Đưa sáng tạo thành động lực phát triển kinh tế

Từ việc kết nối nghệ nhân với nhà thiết kế, đưa sản phẩm thủ công ra thị trường đến hợp tác sáng tác quốc tế, Lễ hội từng bước thử nghiệm những mô hình có khả năng tạo ra giá trị kinh tế lâu dài, góp phần định hình nền kinh tế sáng tạo của Thủ đô.

Từ những kết nối đến xây dựng hệ sinh thái sáng tạo

Kể từ khi gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực thiết kế năm 2019, Hà Nội từng bước khẳng định vai trò của văn hóa và sáng tạo trong định hướng phát triển Thủ đô.

Khác với bốn mùa lễ hội trước, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 mang đến góc tiếp cận mới trong việc khai thác nguồn lực văn hóa khi chuyển dịch từ “tổ chức một sự kiện” sang “xây dựng hệ sinh thái sáng tạo đô thị” với câu hỏi: Làm thế nào để kết nối những năng lực đang có, biến nguồn lực văn hóa và sáng tạo thành giá trị mới cho đời sống đô thị?

Để trả lời, mùa lễ hội năm 2026 đã được thành phố Hà Nội khởi động ngay từ tháng 1 với các chương trình xuyên suốt năm như “Tụ hội sáng tạo”, chợ phiên “Kết duyên Sáng tạo 2026”, Summer Camp “Re:Craft - Làng nghề tái sinh”, cuộc thi sáng tạo “Theo bước di sản cộng đồng”, cuộc thi Thiết kế Không gian Sáng tạo 2026 và nhiều hoạt động cộng hưởng khác.

Mỗi hoạt động mở ra một cách tiếp cận khác nhau, nhưng đều hướng đến việc kết nối di sản với thực hành sáng tạo đương đại, đưa nghệ nhân, nhà thiết kế, doanh nghiệp và cộng đồng cùng tham gia vào quá trình hình thành ý tưởng và phát triển sản phẩm có khả năng thương mại hóa.

Trưởng ban Văn hóa Văn phòng UNESCO tại Việt Nam Phạm Thị Thanh Hường đánh giá: “Các chương trình và hoạt động hợp tác bắt đầu từ tháng 1-2026, với sự tham gia của nhiều đối tác và cộng đồng trong suốt cả năm, trước khi hội tụ tại chương trình chính cho thấy, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội đang dần trở thành một nền tảng sáng tạo rộng mở, có sức lan tỏa trên toàn thành phố”.

Điểm khác biệt trong mùa lễ hội năm 2026 không chỉ nằm ở quy mô mà là lần đầu tiên, nhiều hoạt động, phương thức kết nối và mô hình thử nghiệm được triển khai đồng bộ, tạo nên một mạng lưới có sự tham gia của nhiều chủ thể sáng tạo tại nhiều không gian di sản và các địa điểm giàu tiềm năng sáng tạo khác nhau, góp phần định hình hệ sinh thái sáng tạo. Mạng lưới đình thờ tổ nghề nối hành trình về nghề - phố - chợ của Thăng Long qua dự án“Chuyện đình trong phố” là một ví dụ.

Nếu tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo đầu tiên năm 2021, triển lãm “Không gian ký ức số 22 Hàng Buồm” mới là một thử nghiệm trong Tuần lễ Khơi nguồn sáng tạo, thì năm nay, "Chuyện đình trong phố” đã mở cửa 12 đình, hội quán với triển lãm và các hoạt động đa trải nghiệm.

Tại chợ Đồng Xuân, triển lãm “Chạm Đồng Xuân” do Giám đốc Nghệ thuật Heritage Art Space Nguyễn Anh Tuấn giám tuyển đưa nghệ thuật đương đại vào cuộc gặp gỡ với kiến trúc, hàng hóa, âm thanh và nhịp sống của một khu chợ đang hoạt động. Tiểu thương góp câu chuyện, chất liệu và cùng tham gia vào quá trình sáng tạo. Từ đời sống thường nhật của ngôi chợ, các tác phẩm mở ra những cách cảm nhận mới về văn hóa Kẻ Chợ và sự tiếp nối của văn hóa ấy trong đời sống đương đại.

Theo giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn, “Chạm Đồng Xuân” là một trong những nỗ lực của Ban Tổ chức Lễ hội và thành phố Hà Nội nhằm đánh thức các không gian kinh tế - di sản, đưa văn hóa vào đời sống, tạo động lực phát triển hài hòa, bền vững cho Thủ đô.

Việc đưa một khu chợ đang hoạt động trở thành phòng thể nghiệm kinh tế sáng tạo cũng cung cấp cơ sở thực tiễn để nghiên cứu Đề án Trung tâm Kinh tế sáng tạo Đồng Xuân, hướng tới kết hợp thương mại truyền thống với các hoạt động sáng tạo. Trên quy mô toàn lễ hội, các hoạt động được tổ chức theo 5 cụm khu vực gồm Quảng trường Sáng tạo; chợ Đồng Xuân; đình và di tích phố cổ; Công viên Thống Nhất; rạp hát và sân khấu cộng đồng.

