Xã hội

Để dữ liệu đất đai không “ đứng yên”

Đặng Duyên - Minh Khiêm • 26/09/2026 - 14:37

Hơn 4,9 triệu thửa đất đã được xác lập trên bản đồ địa chính của Hà Nội, tạo nên một khối dữ liệu có quy mô rất lớn. Nhưng với quản trị công, có dữ liệu mới chỉ là điều kiện cần. Giá trị của cơ sở dữ liệu chỉ thực sự được khẳng định khi thông tin trên hệ thống khớp với thực tế, theo kịp từng biến động của thửa đất và giúp rút ngắn những thủ tục mà người dân, doanh nghiệp vốn phải thực hiện. Sau đợt tổng rà soát, câu hỏi quan trọng hơn đang đặt ra: Làm thế nào để dữ liệu tiếp tục “sống” và trở thành một công cụ quản trị thực sự?

Hơn 4,9 triệu thửa đất đã được xác lập trên bản đồ địa chính của Hà Nội, tạo nên một khối dữ liệu có quy mô rất lớn. Nhưng với quản trị công, có dữ liệu mới chỉ là điều kiện cần. Giá trị của cơ sở dữ liệu chỉ thực sự được khẳng định khi thông tin trên hệ thống khớp với thực tế, theo kịp từng biến động của thửa đất và giúp rút ngắn những thủ tục mà người dân, doanh nghiệp vốn phải thực hiện. Sau đợt tổng rà soát, câu hỏi quan trọng hơn đang đặt ra: Làm thế nào để dữ liệu tiếp tục “sống” và trở thành một công cụ quản trị thực sự?

Nhìn vào quá trình xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai tại xã Quang Minh hay phường Hồng Hà có thể thấy rõ một khoảng cách: Đưa thông tin lên môi trường số hoàn toàn khác với việc xác lập một dữ liệu có độ tin cậy.

Tại Quang Minh, tính đến ngày 4-9, trong số 56.180 thửa đất trên bản đồ địa chính, xã đã xây dựng cơ sở dữ liệu cho 46.259 thửa, đạt 82%; trong đó 31.982 thửa được làm sạch, đạt 57%. Hơn 90% dữ liệu tại 18 thôn đã được tích hợp, hoàn thiện trên môi trường trực tuyến. Phía sau những con số ấy là một khối lượng công việc không thể giải quyết chỉ bằng phần mềm.

Có hồ sơ phải xác minh vì chủ sử dụng đất vắng mặt. Có trường hợp Giấy chứng nhận bản gốc đang được thế chấp tại ngân hàng. Nhân lực thẩm định còn mỏng, một bộ phận cán bộ cơ sở chưa thành thạo công nghệ. Đến ngày 4-9, địa phương còn khoảng 1.000 dòng dữ liệu chờ duyệt và 1.746 thửa đất phải trình cấp trên cập nhật theo thẩm quyền.

Tại phường Hồng Hà, địa bàn được hợp nhất từ 12 đơn vị hành chính, công tác rà soát cũng cho thấy những vấn đề tương tự. Với hơn 45.500 thửa đất và 438 tờ bản đồ ở nhiều tỷ lệ, có khu vực người dân không thể xác định ngay vị trí thửa đất trên bản đồ. Cán bộ địa chính phải xuống tận nơi để kiểm tra, đối chiếu.

Thực tế đó khẳng định, bài toán dữ liệu đất đai không đơn thuần là kỹ thuật. Một bản ghi trên hệ thống chỉ thực sự đáng tin cậy khi ba lớp thông tin cùng gặp nhau: Thửa đất ngoài thực địa, hồ sơ pháp lý và chủ thể đang sử dụng đất. Chỉ một lớp thông tin sai lệch hoặc chậm cập nhật, quá trình khai thác dữ liệu phía sau đều có thể phát sinh vướng mắc.

Bởi vậy, làm sạch dữ liệu không dừng ở việc đưa hồ sơ giấy lên môi trường số. Đó là quá trình đối chiếu, xác minh và xử lý những khoảng trống tồn tại qua nhiều thời kỳ quản lý.

