Công khai quy hoạch tạo thuận lợi triển khai dự án

Thực tế tại nhiều xã, phường của Hà Nội cho thấy, từ những dự án đô thị quy mô hàng trăm héc ta đến trường học, công trình văn hóa, việc đưa thông tin quy hoạch đến cộng đồng, lấy ý kiến ngay từ quá trình nghiên cứu đang góp phần tạo nền tảng thuận lợi cho công tác quản lý và tổ chức thực hiện sau này.

Công khai từ sớm, nhận diện vướng mắc từ cơ sở

Một đồ án quy hoạch muốn đi vào cuộc sống không chỉ cần bảo đảm yêu cầu chuyên môn, kỹ thuật, mà còn phải phù hợp với thực tế địa bàn và nhận được sự đồng thuận của cộng đồng. Thực tế này thể hiện khá rõ tại xã Tam Hưng.

Bí thư Đảng ủy xã Tam Hưng Bùi Văn Sáng chia sẻ, thực hiện chủ trương xây dựng Khu đô thị đa mục tiêu tại xã Bình Minh và xã Tam Hưng, ngay từ tháng 4-2026, xã Tam Hưng phối hợp với Công ty cổ phần Vinhomes tổ chức hội nghị lấy ý kiến các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức và cộng đồng dân cư có liên quan đối với quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 dự án khu đô thị này. Từ ngày 5-2-2026, UBND xã Tam Hưng cũng có thông báo niêm yết, công khai lấy ý kiến cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức và cộng đồng dân cư đối với Quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 Khu đô thị thể thao Olympic, các khu A, B, D.

Tại xã Thiên Lộc, việc công khai, lấy ý kiến cộng đồng cũng được thực hiện với nhiều loại hình dự án. Chủ tịch UBND xã Thiên Lộc Nguyễn Hữu Dũng cho biết, từ một khu đô thị đến một trường học, đối tượng và quy mô dự án khác nhau nhưng điểm chung là thông tin quy hoạch được đưa ra để các cơ quan, tổ chức và cộng đồng dân cư tham gia ý kiến. Điều này đặc biệt cần thiết với những công trình hạ tầng xã hội gắn trực tiếp với nhu cầu của người dân.

Ở khu vực đô thị trung tâm, việc công khai, lấy ý kiến cộng đồng cũng được triển khai với những dự án cụ thể. Từ tháng 3-2026, UBND phường Giảng Võ thông báo niêm yết công khai và lấy ý kiến cộng đồng đối với 3 đồ án, dự án quy hoạch tại các khu đất số 25 phố Ngọc Khánh, 23 phố Ngọc Khánh và 148 phố Giảng Võ. Tại phường Kiến Hưng, hồ sơ Quy hoạch tổng mặt bằng chi tiết tỷ lệ 1/500 Dự án nâng cấp, cải tạo Nhà lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh được niêm yết từ ngày 28-5 đến 17-6-2026 tại trụ sở UBND phường, nhà lưu niệm và hội trường các tổ dân phố liên quan trước khi triển khai.

Thực tế từ các đợt lấy ý kiến về quy hoạch hay các dự án trên địa bàn xã, phường cho thấy, khi thông tin được công khai, người dân có điều kiện đối chiếu quy hoạch với chính nơi mình đang sinh sống để nêu những vấn đề rất cụ thể. Ông Đầm Văn Huệ, thôn Mai Châu (xã Thiên Lộc) cho biết, cán bộ, đảng viên và người dân cơ bản đồng thuận với chủ trương quy hoạch, phát triển xã và thành phố. Tuy nhiên, từ thực tế địa bàn, người dân mong muốn xã, thành phố nghiên cứu kỹ phương án phù hợp với điều kiện phát triển cũng như việc làm đối với người dân. Đối với các dự án phải di dời người dân cần bảo đảm đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp, ưu tiên tái định cư tại chỗ hoặc khu vực gần nhất với điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Từ góc độ chuyên môn, kiến trúc sư Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng, một dự án có thể thành công về kỹ thuật, hiệu quả về kinh tế nhưng vẫn chưa thực sự thành công nếu cộng đồng tại khu vực dự án phải chịu nhiều thiệt thòi mà hưởng lợi ít.

Theo kiến trúc sư Phạm Thanh Tùng, cần chuyển từ tư duy “giải phóng mặt bằng để xây dựng dự án” sang lấy con người làm trung tâm, xây dựng cộng đồng mới để xây dựng dự án; người dân phải di dời cần được bảo đảm điều kiện sống tốt hơn. Nhìn rộng hơn, yêu cầu ấy cũng cho thấy giá trị của việc công khai và lấy ý kiến ngay từ quá trình lập quy hoạch, những vấn đề về nơi ở, sinh kế và tổ chức lại cộng đồng có thể được nhận diện trước khi dự án bước vào triển khai.

