Danh nhân Lý Công Uẩn - Tầm nhìn và giá trị thời đại

Ngày 29-9, tại Bắc Ninh, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND thành phố Bắc Ninh, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế:“Danh nhân Lý Công Uẩn - Anh hùng dân tộc: Dấu ấn lịch sử văn hóa, tầm nhìn và giá trị thời đại”.

Hội thảo quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý đến từ các cơ quan quản lý nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu và tổ chức chuyên môn trong nước, quốc tế, cùng đại diện hậu duệ dòng họ Lý tại Hàn Quốc.

Từ quyết định dời đô đến tầm vóc một nhà kiến tạo quốc gia

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Bắc Ninh Mai Sơn khẳng định ý nghĩa của việc tiếp tục nghiên cứu, nhận diện và phát huy các giá trị gắn với danh nhân Lý Công Uẩn trong tiến trình lịch sử, văn hóa dân tộc.

Báo cáo đề dẫn hội thảo, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam nhấn mạnh, vị anh hùng dân tộc, danh nhân Lý Công Uẩn - Lý Thái Tổ (974-1028) là người sáng lập vương triều Lý. Cuộc đời và sự nghiệp của ông gắn với ba địa bàn có vị trí quan trọng trong lịch sử: Châu Cổ Pháp - quê hương giàu bản sắc văn hóa Kinh Bắc, nơi ông sinh ra, trưởng thành và chịu ảnh hưởng sâu sắc của tư tưởng Phật giáo; Hoa Lư - kinh đô của nhà Tiền Lê, gắn với thời kỳ ông tham gia triều chính và được tôn lập làm Hoàng đế; thành Đại La - được ông lựa chọn để định đô, đổi tên thành Thăng Long và tổ chức xây dựng từ năm 1010.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, sự nghiệp của Lý Công Uẩn đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quá trình củng cố nhà nước Đại Việt đầu thế kỷ XI. Trong “Chiếu dời đô”, ông viện dẫn kinh nghiệm của các triều đại trước, phân tích vị thế của thành Đại La và nêu rõ yêu cầu lựa chọn kinh đô vì kế lâu dài của quốc gia. Quyết định dời đô, cùng các hoạt động tổ chức triều chính, thực hiện chính sách đối với dân, phát triển văn hóa, Phật giáo và bang giao, cho thấy tư duy trị quốc gắn với yêu cầu ổn định và phát triển đất nước.

Hội thảo “Danh nhân Lý Công Uẩn - Anh hùng dân tộc, dấu ấn lịch sử văn hóa, tầm nhìn và giá trị thời đại” được tổ chức trong quá trình xây dựng Hồ sơ khoa học trình UNESCO vinh danh danh nhân lịch sử, văn hóa Lý Công Uẩn nhân dịp kỷ niệm 1000 năm ngày mất của ông (1028-2028). Vì vậy, các ý kiến tập trung xác định những đóng góp tiêu biểu của nhân vật trên cơ sở sử liệu; đánh giá phạm vi và hình thức lưu truyền di sản, đồng thời bổ sung tư liệu so sánh để xác định ý nghĩa khu vực và quốc tế.

Hơn 60 tham luận tại hội thảo tiếp cận Lý Công Uẩn từ nhiều lĩnh vực như lịch sử, Hán Nôm, văn hóa, văn học, Phật giáo và tín ngưỡng, nghệ thuật, giáo dục, du lịch, bảo tồn và phát huy di sản. Các nghiên cứu tập trung vào ba nhóm vấn đề: Kinh Bắc - Hoa Lư - Thăng Long và quá trình hình thành nền tảng tư tưởng, tầm nhìn chiến lược của Lý Công Uẩn; tư tưởng quản trị nhân văn và giá trị thời đại; bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với Lý Công Uẩn và vương triều Lý trong bối cảnh đương đại.

Tiến sĩ Vũ Đức Liêm (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) nhận định, việc rời Hoa Lư để tiến ra Thăng Long đưa Đại Cồ Việt vào một vùng đồng bằng rộng lớn hơn, giàu tiềm năng về nông nghiệp, dân cư, thủ công nghiệp, giao thông sông - biển và kết nối thương mại. Từ quyết định định đô tại Thăng Long, Lý Công Uẩn đã mở ra một kỷ nguyên mới cho Đại Cồ Việt, kết hợp Phật giáo với chính trị, tổ chức lại các thế giới thần linh bản địa, kiểm soát dân cư và tạo nền tảng cho một nhà nước có khả năng quản trị rộng hơn.

