Chuẩn bị đủ điện - hiện thực hóa tham vọng phát triển AI

AI chạy bằng dữ liệu, nhưng cũng cần rất nhiều điện

Khi nói về AI, người ta thường nghĩ đến chip bán dẫn, GPU, siêu máy tính, dữ liệu lớn hay những mô hình ngôn ngữ ngày càng mạnh. Nhưng ít được nhắc đến hơn là lượng điện khổng lồ cần thiết để vận hành phía sau những hệ thống này.

Tại Diễn đàn chuyển đổi số Việt Nam - châu Á (DX Summit 2026), ông Phùng Việt Thắng, Giám đốc Quốc gia Intel Việt Nam cho biết, bài toán năng lượng cần được nhìn nhận tương xứng với tốc độ phát triển của hạ tầng AI. Hiện, tốc độ xây dựng các nhà máy AI đang nhanh hơn đáng kể tốc độ phát triển nguồn điện mới.

Thực tế trên không chỉ diễn ra ở Việt Nam. Theo ông Phùng Việt Thắng, tại nhiều trung tâm tính toán lớn trên thế giới, doanh nghiệp đang phải gấp rút bổ sung nguồn điện, trong đó có việc phát triển điện mặt trời, để đáp ứng tốc độ mở rộng của AI Data Center.

Điều này đặc biệt đáng chú ý khi Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh hạ tầng số. Theo báo cáo tháng 5-2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ, cả nước hiện có 42 trung tâm dữ liệu với tổng công suất thiết kế khoảng 372,75MW, tăng hơn 4 lần so với năm 2021.

Quy mô này mới chỉ là bước đầu. Tài liệu phiên họp lần thứ năm của Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số cho thấy, Việt Nam đã hình thành hệ thống trung tâm dữ liệu và các cụm siêu máy tính AI, song vẫn còn những hạn chế về quy mô, số lượng GPU hiệu năng cao, sự phân bố hạ tầng và đặc biệt là nguồn điện ổn định với công suất lớn.

Ông Nguyễn Tuấn Phong, Phó Tổng Giám đốc kỹ thuật VDI cho rằng, máy chủ thông thường giống như một chiếc xe thông thường, trong khi siêu máy tính AI giống một chiếc xe đua tốc độ cao. Mức tiêu thụ điện của hệ thống AI hiệu năng cao có thể lớn gấp 10-15 lần máy chủ thông thường.

Không chỉ tiêu thụ nhiều điện, AI Data Center còn đặt ra yêu cầu rất cao về hệ thống làm mát. Vì vậy, bài toán năng lượng phải được tính toán ngay từ khi thiết kế trung tâm dữ liệu, chứ không thể xem là một khâu bổ sung sau khi hạ tầng tính toán đã được xây dựng.

Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa một trung tâm dữ liệu truyền thống và hạ tầng phục vụ AI. Khi nhu cầu tính toán tăng nhanh, mỗi quyết định đầu tư vào GPU hay máy chủ đồng thời kéo theo yêu cầu về nguồn điện, hệ thống truyền tải, làm mát và khả năng cung cấp điện liên tục.

Không để điện trở thành “nút thắt” của hạ tầng AI

Từ góc độ hệ thống điện, nhu cầu mới đang xuất hiện cùng với sự phát triển của trung tâm dữ liệu cần được tính toán từ sớm.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Cường, đại diện Phòng Phát triển hệ thống điện, Viện Năng lượng, Bộ Công Thương, nhu cầu điện cho AI và trung tâm dữ liệu tại Việt Nam sẽ tiếp tục tăng mạnh. Hiện, điện năng tiêu thụ của các trung tâm dữ liệu đã chiếm ít nhất khoảng 0,5% tổng điện năng tiêu thụ quốc gia. Trong khi đó, tại Mỹ, tỷ lệ này khoảng 2-6%.

Con số này cho thấy dư địa phát triển trung tâm dữ liệu của Việt Nam còn rất lớn. Nhưng đi cùng dư địa ấy là một yêu cầu bắt buộc phải chuẩn bị hạ tầng điện tương ứng với tốc độ phát triển của hạ tầng số.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Cường, tổng công suất hệ thống điện Việt Nam năm 2025 khoảng 92GW, trong đó nguồn điện nền khoảng 68GW, tương đương 74%; khoảng 24GW còn lại là điện gió, điện mặt trời, chiếm 26%.

Vì vậy, nếu không cải thiện đầu tư nguồn điện, đặc biệt là nguồn điện nền, nguy cơ thiếu điện có thể xuất hiện vào năm 2027. Rủi ro này rõ hơn tại khu vực phía Bắc, nơi nhu cầu điện lớn trong khi yêu cầu bảo đảm nguồn điện liên tục cho các phụ tải đặc biệt như trung tâm dữ liệu ngày càng cao.

Về phương án cung cấp điện, theo Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Cường, doanh nghiệp phát triển trung tâm dữ liệu có thể lựa chọn mua điện trực tiếp với yêu cầu công suất lớn và nhiều nguồn cấp; tự đầu tư nguồn điện như điện mặt trời, điện gió, thủy điện và mua bổ sung từ hệ thống khi cần; hoặc mua điện từ các dự án năng lượng ở khu vực khác và sử dụng lưới điện quốc gia để truyền tải.

Như vậy, về thể chế, các phương án cung cấp điện cho trung tâm dữ liệu đã có hướng tiếp cận. Vấn đề còn lại là bài toán kinh tế, hiệu quả đầu tư và khả năng bảo đảm nguồn điện trong dài hạn.

Điều này đặt ra yêu cầu cần tính toán đồng bộ giữa quy hoạch AI, phát triển trung tâm dữ liệu và quy hoạch điện. Không thể xây dựng tham vọng trở thành điểm đến của hạ tầng AI trong khu vực nếu nguồn năng lượng phía sau chưa được chuẩn bị tương xứng.

Đây cũng là lúc cần nhìn lại cách phát triển hạ tầng năng lượng trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn điện hóa và số hóa mạnh hơn. AI sẽ làm tăng nhu cầu điện, nhưng AI cũng có thể giúp hệ thống điện vận hành thông minh hơn thông qua dự báo phụ tải, tối ưu hóa phân bổ nguồn điện và quản lý lưới điện. Vì vậy, bài toán không chỉ là sản xuất thêm điện mà còn phải xây dựng một hệ thống điện linh hoạt, số hóa và có khả năng đáp ứng những phụ tải mới với yêu cầu cao hơn.

Tham vọng AI, vì thế, không chỉ được đo bằng số GPU hay số trung tâm dữ liệu được xây dựng, mà còn bằng khả năng bảo đảm nguồn điện giúp vận hành ổn định trong nhiều năm tới.