Sự phát triển nhanh của tàu bay không người lái (UAV), flycam và các phương tiện bay khác đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý, bảo vệ vùng trời Hà Nội. Từ tham mưu hoàn thiện cơ chế, tổ chức mạng lưới giám sát đến ứng dụng công nghệ hiện đại, Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội đang từng bước củng cố “lá chắn” bảo vệ không gian tầm thấp, chủ động ứng phó với những thách thức mới.

Sự xuất hiện ngày càng phổ biến của UAV, flycam đang thay đổi cách con người khai thác không gian tầm thấp. Không còn giới hạn trong hoạt động quân sự, hay nghiên cứu chuyên biệt, các phương tiện này hiện được sử dụng trong sản xuất, kinh doanh, truyền thông, ghi hình, khảo sát, nghiên cứu khoa học, thể thao, du lịch, vui chơi, giải trí và nhiều lĩnh vực khác.

Với Hà Nội, sự phát triển đó vừa mở ra những khả năng ứng dụng mới, vừa đặt ra yêu cầu quản lý đặc biệt. Thủ đô là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, nơi tập trung các cơ quan đầu não, nhiều công trình quan trọng, hạ tầng kỹ thuật thiết yếu, cảng hàng không và thường xuyên diễn ra các sự kiện chính trị, văn hóa, xã hội quy mô lớn. Bảo đảm an toàn vùng trời, vì vậy, không chỉ phục vụ hoạt động hàng không, mà còn gắn trực tiếp với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và bảo vệ các mục tiêu trọng yếu.

Theo Thượng tá, ThS Nguyễn Đức Quyết, Trưởng phòng Phòng không, Bộ Tham mưu, Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, thời gian qua, đơn vị đã chủ động tham mưu UBND thành phố Hà Nội và các cơ quan có thẩm quyền nhiều chủ trương, giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, theo dõi, giám sát tàu bay không người lái và phương tiện bay khác.

Vai trò tham mưu được triển khai từ việc tham gia xây dựng, sửa đổi, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng không nhân dân và quản lý hoạt động bay đến cụ thể hóa các quy định phù hợp với yêu cầu thực tế của địa bàn Thủ đô. Các văn bản chỉ đạo liên quan tăng cường quản lý, giám sát, xử lý vi phạm tại khu vực cảng hàng không, sân bay cũng được tổ chức triển khai, tạo cơ sở pháp lý cho lực lượng chức năng thực hiện nhiệm vụ.

Nhưng bảo vệ vùng trời không thể chỉ dừng ở xây dựng quy định. Trên thực địa, Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội phối hợp với Công an thành phố Hà Nội, Quân chủng Phòng không - Không quân, Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài và các lực lượng liên quan xây dựng mạng lưới trinh sát, quan sát mắt kết hợp với trang bị kỹ thuật.

Tại những mục tiêu trọng yếu và địa bàn diễn ra sự kiện lớn, các lực lượng được bố trí theo phương án cụ thể, sẵn sàng phát hiện, xử lý phương tiện hoạt động không phép hoặc không đúng nội dung được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.

Một bước tiến đáng chú ý trong quản lý là việc rà soát, số hóa tọa độ những khu vực cấm bay, hạn chế bay trên toàn thành phố. Dữ liệu được cung cấp tới cấp xã, phường để lực lượng tại chỗ có cơ sở theo dõi, nhận biết khu vực cần bảo vệ và phối hợp khi xuất hiện hoạt động bất thường.

Cách làm này cho thấy, nhiệm vụ bảo vệ vùng trời đang được tổ chức theo hướng ngày càng hệ thống hơn, từ cơ quan tham mưu cấp thành phố đến lực lượng trực tiếp nắm địa bàn.

Nếu trước đây, khái niệm bảo vệ vùng trời thường được hình dung gắn với những mục tiêu ở độ cao lớn, sự phát triển của UAV, drone đang khiến không gian tầm thấp trở thành một khu vực cần được quan tâm đặc biệt.

Thiết bị bay hiện nay ngày càng nhỏ gọn, linh hoạt, có khả năng tự động hóa và hoạt động trong nhiều điều kiện khác nhau. Chính những đặc điểm đó khiến yêu cầu phát hiện sớm, xác định chính xác và xử lý kịp thời trở nên phức tạp hơn.