Mỗi cụm có định hướng riêng nhưng cùng kể mạch chuyện “thị - phố - nghề”, với các triển lãm, chương trình biểu diễn, workshop, hội thảo và hoạt động trải nghiệm đan xen. Cách tổ chức này vừa mở rộng không gian lễ hội, vừa tạo ra mối liên kết giữa các địa điểm vốn có câu chuyện văn hóa riêng, đưa di sản, nghệ thuật, thiết kế và sinh hoạt cộng đồng đến gần nhau hơn.

Chuyển hóa sáng tạo trở thành nguồn lực kinh tế

Kết nối nguồn lực và hình thành hệ sinh thái mới chỉ là bước khởi đầu, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo mùa thứ 5 còn tìm lời giải cho bài toán “đầu ra” của các ý tưởng sáng tạo thông qua các chương trình phát triển sản phẩm, kết nối sản xuất, giới thiệu và thương mại hóa.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Lê Thị Ánh Mai cho biết: “Với thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản”, Lễ hội hướng tới chuyển hóa các giá trị văn hóa, di sản, tri thức và năng lực sáng tạo thành những tài sản có khả năng phát triển lâu dài; góp phần tạo sinh kế, việc làm, thúc đẩy hợp tác và đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng của Thủ đô”.

Rõ ràng, để sáng tạo thực sự trở thành động lực kinh tế, các ý tưởng cần phải được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ có khả năng tiếp cận công chúng và thị trường.

Bởi vậy, tại Lễ hội năm nay, nhiều sản phẩm, dịch vụ là kết quả của quá trình “kết duyên sáng tạo” giữa nghệ nhân và các nhà thiết kế, hay các giảng viên, sinh viên nghệ thuật được giới thiệu tới công chúng. Đó là các sản phẩm thủ công truyền thống được “thổi hồn đương đại”, trưng bày và mở bán tại phố cổ; các tour trải nghiệm để tìm hiểu về thương hiệu thiết kế cùng làng nghề trong phố Hàng...

Đặc biệt, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo 2026 quy tụ gần 100 nghệ sĩ quốc tế và nghệ sĩ người Việt tiêu biểu ở nước ngoài, đến từ 21 quốc gia. Các hoạt động lưu trú sáng tác tạo điều kiện để các nghệ sĩ, nghệ nhân, người dân Việt Nam cùng trao đổi, nghiên cứu và đồng sáng tạo.

Thông qua hợp tác quốc tế, các nghệ sĩ, nghệ nhân Việt Nam có cơ hội tiếp cận, giao lưu, học hỏi nghệ thuật và tư duy thiết kế quốc tế, các sản phẩm văn hóa truyền thống của Việt Nam có thêm những góc nhìn sáng tạo, gia tăng giá trị thẩm mỹ, ứng dụng và thương mại toàn cầu.

Theo Trưởng ban Văn hóa Văn phòng UNESCO tại Việt Nam Phạm Thị Thanh Hường, sự kết nối giữa di sản văn hóa phong phú của Hà Nội, tinh hoa nghề thủ công truyền thống và sức sáng tạo đương đại sẽ giúp cho những tri thức và kỹ năng được trao truyền qua nhiều thế hệ có thể khơi nguồn đổi mới, tạo ra những cơ hội kinh tế mới và đóng góp cho tương lai của thành phố.

Kinh tế sáng tạo không chỉ tạo ra giá trị từ những sản phẩm hữu hình, mà còn từ các tác phẩm nghệ thuật, chương trình biểu diễn, nội dung văn hóa và dịch vụ trải nghiệm. Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội mở ra hướng khai thác “di sản sống” để tạo nên những sản phẩm biểu diễn có khả năng đồng sản xuất và lưu diễn.

Chương trình “Hà Nội sáng đèn” với tác phẩm tiêu biểu “Gió Gió Mây Mây”, lấy cảm hứng từ di sản múa làng Triều Khúc, là một ví dụ. Từ chất liệu nghệ thuật truyền thống, tác phẩm được phát triển theo ngôn ngữ biểu diễn đương đại, hướng tới khả năng tiếp cận công chúng rộng hơn và thị trường quốc tế.

Đặt “Kinh tế sáng tạo” trong mối quan hệ với “Nghệ thuật liên ngành” và “Đồng sáng tạo”, Hà Nội hướng đến các sản phẩm, tác phẩm và mô hình tiếp tục có đời sống sau khi Lễ hội khép lại.

Những tác phẩm được lưu lại tại chợ Đồng Xuân, sân khấu DUYÊN tại Rạp Hồng Hà, pavilion “Mây - Kén” trong Công viên Thống Nhất, hay chương trình biểu diễn “Gió Gió Mây Mây” là những thử nghiệm hướng tới duy trì hoạt động sáng tạo sau Lễ hội, tiếp tục vận hành, tiếp cận công chúng và từng bước tìm kiếm thị trường.

Có thể nói, từ những kết nối và mô hình thử nghiệm được khơi mở, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đã và đang góp phần đặt những viên gạch đầu tiên cho một hệ sinh thái sáng tạo gắn với đời sống đô thị. Đây không chỉ là hành trình đánh thức tiềm năng của di sản và con người Hà Nội, mà còn là bước đi mở đường cho nền kinh tế sáng tạo của thành phố, nơi các giá trị văn hóa được tiếp nối, phát triển và chuyển hóa thành động lực tăng trưởng mới.