Sở hữu UAV, flycam không đồng nghĩa với việc người sử dụng có thể tự do đưa thiết bị lên không trung. Trước khi cất cánh, cần xác định phương tiện thuộc nhóm nào, người điều khiển có đáp ứng điều kiện hay không, hoạt động dự kiến có thuộc trường hợp phải xin phép và khu vực sử dụng có nằm trong vùng cấm, hạn chế bay?... Đây cũng là những nội dung Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội khuyến cáo tổ chức, cá nhân cần tìm hiểu kỹ trước khi đưa phương tiện vào hoạt động.
Một trong những nguyên nhân dẫn tới vi phạm trong thực tế là người sử dụng chưa hiểu rõ phương tiện mình đang sở hữu thuộc nhóm nào và phải đáp ứng những điều kiện gì. Không ít người có thể mua flycam phục vụ quay phim, chụp ảnh, hoặc vui chơi mà chưa nghĩ tới việc hoạt động của một thiết bị khi đã cất cánh sẽ liên quan đến quản lý vùng trời.
Theo thông tin từ Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, điều kiện đối với người điều khiển được xác định tùy theo loại phương tiện và phương thức hoạt động.
Người trực tiếp điều khiển phương tiện bay phải đủ 18 tuổi trở lên, trừ trường hợp điều khiển phương tiện có trọng lượng nhỏ hơn 0,25kg. Đồng thời, người điều khiển phải bảo đảm những điều kiện liên quan đến nồng độ cồn, ma túy, chất gây ngủ và các chất bị cấm theo quy định.
Đối với phương tiện có trọng lượng cất cánh tối đa từ 0,25kg trở lên, người trực tiếp điều khiển phải có giấy phép điều khiển bay quan sát bằng trực quan.
Nếu phương tiện có trọng lượng cất cánh tối đa từ 2kg trở lên, hoạt động ngoài tầm nhìn trực quan, hoặc bay theo chương trình được cài đặt sẵn thông qua bộ điều khiển trung tâm, yêu cầu đặt ra cao hơn. Người trực tiếp điều khiển phải có giấy phép điều khiển bay quan sát bằng thiết bị, hoặc bằng, chứng chỉ quốc tế được Bộ Quốc phòng công nhận.
Như vậy, trước khi nghĩ tới việc bay ở đâu, người sử dụng trước hết cần biết chính xác trọng lượng, tính năng kỹ thuật và phương thức vận hành của thiết bị. Đây là bước quan trọng bởi cùng là UAV hoặc flycam nhưng điều kiện đối với từng loại phương tiện có thể khác nhau.
Việc mua một thiết bị trên thị trường không đồng nghĩa với việc người mua mặc nhiên đủ điều kiện đưa phương tiện lên không trung. Quyền sở hữu và quyền tổ chức hoạt động bay là hai vấn đề khác nhau.
Theo Thượng tá, ThS Nguyễn Đức Quyết, Trưởng phòng Phòng không, Bộ Tham mưu, Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, hoạt động UAV, phương tiện bay khác liên quan đến nhiều yêu cầu, bao gồm đăng ký phương tiện trong những trường hợp thuộc diện phải đăng ký, giấy phép điều khiển, cấp phép bay, hiệp đồng và thực hiện dự báo, thông báo hoạt động bay.
Điều này đồng nghĩa việc chuẩn bị cho một hoạt động UAV hợp pháp không chỉ bắt đầu ở thời điểm thiết bị được bật lên. Tổ chức, cá nhân cần chủ động tìm hiểu quy định từ trước, chuẩn bị hồ sơ và xác định cơ quan có thẩm quyền giải quyết đối với hoạt động dự kiến.
Một điểm quan trọng khác là nội dung được phép phải được thực hiện đúng trong thực tế. Giấy phép không phải cơ sở để người điều khiển tự ý thay đổi địa điểm, thời gian, độ cao, hoặc những thông số khác của hoạt động bay. Việc bay khác với nội dung đã được phê duyệt có thể trở thành hành vi vi phạm, dù trước đó, tổ chức, cá nhân đã thực hiện thủ tục xin phép.
Trước khi cất cánh, người sử dụng còn phải kiểm tra khu vực dự kiến hoạt động có thuộc vùng cấm hoặc hạn chế bay hay không. Cơ sở dữ liệu về khu vực cấm bay, hạn chế bay đối với tàu bay không người lái và phương tiện bay khác đã được xác định, công bố theo quy định. Những khu vực quân sự, an ninh, cơ quan đầu não, cảng hàng không, sân bay và địa điểm có yêu cầu bảo vệ đặc biệt là những nơi người sử dụng cần lưu ý.
