Hà Nội đặt tầm nhìn 100 năm cho quy hoạch hạ tầng

Hướng tới mạng lưới giao thông đa phương thức

Theo kết quả khảo sát của đơn vị tư vấn, tốc độ đi lại bình quân tại Hà Nội khoảng 21,02km/h vào giờ thấp điểm, giảm còn 15,54km/h vào giờ cao điểm. Tại một số tuyến, mức giảm lớn hơn: Vành đai 3 - Phạm Hùng từ 18,6km/h xuống 12,7km/h; Vành đai 2 - Láng từ 20,5km/h xuống 14,4km/h; Trần Duy Hưng từ 21,5km/h xuống 12,2km/h; Giải Phóng từ 22,5km/h xuống 15,8km/h.

Cơ cấu phương tiện trên các tuyến đường chính cũng cho thấy sự mất cân đối. Xe máy chiếm 82,3%, ô tô con chiếm 12,2%. Nếu quy đổi theo mức độ chiếm dụng mặt đường, xe máy chiếm 52,5%, ô tô con 26%. Hệ thống điểm, bãi đỗ xe tại 12 khu vực đô thị trước sắp xếp có tổng diện tích khoảng 34,04ha với 577 điểm đỗ, mới đáp ứng khoảng 8-10% nhu cầu đỗ xe theo số lượng phương tiện.

Từ số liệu trên có thể thấy, cơ cấu vận tải của Hà Nội phụ thuộc nhiều vào giao thông đường bộ, giao thông công cộng mới đáp ứng khoảng 4,8% nhu cầu đi lại bằng đường sắt đô thị và xe buýt. Hệ thống hiện mới có 2 đoạn tuyến đường sắt đô thị và 1 tuyến BRT.

Bên cạnh đó, quy hoạch giao thông đặt vấn đề tổ chức lại các đầu mối kết nối Hà Nội với Vùng Thủ đô và các địa phương lân cận, trong đó có hàng không và đường thủy.

Với hàng không, Nội Bài tiếp tục giữ vai trò quan trọng, dự kiến đạt công suất 30 triệu lượt khách vào năm 2030 và 50 triệu lượt vào năm 2050. Cảng hàng không quốc tế Gia Bình được nghiên cứu với công suất 50 triệu lượt khách/năm vào năm 2050, có thể mở rộng lên 100 triệu lượt khách/năm sau đó. Hai cảng được xác định cùng phục vụ Vùng Thủ đô.

Với đường thủy, quy hoạch cũng tính đến việc mở rộng khả năng kết nối vận tải hàng hóa của Hà Nội với các khu vực trong vùng. Hiện, thành phố có 254km đường thủy nội địa quốc gia, 9 cảng và 110 bến, trong đó 29 bến đang hoạt động, sản lượng qua bến khoảng 2 triệu tấn năm 2023.

Quy hoạch định hướng hình thành 5 cụm cảng, gồm 23 cảng và các cảng khác, phân bố ở khu vực trung tâm, phía Bắc, phía Nam, phía Đông và phía Tây Hà Nội, với tổng công suất khoảng 30,1 triệu tấn/năm.

Quy hoạch giao thông gắn với cấu trúc phát triển Thủ đô

Từ báo cáo của đơn vị tư vấn, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng đề nghị thay đổi cách tiếp cận với quy hoạch giao thông có tầm nhìn 100 năm.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố, tầm nhìn 100 năm không đơn thuần là một khoảng thời gian, mà phải gắn với việc giữ lại những lựa chọn cho thành phố trong tương lai.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng nhấn mạnh, quy hoạch cũng phải phân kỳ rõ lộ trình, xác định công trình cần chuẩn bị trong những năm tới, những hành lang cần bảo vệ đến năm 2045 và mạng lưới dành cho giai đoạn dài hạn.

Về mạng lưới đường sắt, Phó Chủ tịch UBND thành phố đề nghị phải xác định rõ cấu trúc hướng tâm, hướng vành đai và các tuyến ngang, khi hoàn thành có thể kết nối nhiều tuyến và cho phép đi giữa các cực mà không phải quay về trung tâm. Các đầu mối như sân bay, nhà ga và các điểm kết nối cũng phải được nhìn nhận là nơi tổ chức mạng, không chỉ là một nhà ga đơn lẻ.

