Chăm sóc đi cùng phát huy vai trò người cao tuổi trong kỷ nguyên số

Nhân dịp này, phóng viên có cuộc trao đổi với Phó Chủ tịch Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam, Chủ tịch Hội Người cao tuổi thành phố Hà Nội Nguyễn Thế Toàn, về việc Hội đồng hành cùng người cao tuổi trong chuyển đổi số và tham gia xây dựng mô hình chăm sóc ban ngày tại xã, phường.

Tạo “điểm tựa” để người cao tuổi làm chủ công nghệ

- Thưa ông, đâu là những ưu tiên lớn nhất mà Hội đang tập trung triển khai để vừa chăm sóc, vừa phát huy vai trò của người cao tuổi Thủ đô hiện nay?

- Hà Nội có quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa và già hóa dân số nhanh. Thành phố hiện có khoảng 1,4 triệu người cao tuổi, chiếm hơn 16% dân số; theo dự báo, đến năm 2030 tỷ lệ này sẽ vượt 18%. Trong bối cảnh đó, tại cuộc gặp mặt 85 đại biểu Người cao tuổi tiêu biểu toàn quốc ngày 5-6-2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “cần chuyển mạnh tư duy từ chăm sóc đơn thuần sang chăm sóc gắn với phát huy vai trò người cao tuổi; từ coi người cao tuổi chủ yếu là đối tượng thụ hưởng chính sách sang coi Người cao tuổi là chủ thể tham gia phát triển”. Tinh thần ấy gợi cho chúng ta một cách nhìn đầy đủ hơn: chăm sóc và phát huy phải đi cùng nhau.

Hội Người cao tuổi Hà Nội xác định phương châm hành động là chủ động tham mưu, chủ động phối hợp, chủ động tổ chức thực hiện; lấy người cao tuổi làm trung tâm, lấy cơ sở làm địa bàn hành động. Trong hai năm 2025, 2026, Hội tập trung vào hai việc: đồng hành cùng người cao tuổi trong chuyển đổi số, coi đây là chìa khóa để người cao tuổi thích ứng với kỷ nguyên mới của đất nước; và chủ động phối hợp tham gia xây dựng mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại xã, phường.

- Công nghệ vốn là thách thức không nhỏ với người lớn tuổi. Vì sao Hội lại chọn đây làm một trong những trọng tâm hàng đầu, thưa ông?

- Vì chuyển đổi số mở ra cơ hội để người cao tuổi tiếp cận thông tin, dịch vụ y tế, dịch vụ công, thanh toán không dùng tiền mặt và kết nối cộng đồng. Tuy nhiên, một bộ phận người cao tuổi còn hạn chế kỹ năng sử dụng điện thoại thông minh, nền tảng số, mạng xã hội, dịch vụ công trực tuyến; đồng thời đối mặt nguy cơ mất an toàn thông tin và lừa đảo trên môi trường mạng.

Theo khảo sát của Hội Người cao tuổi thành phố tháng 5-2026 với 759 người cao tuổi, 96% số người được hỏi đã sử dụng điện thoại thông minh nhưng kỹ năng khai thác các tiện ích số còn hạn chế; 82,8% có nhu cầu được tập huấn sử dụng điện thoại thông minh và ứng dụng số; 84,4% sẵn sàng sử dụng ứng dụng số sau khi được hướng dẫn. Kết quả này cho thấy nhu cầu đồng hành số là rất thiết thực và cần được tổ chức bài bản, phù hợp với đặc điểm của người cao tuổi.

- Để công nghệ không trở thành rào cản hay "bẫy lừa đảo", Hội đã triển khai những giải pháp nào để người cao tuổi thực sự tự tin bước vào môi trường số, thưa ông?

- Hội không chờ người cao tuổi tự thích ứng mà chủ động đi cùng, hướng dẫn và tạo “điểm tựa số”. Hội đã tuyên truyền, tập huấn sử dụng điện thoại thông minh, Zalo, mạng xã hội an toàn, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt; xây dựng các nhóm Zalo của Hội, chi hội, tổ hội để tăng cường kết nối. Thành hội phối hợp với nhóm thanh niên tình nguyện của Trường Đại học FPT xây dựng “Cẩm nang chuyển đổi số cho người cao tuổi” theo phương châm “Dễ hiểu - Dễ dùng - Ứng dụng trong cuộc sống hằng ngày”, cùng mô hình “Điểm tựa số” triển khai trong các cấp Hội.

Trong tháng 6 và 7-2026, Thành hội tổ chức 5 lớp tập huấn điểm với 1.216 cán bộ của 27 Hội cơ sở tham gia. Phương pháp “cầm tay chỉ việc”, do đoàn viên, thanh niên trực tiếp hỗ trợ từng người thao tác trên điện thoại, bước đầu cho hiệu quả rõ nét. Rút kinh nghiệm từ mô hình điểm, tháng 8-2026, Hội Người cao tuổi thành phố phối hợp với Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh thành phố ban hành kế hoạch triển khai tại 126 Hội Người cao tuổi xã, phường; từ đó, “Điểm tựa số” đã trở thành phong trào.

