Cải tạo chung cư cũ: Khơi thông động lực chỉnh trang đô thị

Trong quá trình phát triển đô thị, các khu tập thể, chung cư cũ từng góp phần giải quyết nhu cầu nhà ở của hàng vạn cán bộ, công nhân viên và người lao động Thủ đô. Tuy nhiên, sau nhiều thập niên khai thác, phần lớn các công trình đã bộc lộ những hạn chế về chất lượng xây dựng, hạ tầng kỹ thuật và không gian sống. Không ít khu nhà đã xuống cấp, quá tải về dân số, trong khi hệ thống giao thông, bãi đỗ xe, cây xanh và các thiết chế công cộng không còn đáp ứng yêu cầu của quá trình đô thị hóa.

Trong bối cảnh đó, UBND thành phố Hà Nội vừa giao Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với các xã, phường liên quan triển khai khởi công cải tạo, xây dựng lại 8 khu chung cư cũ trên địa bàn. Cụ thể, gồm Khu tập thể Giảng Võ, Ngọc Khánh và Thành Công (phường Giảng Võ); Khu tập thể 3 tầng (phường Hà Đông); nhà chung cư 23 Hàng Tre, 162 Trần Quang Khải (phường Hoàn Kiếm); nhà chung cư 15C Trần Khánh Dư (phường Cửa Nam); Khu tập thể Trương Định và khu dân cư lân cận (phường Tương Mai); Khu tập thể Thanh Xuân Bắc (phường Thanh Xuân).

Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm cụ thể hóa chủ trương cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ của thành phố, góp phần sử dụng hiệu quả quỹ đất nội đô, đồng thời nâng cao chất lượng hạ tầng và tạo dựng môi trường sống an toàn, hiện đại cho người dân.

Những bất cập tại khu tập thể Thanh Xuân Bắc

Là một trong 8 khu chung cư cũ nằm trong kế hoạch cải tạo, Khu tập thể Thanh Xuân Bắc phản ánh khá rõ những bất cập đang tồn tại tại nhiều khu nhà ở được xây dựng từ những năm 1970-1980.

Theo kết quả kiểm định của thành phố, toàn khu hiện có khoảng 60 tòa nhà, trong đó nhiều công trình được đánh giá ở mức B và C về chất lượng. Sau hàng chục năm sử dụng, nhiều hạng mục đã xuống cấp, trong khi mật độ dân cư ngày càng gia tăng, kéo theo áp lực lớn đối với hệ thống hạ tầng.

Ghi nhận thực tế cho thấy, phần lớn khoảng sân chung vốn được thiết kế phục vụ sinh hoạt cộng đồng nay trở thành nơi để xe máy và ô tô. Gầm cầu thang, hành lang hay các khoảng trống giữa các tòa nhà cũng được tận dụng làm nơi đỗ xe. Không gian vui chơi dành cho trẻ em, nơi sinh hoạt của cộng đồng vì thế ngày càng bị thu hẹp.

Ông Lê Sâm, cư dân tòa 6B Khu tập thể Thanh Xuân Bắc cho biết: Nhiều hộ dân buộc phải để xe tạm trên sân bởi khu tập thể không có bãi đỗ xe tập trung. Với những gia đình sở hữu ô tô, việc tìm được chỗ gửi xe theo tháng hoặc qua đêm luôn là bài toán khó.

Không chỉ quá tải về công năng sử dụng, nhiều công trình cũng đã xuống cấp theo thời gian. Tại nhiều căn hộ, tình trạng thấm dột, bong tróc tường, nứt trần vẫn diễn ra mặc dù người dân đã nhiều lần sửa chữa.

Bà Nguyễn Thị Bắc, cư dân tòa A11 chia sẻ rằng: Gia đình đã nhiều lần sơn sửa nhưng hiện tượng thấm nước vẫn tái diễn. Đây cũng là tình trạng chung của nhiều hộ dân trong khu tập thể khi tuổi thọ công trình đã vượt xa thời gian thiết kế ban đầu.

Một vấn đề khác dễ nhận thấy là tình trạng cơi nới, cải tạo tự phát. Nhiều căn hộ dựng "chuồng cọp" để mở rộng diện tích sử dụng, làm thay đổi kiến trúc ban đầu của công trình và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, nhất là trong công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Cải tạo nâng tầm chất lượng đô thị

Theo các chuyên gia, cải tạo chung cư cũ hiện nay không đơn thuần là phá dỡ công trình cũ để xây dựng nhà mới mà là cơ hội tổ chức lại không gian đô thị theo hướng đồng bộ và hiện đại.

Thạc sĩ Phạm Ngọc Hùng, chuyên gia kinh tế cho rằng: Các khu tập thể được xây dựng trong giai đoạn điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn nên hầu như không có tầng hầm, bãi đỗ xe hay các tiện ích công cộng đi kèm. Trong khi đó, nhu cầu của người dân hiện nay đã thay đổi rất nhiều.

Theo ông Phạm Ngọc Hùng, người dân ngày nay không chỉ cần một căn hộ mới mà còn mong muốn có bãi đỗ xe, siêu thị, khu sinh hoạt cộng đồng, sân chơi, cây xanh và hệ thống hạ tầng đồng bộ. Vì vậy, cải tạo chung cư cũ phải được tiếp cận như một chương trình tái thiết đô thị toàn diện, tạo lập không gian sống phù hợp với yêu cầu phát triển của đô thị hiện đại.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, cải tạo chung cư cũ là một trong những nhiệm vụ khó của Hà Nội bởi liên quan đến nhiều yếu tố như quy hoạch, cơ chế đầu tư, tái định cư, hệ số bồi thường và lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Không ít dự án đã kéo dài nhiều năm do chưa đạt được sự đồng thuận hoặc còn vướng mắc về thủ tục.

Việc thành phố lựa chọn trước mắt triển khai 8 dự án được kỳ vọng sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa, từng bước tháo gỡ những điểm nghẽn, đồng thời tạo niềm tin cho người dân và doanh nghiệp trong quá trình thực hiện các dự án tiếp theo.

Đồng thuận để hiện thực hóa chủ trương lớn

Chương trình cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm cụ thể hóa Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Mục tiêu không chỉ là thay thế những công trình xuống cấp mà còn xây dựng các khu nhà ở có hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội đồng bộ, phát triển đô thị theo hướng xanh, thông minh, bền vững.

Đối với người dân, điều mong đợi không chỉ là được chuyển đến những căn hộ mới an toàn hơn mà còn là cơ hội được sống trong môi trường văn minh, có đầy đủ không gian công cộng, bãi đỗ xe, trường học, dịch vụ và tiện ích thiết yếu.

Thanh Xuân Bắc đang đứng trước cơ hội chuyển mình cùng chủ trương lớn của thành phố. Tuy nhiên, để chủ trương sớm đi vào cuộc sống, quá trình cải tạo cần được triển khai trên cơ sở công khai, minh bạch, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Khi những điểm nghẽn về cơ chế được tháo gỡ, sự đồng thuận xã hội được củng cố và các dự án được triển khai đúng tiến độ, chương trình cải tạo chung cư cũ sẽ không chỉ thay đổi diện mạo từng khu dân cư mà còn góp phần nâng cao chất lượng phát triển đô thị, xây dựng Thủ đô Hà Nội ngày càng văn hiến, văn minh và hiện đại.