tính thống nhất giữa Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn thi hành, tránh tình trạng xử phạt máy móc đối với những trường hợp pháp luật đã có cơ chế điều chỉnh riêng

Luật sư Đinh Thị Nguyên cũng đánh giá cao quy định về việc xác định khoản lợi bất hợp pháp và các biện pháp khắc phục hậu quả. Theo ông, thay vì chỉ xử phạt hành chính, cơ quan quản lý sẽ có đầy đủ căn cứ pháp lý để buộc người vi phạm khôi phục tình trạng ban đầu, nộp lại khoản lợi có được từ hành vi vi phạm, qua đó nâng cao tính răn đe và bảo đảm công bằng trong quản lý, sử dụng đất.

Việc ban hành Nghị định 281/2026/NĐ-CP được đánh giá là bước tiếp theo trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật về đất đai sau khi Luật Đất đai 2024 đi vào thực tiễn.

Các quy định mới không chỉ làm rõ căn cứ xử phạt mà còn bổ sung nhiều nội dung liên quan đến khắc phục hậu quả, xác định khoản lợi bất hợp pháp và mở rộng thẩm quyền xử lý vi phạm. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tăng tính minh bạch trong sử dụng đất và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Nghị định số 281/2026/NĐ-CP sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 31-8-2026.