Đây cũng là một phần trong việc Hội chủ động tham gia thực hiện Đề án “Người cao tuổi tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm” giai đoạn 2025-2030 theo Quyết định số 379/QĐ-TTg ngày 20/02/2025 của Thủ tướng Chính phủ. Mục tiêu là từng bước hình thành “Người cao tuổi số - tổ chức Hội số - cộng đồng thân thiện với người cao tuổi”.

Không gian chăm sóc mới cho người cao tuổi Thủ đô

- Thưa ông, mô hình "bán trú" cho người cao tuổi, vừa có không gian chăm sóc chuyên nghiệp, vừa không rời xa gia đình, đang gặt hái những quả ngọt đầu tiên ra sao tại Hà Nội?

- Nhu cầu hiện nay đang chuyển từ chăm sóc khi có bệnh sang chăm sóc chủ động, thường xuyên, toàn diện và dự phòng. Từ yêu cầu đó, thành phố Hà Nội đã xây dựng Đề án thí điểm mô hình “Cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày” tại 6 xã, phường, giao ngành Y tế chủ trì, phối hợp với Hội Người cao tuổi thành phố và các cơ quan liên quan. Đề án được khởi động từ tháng 4-2026. Đến nay, 6/6 xã, phường được giao thí điểm đã đưa mô hình vào hoạt động; 2 địa phương không thuộc diện thí điểm cũng đã xây dựng, đưa vào hoạt động cơ sở, nâng tổng số cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày của Hà Nội lên 8 cơ sở.

Mô hình được người cao tuổi và cộng đồng đánh giá là thích hợp, nhân văn, cần nhân rộng trên địa bàn thành phố. Tháng 12-2026, thành phố sẽ đánh giá mô hình thí điểm để triển khai tại 126/126 xã, phường. Mô hình không thay thế gia đình, không tách người cao tuổi khỏi cộng đồng, mà tạo không gian để người cao tuổi được chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, hỗ trợ dinh dưỡng, chăm sóc tinh thần, giao lưu cộng đồng và tham gia các hoạt động phù hợp trong ngày; đồng thời gắn kết với trạm y tế và hệ thống an sinh xã hội tại địa phương. Một kinh nghiệm đáng chú ý là tận dụng cơ sở vật chất sẵn có của ngành Y tế và các công trình công cộng sau sắp xếp, không nhất thiết phải bắt đầu bằng cơ sở mới và nguồn đầu tư lớn.

- Vậy Hội Người cao tuổi đóng vai trò cầu nối thế nào để đưa mô hình này đến gần hơn với từng hội viên?

- Hội xác định đây không phải là mô hình riêng của ngành Y tế mà là mô hình an sinh xã hội có sự tham gia của nhiều chủ thể, nên Hội tham gia ngay từ quá trình triển khai: Cùng ngành Y tế và địa phương tuyên truyền, vận động, nắm bắt nhu cầu, kết nối người cao tuổi với mô hình và phản ánh kịp thời những vấn đề phát sinh. Cụ thể, Hội tham gia xây dựng Đề án; kết nối các câu lạc bộ; tổ chức hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, giao lưu, tư vấn tinh thần; đồng thời phản ánh tiếng nói, nhu cầu của người cao tuổi trong quá trình vận hành.

Chăm sóc phải gắn với phát huy: người cao tuổi còn sức khỏe có thể trở thành tình nguyện viên, cộng tác viên, chia sẻ kinh nghiệm, truyền nghề, tư vấn và hỗ trợ người cao tuổi khác. Hội cũng đặc biệt quan tâm kết nối chuyển đổi số với chăm sóc sức khỏe: các cơ sở chăm sóc đã ứng dụng hồ sơ sức khỏe điện tử, lịch chăm sóc, tư vấn trực tuyến, kết nối người nhà, cảnh báo sức khỏe và nhóm cộng đồng trên nền tảng số. Công nghệ không tách rời chăm sóc, mà là công cụ nâng cao chất lượng quản lý, theo dõi sức khỏe và kết nối cộng đồng. Tuy nhiên, các mô hình hiện vẫn trong giai đoạn thí điểm nên cần tiếp tục hoàn thiện.

- Nhân Tháng hành động vì Người cao tuổi Việt Nam năm 2026, ông muốn nhắn gửi điều gì tới các cấp Hội và cộng đồng?

- Chúng tôi không đặt ra những mục tiêu quá lớn lao. Trước hết, mỗi cấp Hội hãy cố gắng làm tốt hơn từng việc nhỏ ở cơ sở. Tôi cũng mong mỗi gia đình dành thêm một chút thời gian cho ông bà, cha mẹ; mỗi cộng đồng sẻ chia thêm một phần trách nhiệm; và mỗi người cao tuổi tiếp tục phát huy trí tuệ, kinh nghiệm, uy tín của mình. Từ những việc bình dị ấy, công tác người cao tuổi của Thủ đô sẽ ngày càng thiết thực, bền vững và có chiều sâu hơn.

- Trân trọng cảm ơn ông!