Đề xuất đổi mới mô hình trường chuyên: Cần bảo đảm công bằng và lộ trình phù hợp

Từ chuyên sâu đến phát triển năng lực liên ngành

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên, thay thế Thông tư số 05/2023/TT-BGDĐT ngày 28-2-2023. Dự thảo có một số điều chỉnh lớn về mô hình tổ chức lớp học và phương thức tuyển sinh.

Điểm thay đổi căn bản là thay vì tổ chức lớp chuyên theo từng môn như hiện nay, trường THPT chuyên sẽ tổ chức theo ba khối: Khoa học tự nhiên (gồm toán, vật lý, hóa học, sinh học, tin học); Khoa học xã hội (gồm ngữ văn, lịch sử, địa lý) và Ngoại ngữ.

Theo đó, học sinh vẫn học đầy đủ các môn học, hoạt động giáo dục theo Chương trình giáo dục phổ thông, nhưng danh mục môn học lựa chọn được xác định thống nhất theo từng khối. Học sinh khối Khoa học tự nhiên học vật lý, hóa học, sinh học, tin học; học sinh khối Khoa học xã hội và Ngoại ngữ học địa lý, giáo dục kinh tế và pháp luật, tin học cùng một môn trong các môn vật lý, hóa học, sinh học, công nghệ. Các hoạt động giáo dục nghệ thuật, thể chất vẫn được tổ chức, bảo đảm học sinh có điều kiện phát triển sở thích và năng khiếu.

Đáng chú ý, trong học kỳ I lớp 10, học sinh được học tập, trải nghiệm, tham gia các dự án học tập nhập môn và được tư vấn để định hình lĩnh vực, ngành nghề quan tâm. Cuối học kỳ I, ngoài môn chuyên bắt buộc của khối, mỗi học sinh đăng ký thêm hai môn học thuộc khối để học chuyên sâu, phù hợp với năng lực và định hướng xét tuyển đại học.

Từ học kỳ II lớp 10, học sinh học các chuyên đề định hướng; từ lớp 11, nội dung giáo dục nâng cao dành cho môn chuyên được tổ chức ổn định theo lớp chuyên môn học. Học sinh có nguyện vọng được xem xét thay đổi môn học chuyên sâu vào cuối năm lớp 10 hoặc lớp 11 trên cơ sở tư vấn, đánh giá năng lực và sự đồng ý của cha mẹ học sinh.

Cùng với thay đổi mô hình lớp học, dự thảo cũng điều chỉnh phương thức tuyển sinh. Thay vì tuyển sinh theo từng môn chuyên, xác định chỉ tiêu và điểm chuẩn riêng như hiện nay, các trường sẽ tuyển sinh theo ba khối, áp dụng một điểm chuẩn cho mỗi khối, không xác định chỉ tiêu riêng theo từng môn chuyên.

Theo phương án dự kiến, thí sinh dự tuyển khối Khoa học tự nhiên thi toán nâng cao, ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên; khối Khoa học xã hội thi ngữ văn nâng cao, toán và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội; khối Ngoại ngữ thi toán, ngữ văn và bài thi ngoại ngữ.

Bài đánh giá năng lực đọc hiểu là bài thi tổng hợp, tập trung đánh giá khả năng đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền tảng Chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS, không yêu cầu kiến thức chuyên sâu của từng môn học. Điểm các bài thi toán, ngữ văn không nâng cao sử dụng đề thi chung của Sở Giáo dục và Đào tạo trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10; điểm bài thi nâng cao và bài thi ngoại ngữ được tính hệ số tối thiểu là 2.

Mô hình mới dự kiến áp dụng từ năm học 2027-2028. Những trường chưa bảo đảm điều kiện có thể được xem xét áp dụng từ năm học 2028-2029. Học sinh đã trúng tuyển và đang học tại trường chuyên trước thời điểm Thông tư có hiệu lực tiếp tục học theo lớp chuyên, chương trình đã tuyển sinh đến khi hoàn thành cấp học.

Mục tiêu đổi mới cần đi cùng tính công bằng

Ngay sau khi dự thảo được công bố, nhiều phụ huynh, học sinh và giáo viên bày tỏ băn khoăn, đặc biệt về cách thức tuyển sinh theo khối, phương thức tuyển sinh và thời điểm áp dụng. Một cuộc thăm dò ý kiến phụ huynh được thực hiện trên một từ báo điện tử uy tín về đề xuất này, chỉ sau ít giờ đã ghi nhận gần 4.000 ý kiến, trong đó 80% không đồng tình.

