Đánh thức giá trị vùng đất trũng từ sen

Những mô hình mới được triển khai trong năm 2026 đang cho thấy tiềm năng hình thành các vùng sen hàng hóa theo hướng bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Biến đất trũng thành vùng sản xuất có giá trị

Năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội triển khai mô hình trồng sen thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và phù hợp nhu cầu thị trường tại xã Ứng Hòa và xã Chuyên Mỹ, với tổng diện tích 20ha, mỗi địa phương 10ha. Hai giống được đưa vào sản xuất là sen Bách Diệp hồng và sen Mặt Bằng.

Tham gia mô hình, các cơ sở được hỗ trợ 50% giống sen với tổng số 20.000 cây, gồm 15.000 cây sen Bách Diệp hồng và 5.000 cây sen Mặt Bằng; đồng thời được hỗ trợ 50% phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc. Việc cung ứng giống, vật tư được thực hiện đúng thời vụ, bảo đảm tiêu chuẩn và chất lượng theo yêu cầu.

Ở xã Chuyên Mỹ, giống sen Bách Diệp hồng được trồng trên diện tích 10ha. Sau thời gian triển khai, cây sinh trưởng, phát triển tốt, thích nghi với điều kiện đất đai, nguồn nước và khí hậu địa phương. Sen có khả năng chống chịu khá với thời tiết bất thuận, ít sâu bệnh, kỹ thuật canh tác không quá phức tạp, phù hợp với điều kiện sản xuất của nông dân.

Theo đánh giá bước đầu, năng suất hoa sen đạt khoảng 30.000 bông/ha. Lợi nhuận từ sản xuất hoa sen dự kiến đạt hơn 40-80 triệu đồng/ha trong năm đầu tiên và có khả năng tăng từ năm thứ hai khi cây bước vào giai đoạn cho năng suất ổn định.

Đáng chú ý, mô hình không chỉ dừng ở khâu sản xuất mà còn hướng tới xây dựng liên kết tiêu thụ. Trung tâm Khuyến nông Hà Nội đã kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã để hỗ trợ bao tiêu sản phẩm. Hợp tác xã Hoàng Trà và Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Chuyên (xã Chuyên Mỹ) đã ký kết thỏa thuận, theo đó Hợp tác xã Hoàng Trà thu mua toàn bộ hoa sen Bách Diệp hồng do Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Chuyên sản xuất với giá 3.000 đồng/bông.

Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Phú Chuyên (xã Chuyên Mỹ) Vũ Văn Đình cho biết, năm 2026, Hợp tác xã đăng ký triển khai mô hình trên diện tích 10ha và được Trung tâm Khuyến nông Hà Nội hỗ trợ 10.000 cây giống sen Bách Diệp hồng.

“Vùng đất trũng, chân ruộng sâu của địa phương khá phù hợp với cây sen. Sen dễ trồng, ít tốn công chăm sóc nhưng có thể mang lại giá trị kinh tế cao, nhất là khi được tổ chức sản xuất và liên kết tiêu thụ bài bản. Sau khoảng 3 tháng triển khai, các diện tích sen phát triển tốt và đã bắt đầu cho thu hoạch. Hoa sen tươi được bán với giá khoảng 3.000 đồng/bông; sản phẩm trà sen ướp bông có giá khoảng 30.000 đồng/bông. Đây là tín hiệu tích cực để người dân tiếp tục mở rộng diện tích, đồng thời từng bước hình thành vùng nguyên liệu phục vụ chế biến ”, ông Vũ Văn Đình cho biết thêm.

Tương tự, xã Ứng Hòa, mô hình được triển khai trên diện tích 10ha với hai giống sen Bách Diệp và sen Mặt Bằng. Các hộ tham gia được hỗ trợ 50% chi phí giống, 50% vật tư gồm phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và được tập huấn kỹ thuật. Kết quả bước đầu cho thấy cả hai giống sen đều sinh trưởng, phát triển tốt, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, nguồn nước và khí hậu của địa phương. Năng suất bình quân đạt khoảng 30.000 bông hoa và 2.200kg hạt sen tươi/ha. Dự kiến từ năm thứ hai, năng suất sẽ tiếp tục tăng khi cây bước vào giai đoạn ổn định.

Theo Chủ tịch UBND xã Ứng Hòa Nguyễn Đức Bình, mô hình trồng sen bước đầu cho thấy hiệu quả tích cực, phù hợp định hướng tái cơ cấu nông nghiệp và chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên những vùng đất trũng, sản xuất lúa kém hiệu quả. Qua đó, mô hình góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân, đồng thời hướng tới nền nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu và thân thiện với môi trường.

Không chỉ bán hoa, hướng tới kinh tế sen

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương, với ưu điểm dễ trồng, dễ chăm sóc, vốn đầu tư không quá lớn, cây sen đang được một số địa phương lựa chọn thay thế những cây trồng kém hiệu quả trên diện tích đất trũng. Hà Nội hiện có hơn 600ha sen. Những năm gần đây, cây sen không chỉ được khai thác để lấy hoa, hạt mà còn trở thành nguồn nguyên liệu cho nhiều sản phẩm có giá trị như tinh dầu sen, tơ sen, trà sen, sữa sen, các sản phẩm thảo dược và quà tặng.

Đáng chú ý, nhiều sản phẩm từ sen đã được công nhận OCOP như trà ướp sen, chè sen, hạt sen sấy, tơ sen, khăn lụa sen, tinh dầu sen... Việc đa dạng hóa sản phẩm giúp kéo dài chuỗi giá trị, thay vì chỉ phụ thuộc vào việc bán hoa tươi trong mùa sen.

Cùng với sản xuất và chế biến, Hà Nội đang có thêm dư địa để phát triển du lịch gắn với cây sen. Tại nhiều địa phương, những đầm sen vào mùa hoa nở trở thành điểm đến thu hút du khách đến tham quan, chụp ảnh, trải nghiệm hái sen, thưởng thức trà sen và các món ăn được chế biến từ sen.

Mô hình này tạo ra sự kết nối giữa nông nghiệp và dịch vụ, giúp người dân có thêm nguồn thu ngoài sản xuất nông nghiệp thuần túy. Đặc biệt, khi vùng trồng được quy hoạch, sản phẩm được chuẩn hóa và gắn với các hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến, giá trị kinh tế từ cây sen có thể tiếp tục được nâng lên.

Việc phát triển sen cần gắn với lợi thế từng địa phương, lựa chọn giống phù hợp, tổ chức sản xuất theo vùng và đặc biệt chú trọng khâu tiêu thụ. Trong thời gian tới Trung tâm Khuyến nông Hà Nội tiếp tục theo dõi, đánh giá các mô hình để làm cơ sở nhân rộng tại những khu vực có điều kiện tương tự để mở hướng làm giàu cho nông dân.

Từ những vùng ruộng trũng từng khó tìm cây trồng phù hợp, cây sen đang mở ra một hướng đi mới cho sản xuất nông nghiệp Hà Nội. Nếu tiếp tục được tổ chức theo chuỗi từ vùng nguyên liệu, chế biến đến tiêu thụ và du lịch trải nghiệm, sen không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất mà còn có thể trở thành một sản phẩm đặc trưng của nông nghiệp sinh thái Thủ đô.

Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.