Đặc biệt, giao thông công cộng phải được tổ chức thành một hệ thống duy nhất, trong đó “đường sắt là xương sống”. Xe buýt và các tuyến gom có nhiệm vụ đưa hành khách đến ga; cùng với đó là đi bộ, xe đạp, phương tiện chia sẻ và bãi đỗ chuyển tiếp. Mục tiêu vận hành phải là một hành trình thông suốt và một tiêu chuẩn phục vụ duy nhất...

Cùng với đó, mạng đường bộ phải được phân cấp rõ chức năng. Phó Chủ tịch UBND thành phố đề nghị phân biệt cao tốc, đường vành đai, đường hướng tâm, đường hàng hóa, đường chính đô thị và đường tiếp cận. Theo đó, không mở rộng tất cả các trục theo cùng một cách; đường vành đai có nhiệm vụ phân luồng và tạo kết nối giữa các cực, còn đường hướng tâm ưu tiên phục vụ kết nối vào trung tâm.

Từ các nội dung, Phó Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu cách tiếp cận của đồ án phải gắn quy hoạch giao thông với cấu trúc phát triển của Thủ đô, trong đó 9 cực, 9 trung tâm, 9 trục được xác định là cấu trúc cần được giao thông hỗ trợ và kết nối.

“Quy hoạch giao thông lần này không phải là bài toán bổ sung thêm đường, cầu và tuyến đường sắt hay các công trình khác. Mà quy hoạch tổ chức lại cấu trúc phát triển của Hà Nội”, Phó Chủ tịch UBND thành phố cho hay.

Đặt an ninh nguồn nước vào cấu trúc quy hoạch

Cùng với quy hoạch giao thông, tại cuộc họp, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng yêu cầu thay đổi cách tiếp cận đối với quy hoạch cấp nước, từ bảo đảm nhu cầu sử dụng sang xây dựng cấu trúc có khả năng dự phòng và ứng phó khi xảy ra sự cố.

Quy hoạch phải chứng minh bằng bản đồ, mô hình và số liệu, xác định rõ từng khu vực lấy nước từ đâu, có tuyến truyền tải thứ hai hay không, khả năng dự trữ trong bao lâu, điểm nghẽn nằm ở đâu và dự án nào sẽ xử lý những điểm nghẽn đó.

Phó Chủ tịch UBND thành phố nhấn mạnh yêu cầu chuyển sang tư duy “an ninh nguồn nước”. Hệ thống cần được tổ chức với nguồn chủ lực, nguồn dự phòng và nguồn chiến lược; đồng thời hình thành mạng truyền tải liên thông, có tuyến trục, mạng vòng và các điểm kết nối để có thể điều chuyển nguồn khi cần thiết. Những “điểm độc đạo” như một tuyến ống, một trạm bơm hoặc một tuyến truyền tải phục vụ khu vực lớn phải được lập danh mục và có phương án thay thế.

Nước ngầm cũng cần được xem xét như nguồn dự trữ chiến lược. Những công trình phù hợp có thể giảm khai thác thường xuyên nhưng vẫn duy trì khả năng dự phòng; các công trình rủi ro được xử lý theo lộ trình. Bể chứa, trạm tăng áp cũng phải được tính toán theo mức độ quan trọng của từng khu vực, nhất là các sân bay, bệnh viện, trung tâm hành chính, khu công nghiệp, khu công nghệ cao và các cực phát triển lớn.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng, quy hoạch đồng thời phải tính đến các kịch bản ô nhiễm nguồn, hạn hán, sự cố công trình, vỡ tuyến ống, mất điện diện rộng và thiên tai, để khi xảy ra sự cố có thể kích hoạt phương án đã chuẩn bị.

Thành phố cũng cần có cơ sở dữ liệu thống nhất về nguồn nước, nhà máy, tuyến ống, bể chứa, trạm bơm và mạng lưới để chủ động điều phối.

Định hướng quy hoạch 100 năm cần được cụ thể hóa bằng chương trình hành động trong từng giai đoạn. Giai đoạn 2026-2030 và 2031-2035 cần xác định rõ các dự án ưu tiên, trước hết là xử lý khu vực thiếu nước, xóa điểm độc đạo, hoàn thành mạng vòng, tăng bể chứa và trạm điều tiết, bảo vệ hành lang truyền tải, sau đó mới tăng công suất nguồn tại những nơi thực sự cần thiết.