Ý kiến cộng đồng phải được tổng hợp, giải trình theo quy định

Việc công khai quy hoạch, lấy ý kiến từ cơ sở càng có ý nghĩa khi Hà Nội đang bước vào giai đoạn triển khai những định hướng phát triển không gian mới với quy mô lớn. Ngày 13-5-2026, UBND thành phố ban hành Quyết định số 2512/QĐ-UBND phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Phạm vi quy hoạch bao trùm toàn bộ địa giới hành chính Thủ đô, gồm 126 xã, phường, với diện tích khoảng 3.359,84km².

Trước khi quy hoạch được phê duyệt, thành phố đã tổ chức lấy ý kiến rộng rãi. Ngày 19-3-2026, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội tổ chức hội nghị lấy ý kiến các sở, ngành, tổ chức, 126 xã, phường và cộng đồng dân cư đối với Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.

Sau quá trình tổ chức lấy ý kiến, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm thu hút hơn 13.700 ý kiến góp ý, tập trung vào những vấn đề lớn như: Phát triển trục sông Hồng, bảo tồn di sản, phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, bồi thường, tái định cư và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Những con số trên cho thấy sự quan tâm của cộng đồng đối với quy hoạch phát triển Thủ đô. Nhưng quan trọng hơn số lượng ý kiến là khả năng đưa những vấn đề từ thực tiễn vào quá trình nghiên cứu, hoàn thiện và triển khai quy hoạch. Chính quyền xã, phường là cấp nắm trực tiếp hơn hiện trạng dân cư, đất đai, hạ tầng và những vấn đề phát sinh trong đời sống. Vì vậy, phát huy vai trò của cơ sở trong công khai và lấy ý kiến quy hoạch vừa giúp người dân thực hiện quyền tham gia, vừa bổ sung thông tin thực tế cho cơ quan chuyên môn.

Ở góc độ chuyên gia, tại Hội nghị lấy ý kiến góp ý đối với Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng ngày 18-9-2026, GS.TS Trần Đức Nhiệm, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển đô thị Hà Nội đề nghị tiếp tục rà soát, làm rõ tính kế thừa và điều chỉnh của quy hoạch để bảo đảm tính thống nhất pháp lý. Đồng thời phải có cơ chế quản lý đồng bộ, tránh để các dự án thành phần phát triển thiếu kết nối.

Đáng chú ý, GS.TS Trần Đức Nhiệm cho rằng trong quá trình cải tạo cần ưu tiên phương án ít xâm lấn và tăng khả năng tái định cư tại chỗ nhằm tạo sự đồng thuận xã hội; công tác truyền thông cũng phải giúp cộng đồng hiểu đúng tầm nhìn tổng thể của quy hoạch.

Điều đó cũng cho thấy, công khai quy hoạch chỉ thực sự phát huy giá trị khi thông tin đủ rõ để người dân hiểu, có điều kiện tham gia và những vấn đề phát sinh từ thực tế được cơ quan lập quy hoạch tiếp nhận, nghiên cứu trong quá trình hoàn thiện phương án.

Khi người dân được tiếp cận thông tin sớm, những băn khoăn có điều kiện được trao đổi; khi chính quyền cơ sở tham gia từ đầu, những đặc điểm riêng của địa bàn có cơ hội được phản ánh; khi cơ quan chuyên môn và đơn vị tư vấn tiếp nhận đầy đủ ý kiến, phương án quy hoạch có thêm dữ liệu thực tiễn để nghiên cứu, hoàn thiện. Hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc vào chất lượng quy hoạch, việc tiếp thu, giải trình ý kiến, nguồn lực đầu tư, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và nhiều điều kiện khác.

Bởi vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là công khai, mà còn phải làm cho thông tin quy hoạch dễ tiếp cận, kịp thời, đủ rõ để người dân hiểu. Ý kiến cộng đồng phải được tổng hợp, nghiên cứu và giải trình theo quy định, tránh lấy ý kiến chỉ để hoàn thành thủ tục. Cùng với đó, dữ liệu quy hoạch cần tiếp tục được số hóa, cập nhật và kết nối giữa cơ quan chuyên môn thành phố với xã, phường.

Hà Nội đang đồng thời triển khai nhiều dự án hạ tầng, đô thị và công trình trọng điểm. Trong bối cảnh đó, công khai, minh bạch quy hoạch và thực chất hóa việc lấy ý kiến cộng đồng chính là một trong những nền tảng để củng cố đồng thuận, đưa những định hướng trên bản quy hoạch từng bước trở thành công trình trong thực tế.