Cuộc gặp gỡ của những đam mê dành cho thủ công truyền thống

Trong không gian Triển lãm “Lưu dấu thủ mộc”, những sản phẩm của các nghệ sĩ và nhóm sáng tạo đến từ TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội đang tạo nên một cuộc gặp gỡ thú vị giữa nhiều chất liệu, kỹ thuật và ngôn ngữ nghệ thuật.

Cuộc gặp gỡ của những người làm sáng tạo Bắc – Nam

Với Nguyễn Dũng, đồng sáng lập Punart Studio, lời mời tham gia Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 mở ra một thử thách mới, đó là làm thế nào để những câu chuyện về làng nghề truyền thống của Thủ đô được kể bằng ngôn ngữ thiết kế hiện đại, gần gũi với người trẻ. Vốn theo đuổi các sản phẩm đồ chơi nghệ thuật, Punart Studio đã xây dựng nhiều nhân vật lấy cảm hứng từ văn hóa, đất nước và con người Việt Nam, từng đưa sản phẩm tham gia các triển lãm ở nước ngoài. Tuy nhiên, lần này, nhóm không chỉ muốn sáng tạo từ những hình tượng văn hóa quen thuộc mà phải thể hiện được các nét bản sắc riêng của làng nghề Hà Nội.

“Chúng tôi được giao nhiệm vụ làm phiên bản mới mẻ và hiện đại, đại cho những làng nghề truyền thống của Hà Nội. Có khoảng 10 làng nghề, từ mây tre đan, làng nón đến quạt Chàng Sơn và nhiều nghề khác. Trong thời gian ngắn, việc nhóm phải hoàn thành thiết kế các linh vật là một thử thách không nhỏ. Bởi mỗi làng nghề có lịch sử, kỹ thuật, chất liệu và đặc trưng riêng. Làm sao để những yếu tố ấy được chuyển tải vào một nhân vật có tạo hình hấp dẫn, vừa giữ được dấu ấn của nghề, vừa có khả năng trở thành sản phẩm được người trẻ yêu thích. Đây là là công việc không dễ dàng”, anh Nguyễn Dũng chia sẻ.

Cũng từ TP. Hồ Chí Minh ra Hà Nội, nghệ sĩ Thiện Nguyễn mang đến triển lãm các tác phẩm tranh kính dát vàng. Anh được nghệ sĩ Lê Huy, đại diện Lam Phong Studio, một xưởng chuyên về sản phẩm sơn mài thủ công tại Hà Nội, mời tham gia không gian trưng bày. Khác với tranh kính Nam Bộ quen thuộc, sáng tạo của Thiện Nguyễn chịu ảnh hưởng từ kỹ thuật tranh kính phương Tây, chú trọng việc sử dụng vàng, xử lý bề mặt kính và các công đoạn khắc axit. Đây là loại hình đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác và nhiều thời gian trong quá trình chế tác.

Trong khi đó, nghệ sĩ thị giác Khim Đặng, người sáng lập EasyBadWork đến với lễ hội trước hết từ sự kết nối của những người bạn làm sáng tạo ở Hà Nội. Nhưng với anh, chuyến đi còn mang ý nghĩa rộng hơn một cuộc gặp gỡ nghề nghiệp. Đó là cơ hội để chia sẻ kinh nghiệm, câu chuyện sáng tác và đóng góp vào việc hình thành một cộng đồng nghệ sĩ có chung mối quan tâm đến văn hóa, mỹ thuật truyền thống.

Tại “Lưu dấu thủ mộc”, Khim Đặng giới thiệu những sản phẩm lấy cảm hứng từ đồ họa dân gian và các hoa văn truyền thống, được thể hiện trên những chiếc khăn in thủ công bằng chất liệu vải sợi tự nhiên. Những sản phẩm ấy vừa mang tính ứng dụng, vừa thể hiện quá trình nghiên cứu và chuyển hóa các yếu tố mỹ thuật Việt Nam thành ngôn ngữ thiết kế đương đại.

Trong khi đó Lê Huy và Mạnh Dương của Lam Phong Studio - nhóm sáng tạo tại Hà Nội, theo đuổi việc đưa chất liệu và kỹ thuật thủ công truyền thống vào các sản phẩm có hình thức gần gũi với đời sống đương đại. Lấy sơn mài làm chất liệu chủ đạo, nhóm phát triển những sản phẩm trang trí, trưng bày với tạo hình trẻ trung, giàu tính ứng dụng. Còn Vũ Hoàng (Sleeplesslamp) tập trung vào điêu khắc và thiết kế đèn từ chất liệu đất sét. Tại triển lãm “Lưu dấu thủ mộc”, Sleeplesslamp mang đến những sản phẩm kết hợp giữa tạo hình thủ công và công năng chiếu sáng, góp thêm một cách tiếp cận chất liệu truyền thống trong không gian sáng tạo

