Chỉ dẫn địa lý cho đặc sản: Từ “hộ chiếu” đến giá trị thương mại

Tại tọa đàm “Từ bảo hộ đến khai thác chỉ dẫn địa lý: Mở rộng thị trường cho đặc sản vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi” do Tạp chí Công Thương tổ chức ngày 7-9, các chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng chỉ dẫn địa lý cần được chuyển hóa thành giá trị thương mại thực tế, thay vì dừng ở việc xác lập nguồn gốc và bảo hộ danh tiếng sản phẩm.

Bà Hà Kiều Oanh, Phó trưởng Phòng Phát triển năng lực xúc tiến thương mại, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, cả nước hiện có khoảng 130 chỉ dẫn địa lý, tập trung chủ yếu ở các nhóm trái cây, thủy sản và dược liệu.

Theo bà Oanh, chỉ dẫn địa lý giúp xác lập nguồn gốc, danh tiếng và đặc thù của sản phẩm gắn với vùng địa lý cụ thể, qua đó củng cố niềm tin người tiêu dùng và gia tăng giá trị. Thực tế, mật ong bạc hà Mèo Vạc sau khi được bảo hộ đã tăng giá trị gấp đôi; cam Cao Phong, cam Vinh tăng hơn 50%; bưởi Phúc Trạch và nước mắm Phú Quốc tăng 30-50%.

Tuy nhiên, theo bà Oanh bảo hộ chỉ dẫn địa lý mới là nền tảng và bước đầu tiên. Để tạo giá trị thương mại, sản phẩm cần được khai thác gắn với chất lượng, truy xuất nguồn gốc, nhận diện thương hiệu, bao bì và yêu cầu của từng thị trường.

“Chỉ dẫn địa lý là ‘tấm vé thông hành’, ‘quyển hộ chiếu’ có thể đưa sản phẩm ra thị trường nước ngoài; điều quan trọng là chuyển từ bảo hộ chỉ dẫn địa lý sang khai thác chỉ dẫn địa lý như một giá trị thương mại”, bà Oanh nói.

Ông Phan Bá Kiên, Giám đốc Công ty TNHH Baka cho biết, doanh nghiệp khai thác chỉ dẫn địa lý “Gia Lai” theo ba hướng: Nâng cao giá trị sản xuất và chất lượng sản phẩm; hỗ trợ xuất khẩu, tiếp cận thị trường; phát triển du lịch dựa trên nông nghiệp.

Với cà phê, chỉ dẫn địa lý giúp sản phẩm gắn với đất đỏ cao nguyên, độ cao, khí hậu, con người, văn hóa và vùng nguyên liệu cụ thể. Khi xuất khẩu, sản phẩm có câu chuyện riêng thay vì chỉ là hàng hóa phổ thông. Doanh nghiệp đã đưa sản phẩm mang thương hiệu riêng sang Mỹ và tiếp cận thị trường Nhật Bản bằng con đường chính ngạch, trong đó đối tác yêu cầu thông tin cụ thể về vùng trồng và quá trình sản xuất.

Từ giá trị vùng đất, con người và văn hóa, Baka cũng phát triển mô hình “farm trip”, kết hợp sản xuất cà phê với trải nghiệm du lịch nông nghiệp.

Theo bà Hà Kiều Oanh, thời gian tới, Cục Xúc tiến thương mại sẽ tăng cường hỗ trợ xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, bao bì và kỹ năng tiếp cận nhà mua hàng; đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại số, thương mại điện tử, kết nối hệ thống phân phối trong và ngoài nước.

Các sản phẩm có chỉ dẫn địa lý đáp ứng yêu cầu về chất lượng, sản lượng, truy xuất nguồn gốc và năng lực sẽ tiếp tục được lồng ghép vào chương trình xúc tiến thương mại, từng bước biến giá trị được bảo hộ thành “giá trị được thị trường nhận biết, ghi nhận và trả giá”.