Chọn ngành theo đam mê hay theo cơ hội việc làm?

Đứng giữa đam mê và áp lực của thực tế

Những ngày sau kỳ thi, Nguyễn Hoàng Minh, học sinh Trường THPT Kim Liên (Hà Nội), dành phần lớn thời gian tìm hiểu chương trình đào tạo và cơ hội nghề nghiệp của các trường đại học thay vì chỉ theo dõi điểm chuẩn như trước.

Yêu thích lĩnh vực truyền thông từ những năm học THCS, Minh luôn mong muốn theo học ngành truyền thông đa phương tiện. Tuy nhiên, càng tìm hiểu, em càng băn khoăn khi nghe nhiều ý kiến cho rằng lĩnh vực này đang có mức độ cạnh tranh ngày càng cao.

"Em vẫn muốn học ngành mình thích vì nghĩ chỉ có đam mê mới giúp mình gắn bó lâu dài. Nhưng em cũng lo sau này ra trường sẽ khó xin việc nếu năng lực không nổi bật. Vì vậy, em đang tìm hiểu kỹ chương trình đào tạo và cơ hội nghề nghiệp của từng trường trước khi đăng ký nguyện vọng", Minh chia sẻ.

Cùng tâm trạng ấy, Lê Phương Anh, học sinh Trường THPT Yên Hòa, lại đứng giữa sở thích cá nhân và định hướng của gia đình. "Em thích ngành Thiết kế đồ họa nhưng bố mẹ muốn em học Công nghệ thông tin vì cho rằng cơ hội việc làm sẽ rộng mở hơn. Em vẫn đang cố gắng tìm hiểu để lựa chọn ngành phù hợp nhất với khả năng của mình", Phương Anh cho biết.

Theo TS. Vũ Hồng Thanh, Trưởng phòng Tuyển sinh, Truyền thông và Đối ngoại, Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp, đây là băn khoăn phổ biến của học sinh trong nhiều mùa tuyển sinh.

Ông cho rằng cả hai cách lựa chọn cực đoan đều tiềm ẩn rủi ro. Nếu chỉ chọn theo đam mê mà không tìm hiểu đặc thù nghề nghiệp hay nhu cầu tuyển dụng, người học có thể gặp khó khăn sau khi tốt nghiệp. Ngược lại, nếu chỉ chạy theo những ngành được xem là "hot" nhưng bản thân không yêu thích hoặc không phù hợp, sinh viên rất dễ mất động lực học tập, thậm chí chuyển ngành hoặc bỏ cuộc giữa chừng.

Ở góc độ nhà tuyển dụng, bà Nguyễn Thị Trà, Trưởng phòng Nhân sự Công ty TNHH VIGEN (Hà Nội), cho rằng, đam mê là điều kiện cần nhưng chưa phải yếu tố quyết định. "Một ứng viên có tinh thần cầu tiến, chủ động học hỏi, không ngừng nâng cao kỹ năng sẽ có lợi thế cạnh tranh hơn nhiều so với người chỉ có đam mê nhưng thiếu sự chuẩn bị về chuyên môn và kỹ năng thực tế", bà Trà nhận định.

Rõ ràng, đam mê có thể là điểm khởi đầu, nhưng để đi đường dài, người học cần trang bị năng lực chuyên môn, kỹ năng và khả năng thích ứng với những thay đổi của thị trường lao động.

Lựa chọn đúng là tìm được điểm cân bằng

Theo các chuyên gia, xu hướng chọn ngành của học sinh hiện nay đã thực tế hơn trước. Nếu như nhiều năm trước, điểm chuẩn hay danh tiếng của trường đại học thường là tiêu chí được ưu tiên thì nay, cơ hội việc làm, khả năng phát triển nghề nghiệp và nhu cầu nhân lực trong tương lai ngày càng được quan tâm.

TS. Vũ Hồng Thanh cho rằng khi đăng ký nguyện vọng, học sinh cần cân nhắc đồng thời 3 yếu tố: Năng lực bản thân, sở thích và nhu cầu của thị trường lao động. Bên cạnh đó, các em nên tìm hiểu kỹ chương trình đào tạo, cơ hội thực tập, mối liên kết giữa nhà trường với doanh nghiệp cũng như tỷ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp, thay vì chỉ nhìn vào sức hút của một vài ngành nghề.

Ở góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Đình Thi, Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ ăn uống Minh Đức (Hà Nội) cho biết, thị trường lao động đang thay đổi rất nhanh dưới tác động của chuyển đổi số.

"Doanh nghiệp hiện nay cần những lao động có khả năng thích ứng, sử dụng công nghệ, giao tiếp tốt và sẵn sàng học hỏi. Một ngành học có thể rất hấp dẫn ở thời điểm hiện tại nhưng sau vài năm sẽ có nhiều thay đổi. Điều quan trọng nhất vẫn là năng lực thích nghi của người học", ông Thi nói.

Theo TS. Vũ Hồng Thanh, trong những năm tới, nhiều lĩnh vực như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, logistics, kinh tế số, thương mại điện tử, marketing số, năng lượng xanh... được đánh giá có nhiều triển vọng phát triển. Tuy nhiên, không có ngành học nào bảo đảm việc làm nếu người học thiếu kiến thức chuyên môn, kỹ năng mềm và tinh thần học tập suốt đời.

Sau nhiều buổi tư vấn hướng nghiệp tại trường, Trần Gia Hân, học sinh Trường THPT Cầu Giấy, cho biết, em đã thay đổi cách nhìn về việc lựa chọn ngành học. "Ban đầu em chỉ quan tâm ngành nào có mức lương cao. Nhưng sau khi được thầy cô và các anh chị tư vấn, em nhận ra điều quan trọng hơn là mình có phù hợp với công việc đó hay không. Em quyết định chọn ngành phù hợp với năng lực của mình thay vì chỉ nhìn vào thu nhập", Gia Hân chia sẻ.

Mỗi mùa tuyển sinh đều có những "ngành hot" và những xu hướng mới. Song, điều quyết định thành công không nằm ở việc chọn ngành được nhiều người theo đuổi, mà ở việc người học có đủ năng lực, sự kiên trì và quyết tâm để theo đuổi ngành nghề đó hay không. Bởi lựa chọn đúng không phải là nghiêng hẳn về đam mê hay cơ hội việc làm, mà là tìm được điểm giao giữa điều mình yêu thích, điều mình làm tốt và điều xã hội đang cần. Đó mới là nền tảng để người trẻ phát triển nghề nghiệp bền vững trong tương lai.