Khi đặt sự nghiệp của Lý Công Uẩn trong bức tranh rộng hơn của Đông Nam Á thế kỷ XI, Tiến sĩ Vũ Đức Liêm cho rằng, Lý Công Uẩn cần được nhìn nhận không chỉ trong lịch sử Việt Nam, mà còn trong tiến trình hình thành các trật tự chính trị, văn hóa và tôn giáo của khu vực châu Á thế kỷ XI.

Các tham luận cũng tập trung làm rõ tư tưởng trị quốc của Lý Công Uẩn, trong đó có quan niệm thuận thiên, thuận lòng người; chính sách an dân, khoan thư sức dân; trọng dụng nhân tài; quan hệ bang giao hòa hiếu và ảnh hưởng của Phật giáo…

Kết nối hệ sinh thái di sản Bắc Ninh - Ninh Bình - Hà Nội

Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là hệ thống hóa, xác định đúng tầm vóc các di tích, tư liệu và giá trị di sản gắn với Lý Công Uẩn, đồng thời tăng cường kết nối không gian văn hóa Bắc Ninh - Ninh Bình - Hà Nội.

PGS.TS Đặng Văn Bài (Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia) cho rằng, hệ sinh thái di sản vương triều Lý liên vùng Hà Nội - Ninh Bình - Bắc Ninh chính là không gian văn hóa - chính trị quan trọng của quốc gia Đại Việt độc lập, tự chủ. Theo PGS.TS Đặng Văn Bài, việc bảo tồn di sản vương triều Lý cần được đặt trong một chiến lược tích hợp liên kết vùng, coi mỗi di tích, mỗi thành tố của hệ sinh thái di sản là một mắt xích trong chuỗi giá trị ký ức và lịch sử dân tộc.

PGS.TS Đặng Văn Bài đề xuất, sự hợp tác giữa Hà Nội, Ninh Bình và Bắc Ninh cần dựa vào các cộng đồng cụ thể, hướng tới xây dựng một đề án chiến lược liên vùng, tích hợp kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa đồng bộ tại ba địa phương.

Từ góc độ quốc tế, ông Lee Hoon, Chủ tịch Hội dòng họ Lý Hoa Sơn (Hàn Quốc) tham luận về “Mối nhân duyên lịch sử 800 năm giữa triều Lý Việt Nam và dòng họ Lý Hoa Sơn”. Sự tham gia của đại diện hậu duệ dòng họ Lý tại Hàn Quốc cùng các nghiên cứu về sử liệu dòng họ Lý - hậu duệ Lý Công Uẩn ở Hàn Quốc góp thêm một hướng tiếp cận cho việc làm rõ phạm vi lưu truyền và ảnh hưởng của di sản Lý Công Uẩn.

Các đại biểu cũng đề nghị tiếp tục rà soát, chuẩn hóa hệ thống sử liệu, thuật ngữ và niên đại; tăng cường nghiên cứu so sánh với bối cảnh Đông Á và Đông Nam Á đầu thế kỷ XI; đồng thời xác định rõ mối liên hệ giữa các địa điểm, tư liệu và hình thức lưu truyền di sản.

Từ hội thảo, vấn đề đặt ra không dừng ở việc nhận diện đầy đủ hơn tầm vóc của Lý Công Uẩn, mà còn đưa ra những nhiệm vụ khả thi về bảo tồn, liên kết và phát huy di sản trong giáo dục, du lịch, công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số; đồng thời xác định những nội dung có thể tiếp tục nghiên cứu, giới thiệu trong hợp tác quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và trao đổi tại hội thảo sẽ bổ sung cơ sở khoa học cho việc đánh giá thân thế, sự nghiệp, di sản và ảnh hưởng của Hoàng đế Lý Công Uẩn đối với Việt Nam và thế giới. Đây cũng là cơ sở để tiếp tục thẩm định, bổ sung tư liệu trong nước và quốc tế, hoàn thiện hệ luận cứ phục vụ xây dựng Hồ sơ khoa học trình UNESCO vinh danh danh nhân lịch sử, văn hóa Lý Công Uẩn nhân dịp kỷ niệm 1.000 năm ngày mất của ông (1028 - 2028).