Áp dụng biểu giá điện sinh hoạt 5 bậc: Đánh giá kỹ tác động trước khi áp dụng

Đa số người dân cũng như nhiều chuyên gia cho rằng, cơ cấu biểu giá bán lẻ điện cần bảo đảm tính nhất quán giữa biểu giá công bố và kết quả đánh giá tác động một cách kỹ lưỡng trước khi áp dụng.

Rút biểu giá điện 6 còn 5 bậc, người dân có được lợi?

Bộ Công Thương đang lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và tổ chức liên quan về dự thảo sửa đổi Quyết định 14/2025/QĐ-TTg về cơ cấu biểu giá bán lẻ điện.

Theo đề xuất của Bộ Công Thương, cơ cấu biểu giá bán lẻ điện mới quy định tại Quyết định số 14/2025/QĐ-TTg và khung giờ cao điểm, thấp điểm, giờ bình thường theo Quyết định số 963/QĐ-BCT ngày 22/4/2026 sẽ được áp dụng ngay khi các quy định sửa đổi có hiệu lực, thay vì phải chờ đến kỳ điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân gần nhất. Theo quy định hiện hành, dù hai quyết định đã được ban hành, các quy định mới vẫn chưa được áp dụng trên thực tế do còn vướng mắc về thời điểm triển khai.

Bộ Công Thương cho biết, việc áp dụng cơ cấu biểu giá mới không phải là một lần điều chỉnh giá điện bình quân. Mức giá bình quân hiện hành vẫn giữ ở mức 2.204 đồng/kWh. Bộ sẽ ban hành quyết định quy định giá bán điện theo cơ cấu mới để áp dụng đồng thời.

Tính toán sơ bộ của Bộ Công Thương, khi áp dụng biểu giá điện 5 bậc, với khách hàng sinh hoạt dùng dưới 777 kWh/tháng, chiếm khoảng 94% tổng số khách hàng và 73% sản lượng điện sinh hoạt, có thể trả ít hơn hiện nay. Khách hàng dùng 778 kWh/tháng trả tương đương mức hiện hành; với mức dùng 1.182 kWh/tháng, tiền điện có thể tăng gần 190.000 đồng mỗi tháng.

Khung giờ điện mới cũng có thể làm thay đổi chi phí của một số ngành. Bộ Công Thương ước tính tiền điện của khách hàng sản xuất sắt thép tăng bình quân dưới 9%, khách hàng trồng thanh long tăng dưới 6%, trong khi chi phí của cơ sở lưu trú du lịch giảm nếu được áp dụng giá điện theo nhóm sản xuất. Chi phí điện của trạm sạc xe điện được ước tính tăng gần 3%, nhưng nhóm này có thể thay đổi thời gian sạc để tránh giờ cao điểm.

Đánh giá tác động của khung giờ mới được tính trên số liệu tiêu thụ điện năm 2025, giả định khách hàng giữ nguyên thói quen sử dụng điện. Bộ Công Thương lưu ý chi phí thực tế có thể khác khi doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch sản xuất, kinh doanh.

Dự thảo cũng làm rõ biểu giá sản xuất áp dụng cho khách hàng mua điện ở cấp điện áp từ 220 kV trở lên; thời hạn áp dụng cơ cấu giá riêng cho sạc xe điện là 3 năm kể từ khi cơ cấu giá mới được triển khai thực tế.

Trong khi đó, người dân rất quan tâm đến chi phí giá điện có thể tăng hoặc giảm như thế nào khi biểu giá mới được áp dụng.

Với những gia đình thu nhập còn eo hẹp như hộ chị Lê Thị Năm, công nhân Khu công nghiệp Quang Minh (Hà Nội) thì tiền điện là mối quan tâm hàng đầu. Bởi mỗi tháng, bên cạnh tiền ăn, tiền học của con, hóa đơn điện là một khoản chi không thể thiếu trong chi tiêu gia đình. Mỗi tháng, gia đình chỉ sử dụng dao động từ 80 đến 90 kWh điện. Nhưng, ngay cả khi chắt chiu, một phần lượng điện của gia đình vẫn phải tính theo bậc giá cao hơn.

“Thu nhập của vợ chồng không cao nên hàng tháng chúng tôi sử dụng điện tiết kiệm nhất mức có thể. Trước đây theo khung bậc cũ tháng nào gia đình cũng phải trả tiền điện bậc 2 từ 2 đến 30 số tuy nhiên nếu theo khung bậc mới, gia đình chỉ phải trả một mức giá”, chi Lê Thị Năm chia sẻ.

