Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Bưu chính là hạ tầng thiết yếu của kinh tế số

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, điểm tích cực, đột phá lớn nhất của việc sửa đổi Luật Bưu chính là chuyển từ tiền kiểm, cấp phép sang đăng ký, hậu kiểm dựa trên dữ liệu. Đồng chí Trần Thanh Mẫn đánh giá đây là một thay đổi mang tính cách mạng.

Dự thảo giảm 14 thủ tục hành chính xuống còn 1 thủ tục, Chủ tịch Quốc hội nhận định, đây là hướng đi đúng tinh thần cải cách, giảm rào cản gia nhập thị trường, phù hợp với kinh tế số. Tuy nhiên, hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có dữ liệu thực và công cụ giám sát đủ mạnh. Nếu hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý chưa hoàn thiện, hoặc tiêu chí, mức độ rủi ro còn chung chung thì hậu kiểm dễ trở thành hình thức hoặc tạo gánh nặng cho doanh nghiệp.

“Tôi đề nghị việc sửa luật lần này, cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra phải làm rõ nghĩa vụ chia sẻ dữ liệu tối thiểu và mã định danh bưu gửi hành chính; đồng thời quy định lộ trình chuyển đổi số bắt buộc cho doanh nghiệp quy mô lớn, kèm hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp nhỏ”, đồng chí Trần Thanh Mẫn nói.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải phân định rõ ranh giới giữa bưu chính, vận tải và logistics. Dự thảo xác định dịch vụ bưu chính theo bản chất hoạt động là chấp nhận, chia chọn, vận chuyển, phát và các công đoạn gắn trực tiếp với bưu gửi như kho xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả trên mạng bưu chính cố định và khả năng truy vết, loại trừ vận tải, kho bãi logistics độc lập. Đồng chí Trần Thanh Mẫn cho rằng, đây là điểm then chốt để giải quyết chồng chéo kéo dài nhiều năm.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng đề nghị phải định danh, truy vết bưu gửi, quản lý theo rủi ro - là nền tảng của bưu chính số. Mỗi bưu gửi được gắn mã định danh duy nhất từ lúc chấp nhận, duy trì suốt hành trình, thu nhập thông tin người gửi theo mức độ rủi ro. Đây là bước tiến quan trọng để chuyển từ quản lý phát hiện vi phạm sang phòng ngừa rủi ro, phù hợp với kinh tế số và yêu cầu an ninh. Tuy nhiên, cần cân bằng với quyền riêng tư và chi phí tuân thủ. Từ đó đồng chí Trần Thanh Mẫn đề nghị quy định rõ nguyên tắc tối thiểu cần thiết, phân tầng rủi ro minh bạch để bảo vệ dữ liệu cá nhân theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Cho rằng dịch vụ bưu chính phổ cập và công ích mở rộng phải tính đến tính bền vững về tài chính, Chủ tịch Quốc hội đề nghị xác định rõ những dịch vụ công ích mà thị trường không giải quyết được; cơ chế bù đắp phải dựa trên chi phí thực tế, kiểm toán độc lập và không làm méo mó thị trường cạnh tranh; ưu tiên phát triển điểm phục vụ đa năng kết hợp dịch vụ công ích, dịch vụ số.

Về các vấn đề cần làm rõ thêm để tránh vướng mắc khi thực thi như vấn đề bồi thường thiệt hại; doanh nghiệp không vận hành trên mạng cần quy trình hậu kiểm riêng đơn giản hơn, tránh can thiệp sâu vào mô hình tổ chức; cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cần cụ thể phạm vi, thời gian, điều kiện, cơ chế để khuyến khích đổi mới…

“Dự thảo Luật đã nắm bắt xu thế bưu chính không còn là "thư tín", mà là hạ tầng thiết yếu của kinh tế số, của dòng chảy hàng hóa. Việc chuyển sang quản lý trên dữ liệu, hậu kiểm và định danh là bước tiến lớn… Do đó, trong dự thảo luật này, Bộ Khoa học và Công nghệ cần đi sâu vào vấn đề số hóa, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong điều kiện hiện nay”, đồng chí Trần Thanh Mẫn nói.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị dự thảo Luật cần làm sâu sắc hơn ranh giới pháp lý; xây dựng hệ thống dữ liệu và hậu kiểm thực chất; bảo đảm cơ chế tài chính công ích minh bạch, bền vững; cân bằng giữa tạo thuận lợi kinh doanh với bảo vệ người tiêu dùng và an ninh mạng lưới.