Điều đáng chú ý là trước khi triển lãm diễn ra, nhiều nghệ sĩ trong nhóm chưa từng gặp gỡ, thậm chí chưa biết nhiều về hoạt động sáng tạo của nhau. Nguyễn Dũng cho biết, trong quá trình chuẩn bị và sắp đặt, các nghệ sĩ đã có nhiều trao đổi để tìm ra ý tưởng đồng điệu. Bởi vậy, những khác biệt về chất liệu, kỹ thuật không tạo nên sự xung khắc, mà ngược lại, bổ sung cho nhau, tạo nên một không gian nghệ thuật nhiều màu sắc. Tên gọi “Lưu dấu thủ mộc” như một cách thể hiện tinh thần chung của không gian: lưu giữ dấu ấn bàn tay, kỹ thuật chế tác và những giá trị được tạo nên từ lao động thủ công.

Đưa tình yêu văn hóa Việt vào từng sản phẩm sáng tạo

Nếu cuộc gặp gỡ Bắc – Nam tạo nên sự kết nối giữa những người làm nghề thì tình yêu dành cho văn hóa Việt Nam chính là sợi dây xuyên suốt các sản phẩm tại “Lưu dấu thủ mộc”. Mỗi nghệ sĩ lựa chọn một chất liệu, một phương thức biểu đạt riêng, nhưng đều bắt đầu từ việc tìm hiểu những giá trị đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Với Nguyễn Dũng, những làng nghề truyền thống Hà Nội không chỉ là nguồn tư liệu để sáng tạo mà còn là những câu chuyện cần được kể lại bằng một hình thức mới. Thay vì tái hiện nguyên mẫu sản phẩm làng nghề, Punart Studio lựa chọn ngôn ngữ đồ chơi nghệ thuật để xây dựng 10 linh vật đại diện cho các nghề truyền thống. Các thiết kế được phát triển bằng công nghệ in 3D trên chất liệu nhựa, sau đó tiếp tục trải qua quá trình xử lý thủ công để hoàn thiện từng chi tiết. Từ ý tưởng đó, các nhân vật không chỉ hướng tới mục đích trưng bày mà còn có thể phát triển thành những sản phẩm nhận diện hay quà lưu niệm.

Với Thiện Nguyễn, tình yêu văn hóa Việt được thể hiện qua cách kết hợp một kỹ thuật có nguồn gốc phương Tây với những hình tượng, hoa văn truyền thống. Trong các tác phẩm tranh kính, bên cạnh kỹ thuật dát vàng, khắc axit và xử lý bề mặt, người xem có thể bắt gặp hình ảnh con hổ, những họa tiết trang trí gợi nhắc kiến trúc chùa Khmer và các biểu tượng quen thuộc trong mỹ thuật Việt Nam. Anh cho rằng, kỹ thuật sáng tạo có thể được tiếp nhận từ nhiều nền văn hóa, nhưng bản sắc của tác phẩm được hình thành từ chính người nghệ sĩ và cách họ lựa chọn câu chuyện để kể. “Kỹ thuật có thể là của phương Tây, nhưng người Việt làm thì đâu đó vẫn phải có bản sắc Việt trong đó”, Thiện Nguyễn chia sẻ.

Còn với Khim Đặng, hành trình tìm về văn hóa Việt bắt đầu từ những hoa văn, họa tiết dân gian và mỹ thuật truyền thống. Anh không muốn sử dụng những hình ảnh quen thuộc một cách dễ dãi, mà lựa chọn nghiên cứu, tìm hiểu nguồn gốc và ý nghĩa của chúng trước khi chuyển hóa thành sản phẩm mới. “Vì mình là người Việt Nam, mình đi lên một phần từ gốc rễ văn hóa, mỹ thuật Việt Nam. Tại sao không làm những giá trị ấy tốt hơn ở một góc độ nhìn và nghiên cứu mới hơn, thay vì tiếp cận văn hóa một cách bề nổi?”, anh chia sẻ.

Theo Khim Đặng, những hoa văn truyền thống hoàn toàn có thể trở thành nguồn cảm hứng cho các sản phẩm hiện đại nếu người sáng tạo biết cách tiếp cận phù hợp. Bởi vậy, anh lựa chọn kỹ thuật in thủ công kết hợp với vải sợi tự nhiên. Những chiếc khăn với họa tiết được nghiên cứu, thiết kế và in bằng tay không chỉ mang giá trị sử dụng mà còn lưu giữ dấu ấn của quá trình sáng tạo thủ công.

Dù là ở hai miền Nam Bắc, mỗi nghệ sĩ tham gia triển lãm đều mang theo những câu chuyện riêng, nhưng cùng gặp nhau ở tình yêu dành cho văn hóa truyền thống. Với họ, bảo tồn nghề thủ công không chỉ là lưu giữ những sản phẩm đã có, mà quan trọng hơn là phải phát huy thông qua thực hành, để những giá trị văn hóa có thể tìm thấy đời sống mới trong các sản phẩm sáng tạo.