Như vậy, với đề xuất chuyển biểu giá điện sinh hoạt từ 6 bậc xuống còn 5 bậc, những gia đình sử dụng ít điện như nhà chị Năm có thể được hưởng lợi từ việc mở rộng bậc giá đầu tiên lên 100 kWh.

Là hộ gia đình ở khu vực nội thành có mức tiêu thụ quanh mốc 400 kWh/tháng, anh Lê Văn Khương (phường Hà Đông, Hà Nội) cho biết, với khung bậc mới nới rộng khoảng cách, tiền điện của gia đình dự kiến giảm gần 4%, tương đương 35.000 đồng/tháng. Bởi, với cơ cấu 6 bậc cũ, mức 400 kWh/tháng nằm trong vùng giá bậc 5 trong khi đề xuất mới áp dụng khung bậc 3 đối với các hộ gia đình tiêu thụ từ 201 – 400 kWh/ tháng.

Cần đánh giá kỹ tác động từng nhóm khách hàng

Đánh giá về phương án điều chỉnh cơ cấu biểu giá bán lẻ điện, ông Nguyễn Tiến Thỏa, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) cho rằng, việc giãn khoảng cách giữa các bậc giá là cần thiết để phù hợp hơn với thực tế tiêu dùng điện hiện nay.

Theo ông Nguyễn Tiến Thỏa, một điểm rất quan trọng là giãn cách bậc khác với trước, phương án này gộp được bậc sử dụng điện theo nhu cầu mới của người tiêu dùng điện. Cụ thể, không còn bậc 1 từ 0 đến 50kWh nữa mà bây giờ phải là bậc từ 0 đến 100kWh mới phù hợp với cơ cấu tiêu dùng mới. Như vậy, đại bộ phận những người tiêu dùng điện và một số lượng lớn của tổng tiêu dùng được giảm giá hoặc giữ giá.

Từ những tính toán trên có thể thấy, phương án biểu giá điện 5 bậc hướng đến việc điều chỉnh cách phân bổ chi phí giữa các nhóm khách hàng, thay vì tăng giá bán lẻ điện bình quân. Với phần lớn hộ gia đình, nhất là nhóm sử dụng điện ở mức thấp và trung bình, đây là cơ hội giảm tiền điện. Trong khi đó, mức giá cao hơn ở các bậc tiêu thụ lớn tạo thêm động lực để những hộ sử dụng nhiều điện cân nhắc nhu cầu, điều chỉnh thói quen sử dụng thiết bị.

“Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của chính sách vẫn cần được đánh giá khi biểu giá mới được triển khai. Vì vậy, bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế giá minh bạch, phù hợp, sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả vẫn là giải pháp thiết thực để người dân chủ động kiểm soát chi phí sinh hoạt”, ông Nguyễn Tiến Thoả nhấn mạnh.

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, giảng viên cao cấp Học viện Tài chính cho rằng, trước hết, dự thảo sửa đổi Quyết định 14/2025/QĐ-TTg về cơ cấu biểu giá bán lẻ điện cần bảo đảm tính nhất quán giữa biểu giá công bố và kết quả đánh giá tác động.

Các mức tiêu thụ phổ biến như 100, 200, 300, 400, 500, 700, 711, 778, 1.000 và 1.182 kWh/tháng nên được đối chiếu bằng một phương pháp tính thống nhất, công khai rõ cách tính lũy tiến, cách làm tròn và cách xử lý thuế giá trị gia tăng (VAT). Việc này sẽ giúp xác định rõ điểm cân bằng và mức chênh lệch hóa đơn ở từng nhóm tiêu thụ.

Thứ hai, cần công bố đánh giá tác động theo nhóm khách hàng. Ngoài tỷ lệ khách hàng được dự báo giảm hoặc giữ nguyên tiền điện, nên nêu rõ số hộ chịu tác động, mức giảm, hoặc tăng bình quân, tổng sản lượng của từng nhóm và tỷ trọng khách hàng có mức tiêu thụ cao.

Thứ ba, cần duy trì cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với hộ nghèo, hộ chính sách xã hội và những trường hợp có nhu cầu điện thiết yếu cao nhưng khả năng chi trả hạn chế.

Thứ tư, cần nâng cao chất lượng thông tin về tiêu thụ điện. Khách hàng đã được hỗ trợ theo dõi sản lượng theo tháng, so sánh với kỳ trước và cần thêm cảnh báo khi mức sử dụng tăng bất thường.