Từ giám sát hành trình đến truy xuất nguồn gốc điện tử, Cà Mau đang kết nối dữ liệu nghề cá, tăng tính minh bạch cho thủy sản khai thác và hướng đến phát triển kinh tế biển bền vững.
Công nghệ số nâng hiệu quả quản lý đội tàu
Theo báo cáo của UBND tỉnh Cà Mau, địa phương ghi nhận tổng sản lượng thủy sản 10 tháng năm 2026 đạt 1.094.560 tấn, tăng 6,4% so với cùng kỳ. Chỉ tiêu này gồm cả nuôi trồng và khai thác, trong khi quản lý đội tàu biển đang được địa phương hiện đại hóa bằng cơ sở dữ liệu, thiết bị giám sát hành trình và hồ sơ điện tử.
Toàn tỉnh có 5.157 tàu cá, trong đó 1.922 tàu dài từ 15m trở lên. Đội tàu quy mô lớn đặt ra yêu cầu quản lý đồng bộ từ đăng ký, đăng kiểm, cấp phép đến điều kiện hoạt động và theo dõi khi phương tiện rời bến.
Thay vì chỉ dựa vào hồ sơ lưu tại từng đơn vị, Cà Mau đẩy mạnh cập nhật thông tin lên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia VNFishbase. Mỗi tàu được quản lý theo đặc điểm và trạng thái hoạt động, giúp cơ quan chức năng đối chiếu giấy phép, chủ sở hữu, tình trạng đăng kiểm và danh sách tàu đủ điều kiện khai thác. Những phương tiện chưa đủ điều kiện được xác định vị trí neo đậu để theo dõi, không lẫn với nhóm đang hoạt động trên biển.
Đối với tàu dài từ 15m trở lên thuộc diện bắt buộc, thiết bị giám sát hành trình (VMS) là công cụ quan trọng. Thông tin công bố trong năm cho biết tỉnh đã hoàn thành việc lắp đặt thiết bị ở nhóm tàu thuộc diện phải lắp. Tuy nhiên, lắp đặt và duy trì tín hiệu là hai chỉ tiêu khác nhau: Tại thời điểm rà soát ngày 7-10, có 1.723 trong số 1.922 tàu thuộc diện bắt buộc đang kết nối, đạt 89,6%.

Hệ thống VMS cho phép theo dõi vị trí, hướng di chuyển, phát hiện tín hiệu bất thường và cảnh báo khi tàu có nguy cơ đi quá ranh giới được phép. Dữ liệu hỗ trợ lực lượng chức năng liên hệ, xác minh và hướng dẫn thuyền trưởng kịp thời. Đó là lợi thế của quản lý theo thời gian thực so với việc chỉ kiểm tra sau chuyến biển.
Điểm đáng chú ý là thông tin trên màn hình phải được đối chiếu với thực tế. Tàu có thiết bị nhưng mất tín hiệu cần được kiểm tra nguyên nhân; lịch sử hành trình cần thống nhất với giấy phép, nhật ký và kết quả kiểm soát tại cửa biển. Từ đầu năm, tỉnh đã tăng cường phối hợp giữa lực lượng biên phòng, kiểm ngư và cơ quan quản lý cảng cá để duy trì việc theo dõi, cập nhật và xác minh dữ liệu.
Định hướng này được cụ thể hóa trong Đề án chuyển đổi số phát triển thủy sản, nông nghiệp, lâm nghiệp và kinh tế biển bền vững giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Mục tiêu là hoàn thiện dữ liệu tàu cá, kết nối hệ thống giám sát và từng bước hiện đại hóa hoạt động quản lý. Công nghệ vì thế không chỉ giúp nhận diện một con tàu mà còn tạo cơ sở để tổ chức nghề cá có trách nhiệm hơn.
Nếu giám sát hành trình giúp theo dõi hoạt động ngoài khơi, truy xuất nguồn gốc điện tử tiếp tục theo chân sản phẩm khi tàu trở về cảng.
Cà Mau đã triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử eCDT VN cùng nhật ký khai thác điện tử. Tại các cảng cá Sông Đốc, Rạch Gốc, Cái Đôi Vàm, Gành Hào và Hố Gùi, phần mềm được sử dụng để hỗ trợ khai báo, theo dõi tàu ra vào, ghi nhận thông tin chuyến biển và quản lý hồ sơ.
Theo Ban Quản lý các cảng cá tỉnh Cà Mau, từ đầu năm đến ngày 8-10, các cảng ghi nhận 12.853 lượt tàu xuất cảng, 12.080 lượt cập cảng, với 115.046 tấn thủy sản qua cảng. Cùng kỳ báo cáo, đã cấp 778 giấy biên nhận, 341 giấy xác nhận nguyên liệu thủy sản và ghi nhận 2.609 tàu thực hiện eCDT VN. Đây là số liệu hoạt động qua cảng và số tàu sử dụng hệ thống, không phải tỷ lệ toàn bộ tàu cá của tỉnh đã hoàn thành truy xuất điện tử.
Tại Cảng cá Sông Đốc, cán bộ quản lý thực hiện đối chiếu thông tin trên eCDT với sản lượng nhập cảng. Dữ liệu từ chuyến biển có thể được liên kết với thời điểm cập cảng, lượng hàng bốc dỡ và hồ sơ xác nhận nguyên liệu. Khi các khâu cung cấp thông tin thống nhất, việc kiểm chứng nguồn gốc một lô thủy sản sẽ có cơ sở rõ ràng hơn.

Chất lượng dữ liệu là yếu tố quyết định. Một nhật ký khai thác được số hóa chỉ thực sự hữu ích khi thông tin chính xác, cập nhật kịp thời và có thể đối chiếu với hành trình tàu, sản lượng thực tế. Bởi vậy, việc hướng dẫn ngư dân thao tác trên phần mềm, chuẩn hóa biểu mẫu và kết nối dữ liệu giữa cảng cá với lực lượng biên phòng cần được duy trì thường xuyên.
Chuyển đổi số còn gắn trực tiếp với nhiệm vụ chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Những hồ sơ có thể kiểm chứng giúp cơ quan quản lý phát hiện sai khác, kiểm soát nguyên liệu đầu vào và hỗ trợ đáp ứng yêu cầu truy xuất của khách hàng quốc tế. Cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu hiện vẫn chưa được gỡ bỏ.
Tại hội nghị toàn quốc về chống IUU đầu tháng 11, yêu cầu hoàn thiện hồ sơ kiểm chứng tiếp tục được nhấn mạnh. Với Cà Mau, ưu tiên là đưa thông tin từ từng tàu cá, chuyến biển đến cảng và lô hàng vào quy trình quản lý có thể truy ngược, đồng thời hỗ trợ người sử dụng tiếp cận công nghệ thuận lợi hơn.
Khi dữ liệu hành trình và nguồn gốc trở thành một phần thường xuyên của hoạt động khai thác, lợi ích không dừng ở thủ tục quản lý. Sản phẩm có hồ sơ minh bạch sẽ thuận lợi hơn trong giao dịch, còn nghề cá có thêm nền tảng để phát triển theo hướng hiện đại, có trách nhiệm và bền vững.
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.