Chuyển trọng tâm quản lý phòng cháy, chữa cháy sang kiểm tra thực tế

Sáng 5-11, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ hai, các đại biểu Quốc hội khóa XVI thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Bỏ giấy phép lưu thông riêng, tăng cường quản lý chất lượng và hậu kiểm

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn thành phố Hà Nội) bày tỏ tán thành với các đề xuất cải cách thủ tục hành chính của Chính phủ, Bộ Công an. Đại biểu nhấn mạnh, việc cắt giảm thủ tục phải đi đôi với duy trì đầy đủ trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình và tăng cường kiểm tra, giám sát để bảo đảm an toàn thực chất.

Về việc bãi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu của cơ quan nhà nước, đại biểu cho rằng cần phân biệt rõ giữa việc cắt giảm thủ tục hành chính và nghĩa vụ nghiệm thu của chủ đầu tư.

Theo Điều 18 được sửa đổi và phương án tiếp thu, chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện vẫn phải tổ chức nghiệm thu, chịu trách nhiệm về kết quả và chỉ được đưa công trình, phương tiện vào sử dụng sau khi nghiệm thu theo đúng thiết kế đã được thẩm định.

“

“Việc thẩm định thiết kế đối với những trường hợp thuộc diện phải thẩm định vẫn được duy trì. Các yêu cầu về thoát nạn, ngăn cháy, chống khói, hệ thống và phương tiện chữa cháy cũng phải được thực hiện đầy đủ”, đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng, cách tiếp cận này đặt trách nhiệm trực tiếp vào những chủ thể quyết định chất lượng công trình, gồm: Chủ đầu tư, đơn vị thiết kế, thi công và giám sát. Văn bản chấp thuận của cơ quan nhà nước không thể thay thế trách nhiệm chuyên môn và pháp lý của các chủ thể này.

Trong đó, an toàn phải được tạo ra ngay trong quá trình xây dựng và duy trì trong suốt thời gian vận hành. Vì vậy, chuyển trọng tâm quản lý sang kiểm tra việc tuân thủ trên thực tế là hướng đi có cơ sở.

Đối với việc sửa đổi Điều 44 theo hướng bãi bỏ giấy phép lưu thông riêng, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà bày tỏ đồng tình, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu quản lý chất lượng phương tiện phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ theo hệ thống pháp luật thống nhất.

Theo đó, phương tiện trước khi lưu thông và trong quá trình lưu thông vẫn phải bảo đảm chất lượng theo quy định của pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa và tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Việc miễn công bố hợp quy, miễn kiểm tra chất lượng khi nhập khẩu chỉ được áp dụng khi đáp ứng các điều kiện theo quy định; nhà sản xuất, nhà nhập khẩu vẫn phải chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng, điều quan trọng không chỉ là giảm thủ tục mà phải bảo đảm sản phẩm thực sự đáp ứng yêu cầu khi đưa vào sử dụng. Chẳng hạn, đầu báo cháy phải phát hiện được cháy, máy bơm phải hoạt động khi cần thiết. Vì vậy, việc kê khai thông tin, truy xuất nguồn gốc, kiểm tra chất lượng và thu hồi sản phẩm vi phạm có ý nghĩa thiết thực.

Về cơ chế hậu kiểm, đại biểu ghi nhận dự thảo đã bổ sung nội dung chấp hành quy định về thẩm định thiết kế, nghiệm thu vào hoạt động kiểm tra phòng cháy, chữa cháy. Báo cáo tiếp thu cũng làm rõ nghĩa vụ khai báo trước khi đưa công trình vào hoạt động và thông báo đối với phương tiện giao thông.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị trong quá trình triển khai cần bảo đảm dữ liệu được cập nhật, trách nhiệm được phân định rõ; đồng thời, tập trung nguồn lực kiểm tra đối với công trình đông người, nhà cao tầng và cơ sở có nguy cơ cháy, nổ cao.

Cùng với đó, Chính phủ cần chỉ đạo hoàn thiện đồng bộ các quy định chi tiết, điều kiện thực hiện và chế tài theo đúng thẩm quyền. Vi phạm phải được phát hiện kịp thời, buộc khắc phục và loại trừ nguy cơ mất an toàn. Việc khai báo cần thuận tiện, phục vụ công tác quản lý, tránh phát sinh thêm khâu chờ chấp thuận.

Truy xuất, thu hồi triệt để bình chữa cháy giả đã bán ra thị trường

Trong khi đó, đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn Hải Phòng) đề nghị bổ sung quy định rõ trách nhiệm truy xuất, thu hồi, tiêu hủy và thay thế các phương tiện chữa cháy giả đã lưu thông trên thị trường; đồng thời, thiết lập cơ chế hậu kiểm thực chất, độc lập, minh bạch nhằm ngăn chặn hàng giả, hàng kém chất lượng.

Đề cập vụ việc một người dân ở Hà Nội mua 180 bình chữa cháy nhưng khi sử dụng phát hiện không thể dập lửa, đại biểu cho biết, qua điều tra cơ quan Công an phát hiện đường dây sản xuất, tiêu thụ hơn 1,2 triệu bình bột chữa cháy giả, cùng hành vi đưa hối lộ hơn 17 tỷ đồng để được kiểm định đạt chuẩn. Tháng 10-2025, Công an tỉnh Phú Thọ cũng bắt giữ giám đốc một công ty sản xuất hơn 2,2 triệu bình chữa cháy giả.

