Cơ chế đặc thù cho dự án APEC 2027: Tháo gỡ khó khăn cho các công trình đã triển khai thi công, không để phát sinh sai phạm mới

Trong khuôn khổ Phiên họp thứ tư, ngày 15-7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các công trình, dự án phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027.

Trình bày Tờ trình về nội dung này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho hay, Nghị quyết được xây dựng nhằm xử lý các khó khăn, vướng mắc đối với những công trình, dự án phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang đã được tổ chức thi công xây dựng từ tháng 3-2025 trước khi hoàn thiện đầy đủ các thủ tục theo quy định của pháp luật.

Dự thảo bám sát chỉ đạo của Bộ Chính trị với nguyên tắc xuyên suốt là chỉ xử lý những vướng mắc đối với các dự án, công trình phục vụ APEC 2027 đã triển khai thi công trước; không hợp thức hóa sai phạm có tính chất vụ lợi; không để phát sinh sai phạm mới và không loại trừ trách nhiệm đối với các cá nhân có hành vi vụ lợi.

Nhằm tháo gỡ vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, dự thảo Nghị quyết đề xuất một số cơ chế đặc thù liên quan sử dụng đất, khai thác và thu hồi khoáng sản, điều chỉnh quy hoạch, thủ tục đầu tư, thi công xây dựng, nghiệm thu và thanh quyết toán công trình. Trong đó, các dự án, công trình vẫn được tiếp tục thi công trong quá trình hoàn thiện thủ tục nhằm bảo đảm tiến độ phục vụ Hội nghị APEC 2027.

Với những dự án đã thi công, hoàn tất thủ tục pháp lý, kết quả thực hiện sẽ được ghi nhận. Với những dự án phải tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, thủ tục sẽ được áp dụng quy trình rút gọn hoặc cơ chế đặc biệt theo Nghị quyết, như điều chỉnh quy hoạch theo thủ tục rút gọn; thực hiện một số thủ tục đầu tư theo cơ chế đặc biệt hoặc miễn thực hiện một số thủ tục như thi tuyển phương án kiến trúc, cấp giấy phép khai thác khoáng sản...

Với những dự án đối ứng của hợp đồng BT đã thi công nhưng chưa hoàn thành thủ tục đất đai, dự thảo đề xuất áp dụng một số cơ chế đặc thù: được giao đất rừng, được giao đất từng phần; xác định giá đất tại thời điểm hồ sơ thiết kế cơ sở của dự án đối ứng được phê duyệt; giá trị quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư được xác định theo giá đất cụ thể...

Cũng theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, dự thảo Nghị quyết quy định rõ trách nhiệm của HĐND, UBND tỉnh An Giang trong việc xác định dự án, công trình được áp dụng Nghị quyết này; tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát chặt chẽ, đảm bảo thực hiện, bảo đảm để các dự án, công trình đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về chất lượng, tiến độ, đưa vào khai thác, sử dụng, vận hành an toàn, hiệu quả.

Theo dự thảo, Nghị quyết có hiệu lực trong thời hạn 5 năm kể từ ngày có hiệu lực thi hành; các dự án thuộc phạm vi điều chỉnh được áp dụng cơ chế đặc thù cho đến khi hoàn thành.

Trình bày tóm tắt báo cáo thẩm tra dự thảo Nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản thống nhất cần thiết ban hành Nghị quyết và đề nghị xác định rõ danh mục hoặc tiêu chí xác định các dự án thuộc diện áp dụng; làm rõ cơ chế đặc thù áp dụng cho từng nhóm dự án, bảo đảm không mở rộng đối tượng ngoài phạm vi được cấp có thẩm quyền cho chủ trương.

Đối với nguyên tắc thực hiện, nghiên cứu bổ sung nguyên tắc bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, gắn với yêu cầu kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí và thất thoát.

Về các cơ chế xử lý vướng mắc liên quan quy hoạch, kiến trúc và khoáng sản, cơ quan thẩm tra đề nghị hoàn thiện quy định theo hướng rõ ràng, thống nhất, khả thi; làm rõ phạm vi, thẩm quyền và trách nhiệm trong xử lý chất thải xây dựng, quản lý khoáng sản, bổ sung cơ chế hậu kiểm để tránh thất thoát tài nguyên và ngân sách.

Với các quy định cho phép tiếp tục thi công khi chưa hoàn tất thủ tục xây dựng, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng đây không chỉ là vấn đề đơn giản hóa thủ tục hành chính mà còn liên quan trực tiếp đến kiểm soát chất lượng, an toàn công trình, nên cần cơ chế kiểm soát chất lượng, xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể trong toàn bộ quá trình thi công, nghiệm thu, khai thác công trình.

Đối với các cơ chế đặc thù về đất đai, thanh toán hợp đồng BT và quyết toán công trình, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục đánh giá đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và tác động của từng chính sách; bảo đảm không làm thất thoát tài sản công, không hợp thức hóa sai phạm và giữ vững tính công khai, minh bạch trong quá trình tổ chức thực hiện.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027, góp phần bảo đảm tiến độ tổ chức thành công sự kiện đối ngoại quan trọng của đất nước, đồng thời khơi thông các điểm nghẽn, tránh lãng phí nguồn lực đã đầu tư.

Từ đó, yêu cầu cơ quan soạn thảo tiếp tục quán triệt đầy đủ chủ trương của Bộ Chính trị, Ban Bí thư; rà soát, hoàn thiện dự thảo theo hướng vừa tháo gỡ khó khăn để các dự án tiếp tục triển khai, vừa giữ vững kỷ cương pháp luật. Trong đó, bảo đảm nguyên tắc không hợp thức hóa các sai phạm có tính chất vụ lợi; không loại trừ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân vi phạm; không tạo tiền lệ trong tổ chức thực thi pháp luật.

Cùng với đó, tiếp tục làm rõ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn của từng cơ chế, chính sách; xác định rõ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, chỉ áp dụng với các dự án thuộc phạm vi đã được cấp có thẩm quyền cho chủ trương; bổ sung các cơ chế kiểm tra, giám sát, hậu kiểm...

Trên cơ sở kết quả phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét dự thảo Nghị quyết theo quy trình rút gọn tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất vào tháng 8-2026 và yêu cầu Chính phủ tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm đầy đủ căn cứ, chất lượng dự thảo trước khi trình Quốc hội.