Đối với tổ chức truyền thông, hoặc đơn vị tổ chức sự kiện có nhu cầu sử dụng UAV, flycam, việc chủ động chuẩn bị thủ tục càng quan trọng. Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội khuyến cáo các đơn vị cần thực hiện hồ sơ cấp phép trong thời gian quy định, tránh để đến sát thời điểm tổ chức mới tìm hiểu thủ tục. Điều này không chỉ giúp hoạt động được triển khai thuận lợi hơn, mà còn tạo điều kiện để cơ quan chức năng tổ chức hiệp đồng và quản lý vùng trời phù hợp.
Về phía người sử dụng, việc hình thành thói quen “kiểm tra trước khi bay” có thể giúp hạn chế phần lớn những vi phạm bắt nguồn từ thiếu thông tin. Trước mỗi hoạt động, người sử dụng cần trả lời được ít nhất ba câu hỏi: thiết bị có đáp ứng yêu cầu hay không, người điều khiển đã đủ điều kiện chưa và khu vực dự kiến hoạt động có được phép bay không.
Hệ thống pháp luật không chỉ quy định các điều kiện trước khi bay, mà còn xác định những trường hợp lực lượng có thẩm quyền được áp dụng biện pháp xử lý.
Cũng theo Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, phương tiện có thể bị chế áp, tạm giữ khi hoạt động chưa được cấp phép; tự ý xâm nhập khu vực cấm, hạn chế; không tuân thủ yêu cầu đình chỉ hoặc xâm phạm cảng hàng không, sân bay và khu vực đang có hoạt động của tàu bay dân dụng, quân sự.
Những trường hợp sử dụng UAV, phương tiện bay khác để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, mang theo vũ khí, vật liệu nổ, chất cấm hoặc vận chuyển hàng hóa trái pháp luật cũng thuộc phạm vi được quy định.
Nếu một phương tiện gây đe dọa nghiêm trọng tới mục tiêu bảo vệ, an toàn của con người hoặc các phương tiện khác, các biện pháp có thể áp dụng gồm ép hạ cánh khẩn cấp hoặc vô hiệu hóa phương tiện. Sau khi xử lý tình huống, vụ việc được lập biên bản hoặc bàn giao cho cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định.
Trong trường hợp nhận được yêu cầu đình chỉ từ lực lượng chức năng, người điều khiển cần đưa phương tiện hạ cánh an toàn và chấp hành việc kiểm tra, xuất trình giấy tờ cần thiết.
Nếu chưa xác định rõ thiết bị mình đang sở hữu thuộc diện phải thực hiện những thủ tục nào, tổ chức, cá nhân có thể chủ động liên hệ cơ quan quân sự địa phương hoặc Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội để được hướng dẫn trước khi tổ chức hoạt động bay. Cách tiếp cận này đơn giản nhưng rất quan trọng: tìm hiểu trước khi cất cánh, thay vì chỉ tìm hiểu quy định sau khi xảy ra vi phạm.
Khi UAV, flycam ngày càng phổ biến, trách nhiệm bảo đảm an toàn vùng trời không thể chỉ đặt lên lực lượng chuyên trách. Mỗi người sử dụng thiết bị đều là một mắt xích trong quá trình phòng ngừa. Một chuyến bay được thực hiện đúng khu vực, đúng thời gian và đúng điều kiện không chỉ giúp người điều khiển tránh vi phạm, mà còn làm giảm nguy cơ phát sinh những tình huống gây mất an toàn.
Nhìn rộng hơn, từ tham mưu hoàn thiện cơ chế, xây dựng “lá chắn” bảo vệ không gian tầm thấp, nhận diện những thách thức trong quản lý đến triển khai nhiệm vụ xuống cơ sở và nâng cao ý thức người sử dụng, công tác bảo vệ vùng trời Thủ đô là một chuỗi nhiệm vụ có quan hệ chặt chẽ với nhau.
Trong chuỗi nhiệm vụ đó, Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội giữ vai trò nòng cốt trong tham mưu, tổ chức quản lý và phối hợp các lực lượng; cơ quan quân sự địa phương là cầu nối trực tiếp với địa bàn; còn sự chủ động chấp hành của cơ quan, tổ chức và người dân tạo nên lớp phòng ngừa từ cơ sở.
Khi công nghệ tiếp tục phát triển, yêu cầu quản lý vùng trời chắc chắn sẽ tiếp tục thay đổi. Nhưng dù phương tiện hiện đại đến đâu, nguyên tắc cơ bản vẫn là sử dụng công nghệ trong khuôn khổ pháp luật, bảo đảm hài hòa giữa nhu cầu khai thác không gian tầm thấp với nhiệm vụ giữ vững an ninh, an toàn vùng trời Thủ đô.