Từ những vụ việc này, đại biểu đặt vấn đề: Vì sao số lượng lớn bình chữa cháy giả có thể được sản xuất, tiêu thụ trên thị trường? Số bình giả đã bán ra hiện đang ở đâu, đã được đưa vào sử dụng tại những hộ gia đình, công trình nào?

Theo đại biểu Vũ Văn Tiến, người dân bỏ tiền mua phương tiện để bảo vệ tính mạng, tài sản nhưng lại nhận về những sản phẩm vô dụng khi hỏa hoạn xảy ra. Đây là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc trong quá trình hoàn thiện pháp luật về phòng cháy, chữa cháy.

Từ thực tế trên, đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị dự thảo luật tập trung giải quyết hai vấn đề: Làm thế nào để thu hồi bình chữa cháy giả đã bán ra thị trường và làm thế nào để hậu kiểm thực chất, ngăn chặn hàng giả, hàng kém chất lượng.

Đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức trong việc truy xuất, kiểm kê, thu hồi, tiêu hủy và thay thế bình chữa cháy giả đã được đưa vào các công trình. Đồng thời, cần quy định cụ thể trách nhiệm chi trả chi phí, bồi thường thiệt hại của doanh nghiệp sản xuất, nhà phân phối và các bên liên quan, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân, doanh nghiệp.

“

“Chúng ta không thể chỉ dừng lại ở việc phát hiện, khởi tố, xử lý những người sản xuất hàng giả, trong khi những sản phẩm nguy hiểm vẫn tiếp tục được sử dụng”, đại biểu Vũ Văn Tiến nhấn mạnh.

Do đó, đại biểu đề nghị hoàn thiện Điều 44 và các quy định liên quan theo hướng xác định rõ trách nhiệm truy xuất nguồn gốc, cảnh báo, thu hồi, tiêu hủy, thay thế sản phẩm; công khai kết quả xử lý, đồng thời ưu tiên rà soát tại những địa điểm tập trung đông người, có nguy cơ xảy ra cháy, nổ cao.

Tăng cường hậu kiểm và xử lý nghiêm vi phạm

Giải trình, làm rõ ý kiến đại biểu Quốc hội, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu tối đa ý kiến đại biểu, phối hợp với các bộ, ngành và cơ quan của Quốc hội để hoàn thiện dự thảo Luật.

Về việc bãi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, từ ngày 1-7-2026, thủ tục này đối với công trình, phương tiện giao thông đã được bãi bỏ theo Nghị quyết 66 của Chính phủ.

Theo Bộ trưởng Bộ Công an, việc bãi bỏ thủ tục không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Dự thảo Luật đã bổ sung quy định về trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện giao thông trong tổ chức nghiệm thu và quản lý công trình, phương tiện khi đưa vào khai thác, sử dụng. Các quy định tại Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cùng các nghị định hướng dẫn cũng tạo cơ sở pháp lý cho công tác hậu kiểm, thanh tra và xử lý vi phạm.

Đáng chú ý, Bộ trưởng cho biết, sau khi Quốc hội thông qua dự án luật và Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi, Bộ Công an sẽ tham mưu Chính phủ sửa đổi, bổ sung Nghị định số 106 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Theo đó, sẽ nghiên cứu tăng mức phạt đối với hành vi không tổ chức nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy; nghiệm thu không đúng quy định hoặc không đúng thiết kế đã được thẩm định.

Đồng thời, bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc dừng thi công, khai thác, sử dụng công trình, phương tiện giao thông để khắc phục nguy cơ mất an toàn; buộc thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn cho người và tài sản; thi công theo đúng thiết kế phòng cháy, chữa cháy đã được thẩm định và tổ chức nghiệm thu theo quy định.

Đối với trường hợp không chấp hành biện pháp khắc phục hậu quả, Bộ trưởng cho biết sẽ bổ sung các biện pháp cưỡng chế, ngăn chặn như: Yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước, Internet, viễn thông, hạ tầng số; niêm phong công trình, trụ sở, địa điểm, cơ sở hoặc bộ phận công trình; tạm dừng đăng kiểm, đăng ký phương tiện giao thông.

Về việc bãi bỏ thủ tục cấp phép trước khi đưa phương tiện phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ lưu thông trên thị trường, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong sản xuất, nhập khẩu, lưu thông và quản lý chất lượng sản phẩm sẽ được thực hiện theo pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa và tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.

Theo đó, tổ chức, cá nhân phải chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng sản phẩm, hàng hóa và việc áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Cơ quan quản lý nhà nước thực hiện kiểm tra, quản lý và xử lý vi phạm trong quá trình sản xuất, nhập khẩu, lưu thông phương tiện phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Để phục vụ công tác quản lý, truy xuất nguồn gốc và hậu kiểm, dự thảo luật quy định tổ chức, cá nhân phải kê khai thông tin về phương tiện phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ trước khi đưa ra thị trường; đồng thời, giao Chính phủ quy định chi tiết. Bộ trưởng nhấn mạnh, đây là cơ sở quan trọng để cơ quan chức năng thực hiện hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm.

Về đề xuất bỏ giấy phép kinh doanh công cụ hỗ trợ, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, dự thảo luật chỉ tập trung sửa đổi những nội dung liên quan đến cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, phân cấp, phân quyền và các vấn đề thực tiễn có cơ sở chính trị, pháp lý vững chắc. Những đề xuất mở rộng phạm vi sửa đổi sẽ được tập hợp, nghiên cứu, đánh giá tác động kỹ lưỡng trước khi đề xuất điều chỉnh.