Nhìn từ góc độ chuyên gia, đây chính là điểm khó nhất. GS.TS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường đánh giá, thách thức lớn hiện nay là “tính chưa toàn vẹn của hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai”. Theo ông, tại khu vực nông thôn, hạn chế này càng rõ khi có nơi bản đồ không còn chính xác, thậm chí sai lệch; số liệu ngoài thực địa cũng chưa thống nhất với số liệu trên cơ sở dữ liệu. Giá trị của một bản ghi điện tử vì thế không nằm ở việc thông tin đã được đưa lên hệ thống, mà ở chỗ thông tin ấy có phản ánh đúng thực địa hay không.

Đất đai không đứng yên. Chủ sử dụng thay đổi; thửa đất phát sinh chuyển nhượng, thừa kế, thế chấp; thông tin nhân thân và hiện trạng sử dụng liên tục biến động. Một cơ sở dữ liệu chính xác tại thời điểm khởi tạo sẽ nhanh chóng lạc hậu nếu thiếu cơ chế cập nhật thường xuyên.

GS.TS Đặng Hùng Võ nhấn mạnh yêu cầu cốt lõi là bảo đảm sự thống nhất giữa cơ sở dữ liệu và thực tế sử dụng: “Nếu chúng ta ghi nhận theo đúng giờ, phút, giây việc làm đó thì chắc chắn sẽ trùng khớp giữa cơ sở dữ liệu với thực tế đang sử dụng.”

Nhận định này không chỉ là bài học cho một đợt cao điểm, mà là nguyên tắc sống còn để vận hành hệ thống lâu dài. Với Hà Nội, sau giai đoạn tổng rà soát, cơ sở dữ liệu phải được chỉnh lý, đồng bộ liên tục, gắn chặt với quy trình giải quyết thủ tục hành chính.

Mỗi hồ sơ đăng ký biến động, mỗi lần cấp đổi giấy chứng nhận phải được cập nhật kịp thời vào hệ thống theo đúng quy trình. Khi đó, dữ liệu không còn là “sản phẩm tĩnh” được tạo lập rồi lưu kho, mà trở thành một bộ phận trong nhịp sống quản lý hằng ngày.

Công nghệ có thể tối ưu hóa tốc độ xử lý, nhưng không thể thay thế con người. Cán bộ quản lý đất đai cấp xã vẫn là lực lượng chủ yếu, bởi họ trực tiếp nắm địa bàn, tiếp cận hồ sơ và xử lý từng trường hợp cụ thể.

Chuyển đổi số không làm giảm vai trò của cán bộ cơ sở, mà đòi hỏi ở họ năng lực chuyên môn cao hơn, kỷ luật cập nhật nghiêm ngặt hơn và trách nhiệm lớn hơn đối với từng dữ liệu.

Một cơ sở dữ liệu đất đai dù “sạch” đến đâu cũng sẽ mất dần giá trị nếu vận hành khép kín như một “ốc đảo” nội bộ. Sức mạnh của dữ liệu chỉ được giải phóng khi có sự kết nối, chia sẻ và cập nhật kịp thời với các cơ sở dữ liệu, hệ thống có liên quan theo phạm vi, thẩm quyền và quy định pháp luật.

Ngay trong chiến dịch cao điểm, Hà Nội đã đặt yêu cầu kết nối cơ sở dữ liệu đất đai với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (Đề án 06). Việc đối soát thông tin nhân thân của chủ sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất với dữ liệu dân cư được xác định là công việc thường xuyên.

Khi thông tin về thửa đất, chủ thể sử dụng đất, nghĩa vụ tài chính và các dữ liệu liên quan được kết nối, chia sẻ theo đúng quy định, một số khâu xác minh thủ công có thể được giảm bớt; người dân từng bước không phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có trong hệ thống. Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, trên cơ sở dữ liệu được chuẩn hóa, thành phố đang từng bước khai thác các thông tin đã có để cắt giảm thành phần hồ sơ và điện tử hóa một số thủ tục hành chính toàn trình.

