Đại biểu Quốc hội: Thận trọng với lộ trình tính giá điện sinh hoạt theo giờ

Thí điểm, đánh giá tác động trước khi áp dụng giá điện theo giờ

Đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa) cho rằng, việc sửa đổi Luật Điện lực cần giải quyết đồng thời ba yêu cầu: Bảo đảm đủ điện, thu hút đầu tư và phân chia chi phí công bằng.

Về lộ trình áp dụng giá điện sinh hoạt theo thời gian sử dụng tại Điều 50, đại biểu nhấn mạnh cần có sự thận trọng. Theo đại biểu, giá điện theo giờ có thể khuyến khích dịch chuyển thời gian tiêu dùng, giảm áp lực đầu tư nguồn và lưới điện, nhưng khả năng thích ứng của các nhóm khách hàng rất khác nhau. Cơ sở sản xuất có thể chủ động điều chỉnh ca máy, trong khi gia đình công nhân khó thay đổi giờ ăn, giờ sinh hoạt và học tập của con cái.

Do đó, đại biểu Đoàn Thanh Hóa đề nghị thí điểm, đánh giá tác động theo từng nhóm hộ trước khi triển khai rộng rãi; công khai phương pháp tính giá, bảo đảm đo đếm chính xác và có cơ chế giải quyết khiếu nại. Theo đại biểu, cần tính thử, gửi hai phương án hóa đơn dựa trên dữ liệu tiêu thụ thực tế để người dân so sánh; đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa giá điện theo giờ và giá điện bậc thang.

Đại biểu cũng lưu ý chính sách hỗ trợ tiền điện cần quy định rõ đối tượng, nguồn kinh phí và phương thức chi trả, trong đó quan tâm người thuê trọ, hộ khó khăn chưa đứng tên hợp đồng điện, tránh để chính sách không đến được người trực tiếp sử dụng điện.

Cùng quan tâm vấn đề này, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) đề nghị khi phát triển lưới điện thông minh và áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng, cần bổ sung yêu cầu về an toàn hệ thống, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu khách hàng; làm rõ trách nhiệm đầu tư, vận hành, kiểm định hệ thống đo đếm, đối soát hóa đơn và giải quyết khiếu nại.

Minh bạch cơ chế giá, bảo đảm hài hòa lợi ích

Về cơ chế bù đắp chi phí khi chưa kịp điều chỉnh giá điện, đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị làm rõ chủ thể chi trả, khoản chi phí được bù đắp, nguồn kinh phí và thời hạn thực hiện.

Đại biểu cho rằng, chỉ nên bù đắp các chi phí hợp lý, hợp lệ, đã được kiểm tra nhưng chưa thu hồi; loại trừ khoản đã được hỗ trợ và chi phí do lỗi quản lý. Trường hợp sử dụng ngân sách nhà nước phải đáp ứng các điều kiện theo Luật Ngân sách nhà nước.

Đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị Chính phủ quy định cụ thể nguồn, thời hạn, phương thức bù đắp và trách nhiệm công khai kết quả; đồng thời bảo đảm nguyên tắc thống nhất với cơ chế điều chỉnh giá điện tại Điều 52.

Trong khi đó, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị công khai phương pháp xác định chi phí hợp lý, tránh tính trùng và gắn lợi nhuận với hiệu quả, rủi ro đầu tư thực tế. Việc từng bước xóa bỏ bù chéo giá điện cần đi kèm chính sách hỗ trợ phù hợp đối với hộ nghèo, hộ chính sách và người dân vùng khó khăn, bảo đảm an sinh xã hội.

Đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình (Đoàn Hưng yên) đề nghị xây dựng khung giá phát điện kịp thời, khách quan, phản ánh đầy đủ chi phí hợp lý. Đại biểu dẫn thực tế phương án khung giá năm 2026 sử dụng thông số dự án mẫu được phê duyệt từ năm 2023, chưa phản ánh những thay đổi về chính sách đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và tổng mức đầu tư.

Do đó, cần cập nhật dữ liệu theo năm áp dụng, công nghệ và địa bàn; tính đầy đủ các chi phí hợp lý, hợp lệ, nhất là nghĩa vụ về đất đai. Việc xây dựng khung giá cần do đơn vị có năng lực, độc lập với lợi ích thương mại của bên mua điện thực hiện.

Gắn trách nhiệm nhà đầu tư với tiến độ dự án điện

Về thu hút đầu tư, đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị bổ sung cơ chế kiểm chứng khả năng sẵn sàng cung cấp điện đối với các nhà máy điện thực hiện theo phương thức đối tác công tư; giảm trừ thanh toán khi không đáp ứng cam kết và tránh tính trùng chi phí. Cần bảo đảm nhà đầu tư có cơ chế thu hồi vốn rõ ràng, đồng thời người mua điện nhận được chất lượng cung ứng tương xứng.

Đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình (Đoàn Hưng Yên) cho rằng, việc quy định nhà đầu tư phải bảo đảm tiến độ là cần thiết, nhưng cần giám sát toàn bộ quá trình triển khai dự án. Bởi lựa chọn được nhà đầu tư chưa đồng nghĩa với việc hoàn tất hợp đồng mua bán điện, thu xếp vốn, đấu nối và đưa nhà máy vào vận hành thương mại.

Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế giám sát tiến độ liên thông tại Điều 12, Điều 13, có đầu mối tại UBND cấp tỉnh phối hợp với Bộ Công Thương, EVN và các đơn vị liên quan. Mỗi dự án cần xác định rõ trách nhiệm, thời hạn ở từng khâu, từ thẩm định, phê duyệt, thỏa thuận đấu nối, đàm phán hợp đồng mua bán điện đến nghiệm thu, vận hành thương mại; đồng thời phân định nguyên nhân chậm tiến độ và trách nhiệm của từng bên.