Trên nhiều diễn đàn, fanpge các trường chuyên, không ít phụ huynh cho biết họ khó hình dung cách thức thi mới, nhất là những gia đình đã có định hướng cho con thi vào lớp chuyên vật lý, hóa học, sinh học, lịch sử hay địa lý.

Chị Nguyễn Thị Hằng, phường Yên Hoà, phụ huynh có con định hướng thi chuyên vật lý, đặt câu hỏi: Nếu học sinh chuyên lý, hóa, sinh đều phải thi theo cấu trúc của khối Khoa học tự nhiên với toán nâng cao thì cơ hội thể hiện năng lực riêng của các con sẽ được bảo đảm như thế nào? Theo chị, cách tuyển sinh này có thể khiến học sinh phải chuẩn bị nhiều môn cùng lúc, trong khi mỗi học sinh vốn có thế mạnh khác nhau.

Băn khoăn về tính công bằng, anh Phạm Văn Hải, phường Hà Đông, phụ huynh có con định hướng thi chuyên lịch sử cho rằng, toán không thể đại diện cho toàn bộ năng lực khoa học tự nhiên, cũng như ngữ văn không thể đại diện cho năng lực của cả lĩnh vực khoa học xã hội. Khi áp dụng một điểm chuẩn chung cho mỗi khối, học sinh có thế mạnh ở các môn còn lại sẽ gặp bất lợi nếu môn chuyên bắt buộc không phải sở trường.

Nỗi lo này cũng thể hiện ở các thí sinh. Nguyễn Minh Hiếu, học sinh lớp 9 có định hướng thi chuyên hóa học cho biết, em đã dành khoảng hai năm học chuyên sâu môn hóa. Nếu phải chuyển sang thi toán nâng cao và bài đánh giá tổng hợp khoa học tự nhiên, em lo không đủ thời gian chuẩn bị, nhất là khi còn phải tập trung cho các môn thi tuyển sinh lớp 10 chung.

Dưới góc độ quản lý trường chuyên, Tiến sĩ Vũ Văn Tiến, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Đại học Sư phạm Hà Nội cho biết, các trường chuyên, trong đó có Trường THPT chuyên Đại học Sư phạm chưa xây dựng được phương án tuyển sinh năm học tới và đang chờ hướng dẫn, quyết định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Theo ông Vũ Văn Tiến, học sinh thi vào lớp 10 chuyên, nhất là tại những trường có mức độ cạnh tranh cao, thường cần thời gian dài để chuẩn bị. Nếu dự thảo được áp dụng ngay trong mùa tuyển sinh năm tới, khó khăn sẽ không chỉ đặt ra với nhà trường mà còn với phụ huynh và đặc biệt là học sinh.

Ông phân tích, theo quy chế hiện hành, thí sinh thi hai môn chung và một môn chuyên. Với phương án mới, học sinh khối Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội phải thi hai môn chung và một bài đánh giá tổng hợp nâng cao gồm nhiều môn thi. Dù bài đánh giá không yêu cầu kiến thức chuyên sâu từng môn, thì việc thay đổi cấu trúc tuyển sinh vẫn khiến học sinh phải điều chỉnh toàn bộ quá trình và cách thức ôn tập.

Từ thực tế đó, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Đại học Sư phạm cho rằng, phát triển toàn diện không đồng nghĩa với việc yêu cầu học sinh thi tuyển bằng nhiều môn chuyên sâu. Ông đề xuất có thể giữ phương thức tuyển sinh theo từng môn chuyên như hiện nay, sau khi vào năm học sẽ tổ chức cho học sinh học tập, trải nghiệm theo tổ hợp trong một học kỳ hoặc một năm. Qua quá trình này, nhà trường đánh giá năng lực, sở trường và tư vấn để học sinh lựa chọn môn chuyên sâu phù hợp.

Một số phụ huynh cho biết, sẽ gửi kiến nghị tới Bộ Giáo dục và Đào tạo, đề nghị giữ nguyên cách thi và xét tuyển theo từng môn chuyên trong kỳ tuyển sinh năm 2027, tránh làm xáo trộn kế hoạch ôn tập đã được học sinh chuẩn bị từ nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Nếu chuyển sang mô hình tuyển sinh theo khối, cần có lộ trình, công bố sớm cấu trúc đề thi, đề minh họa và hướng dẫn ôn tập cụ thể.

Dự thảo đang trong quá trình lấy ý kiến. Theo các chuyên gia, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần tiếp tục lắng nghe ý kiến từ các trường chuyên, giáo viên, phụ huynh và học sinh; đồng thời đánh giá kỹ tính khả thi, tác động của phương thức tuyển sinh mới trên cơ sở vừa phát hiện, nuôi dưỡng được tài năng, vừa bảo đảm công bằng, không tạo thêm áp lực cho người học.