Song, tính “sống” của dữ liệu đòi hỏi trách nhiệm hai chiều. Người sử dụng đất có nghĩa vụ đăng ký biến động đúng thời hạn để thông tin hệ thống không tách rời thực địa. Ngược lại, hệ thống dữ liệu phải tạo thuận lợi để người dân tra cứu, thực hiện thủ tục và theo dõi thông tin một cách minh bạch. Khi cơ quan quản lý khai thác đúng, người dân thực hiện chuẩn, một vòng tuần hoàn quản trị mới chính thức được thiết lập.

Cùng với đó là bài toán nguồn lực lâu dài: Kinh phí duy trì, bảo trì hạ tầng, an toàn thông tin và phân định trách nhiệm pháp lý khi dữ liệu sai lệch. Nếu chỉ tập trung cho giai đoạn khởi tạo mà thiếu cơ chế duy trì, cập nhật và bảo vệ thường xuyên, giá trị của kho dữ liệu sẽ khó được phát huy đầy đủ.

Mục tiêu cuối cùng của cơ sở dữ liệu đất đai không phải là tạo ra những thống kê đồ sộ trên màn hình, mà là tinh gọn quy trình phục vụ xã hội. Một hệ thống chuẩn hóa phải trả lời được các câu hỏi thực tế: Người dân có còn phải nộp lại giấy tờ cũ? Cán bộ có còn mất nhiều ngày để xác minh thông tin? Giao dịch đất đai có thể thực hiện hoàn toàn trên môi trường số hay không?

Hà Nội đang từng bước đưa dữ liệu vào giải quyết thủ tục. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, thành phố đã hoàn thành dự thảo quy trình nội bộ thực hiện thủ tục hành chính toàn trình về giao dịch bảo đảm trên môi trường điện tử, dự kiến tiết kiệm khoảng 650 tỷ đồng mỗi năm. Tính đến hết tháng 7-2026, thành phố cũng thu hơn 3.000 tỷ đồng nghĩa vụ tài chính về đất đai qua dịch vụ công trực tuyến.

GS.TS Đặng Hùng Võ dẫn trường hợp Thái Lan như một ví dụ về cách dữ liệu đất đai có thể được đưa trực tiếp vào quy trình đăng ký biến động. Theo ông, việc chuyển quyền sử dụng đất có thể được thực hiện trên không gian số, không nhất thiết phải gặp trực tiếp; thời gian cập nhật một vụ việc có thể được rút xuống khoảng một ngày. Kinh nghiệm này gợi mở một hướng tham khảo cho Hà Nội trong quá trình định hình tư duy quản lý số.

Số liệu tính đến ngày 10-9 cho thấy Hà Nội đã xác lập 4.914.567 thửa đất trên bản đồ địa chính; 3.257.211 thửa được đưa vào cơ sở dữ liệu. Trong đó, 2.309.326 thửa đạt tiêu chí “Đúng - Đủ - Sạch - Sống”.

Những con số này đánh dấu bước tiến lớn về quy mô. Nhưng với một hệ thống dữ liệu “sống”, không có khái niệm hoàn thành theo nghĩa khép lại. Điểm chuyển quan trọng của Hà Nội lúc này không phải từ ‘chưa có dữ liệu’ sang ‘có dữ liệu’, mà là từ tạo lập dữ liệu sang quản trị dữ liệu.

Một cơ sở dữ liệu lớn sẽ không tự tạo ra nền quản trị hiện đại nếu dữ liệu không được cập nhật, kết nối và sử dụng đúng chỗ. Giá trị của nền tảng Hà Nội vừa dựng xây không đo bằng số lượng bản ghi tạo lập, mà bằng khả năng vận hành trong đời sống: Dữ liệu có đúng thực tế không? Biến động có được cập nhật ngay không? Các hệ thống có thực sự chia sẻ không?

Và sau cùng, thước đo gần gũi nhất với người dân vẫn là những điều rất cụ thể: Bớt một lần đi lại, bớt một loại giấy tờ, bớt một khâu xác nhận. Đó là lúc dữ liệu đất đai thực sự bước ra khỏi màn hình máy tính để trở thành một phần của quản trị đô thị.

Thực hiện: Đặng Duyên - Minh Khiêm