Từ thực tế trên, một trong những định hướng được Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội đặt ra là “thiết lập lá chắn trên không gian tầm thấp”. Mục tiêu là xây dựng mạng lưới giám sát, bảo vệ đa tầng, tương đối khép kín tại các mục tiêu trọng yếu, tạo khả năng phát hiện sớm UAV, drone hoạt động trái phép xâm nhập khu vực cấm, hạn chế bay và chủ động xử lý theo phương án đã được xác định.

Phạm vi bảo vệ tập trung vào trụ sở các cơ quan Đảng, Nhà nước, công trình hạ tầng kỹ thuật quan trọng, khu vực đông người và những nơi tổ chức sự kiện chính trị - xã hội lớn.

Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội cũng xác định cần kết hợp giữa hệ thống giám sát cố định với lực lượng cơ động phản ứng nhanh. Cùng với việc hiện đại hóa phương tiện, hướng nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nhận dạng, phân loại và xử lý mục tiêu được đặt ra nhằm tăng khả năng nhận biết trong điều kiện số lượng, chủng loại phương tiện ngày càng đa dạng.

Ở tầm dài hạn, quản lý vùng trời tầm thấp còn được nhìn nhận trong mối quan hệ với quá trình xây dựng đô thị thông minh. Theo định hướng trong tương lai, hệ thống quản lý không gian tầm thấp có thể được tích hợp với trung tâm điều hành thông minh của thành phố và hệ thống UTM quốc gia. Điều này có ý nghĩa không chỉ đối với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Khi nhu cầu sử dụng UAV dân dụng ngày càng tăng, một hệ thống quản lý minh bạch, hiện đại cũng là cơ sở để các ứng dụng công nghệ mới phát triển an toàn, phục vụ kinh tế số và kinh tế tầm thấp.

Thực tế tại Hà Nội cho thấy quy mô ứng dụng UAV có thể rất lớn. Tính đến tháng 8-2026, thành phố có 9 sự kiện sử dụng từ 180 đến 2.025 thiết bị UAV để trình diễn ánh sáng. Những màn trình diễn hàng trăm, thậm chí hàng nghìn thiết bị trên bầu trời cho thấy giá trị tích cực của công nghệ khi được tổ chức bài bản. Đồng thời, chính sự phát triển đó cũng đặt ra yêu cầu năng lực quản lý phải theo kịp, tránh để hình thành khoảng trống giữa tốc độ phổ biến của thiết bị và khả năng giám sát.

Trong hệ thống bảo vệ vùng trời Thủ đô, các khu vực cảng hàng không, sân bay luôn có yêu cầu đặc biệt về an toàn. Tại Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài, các lực lượng duy trì phối hợp với Đài Kiểm soát không lưu Nội Bài, kết hợp phương tiện kỹ thuật và quan sát để phát hiện sớm phương tiện hoặc vật thể có nguy cơ ảnh hưởng tới hoạt động cất, hạ cánh.

Đối với những sự kiện tập trung đông người, các mục tiêu trọng yếu hoặc địa bàn có yêu cầu bảo vệ đặc biệt, hoạt động bay được kiểm soát chặt chẽ hơn. Khi cần thiết, khu vực cấm bay tạm thời có thể được thiết lập, các phương tiện đã được cấp phép cũng phải tuân thủ nghiêm nội dung hoạt động đã được phê duyệt. Lực lượng cơ động được bố trí phù hợp với đặc điểm từng địa bàn, sẵn sàng xử lý khi xuất hiện tình huống bất thường.

Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội xác định tiếp tục hoàn thiện phương án bảo vệ, tăng cường tuần tra, duy trì lực lượng và khí tài cơ động trong những dịp lễ lớn, sự kiện quốc tế; đồng thời, tổ chức huấn luyện, diễn tập để nâng cao khả năng phối hợp và xử lý tình huống.

Qua đó có thể thấy, “lá chắn” bảo vệ vùng trời Thủ đô không phải là một hệ thống đơn lẻ. Đó là sự kết hợp giữa pháp luật, tổ chức lực lượng, công nghệ, phương án bảo vệ và cơ chế phối hợp nhiều tầng.

Nhưng một hệ thống bảo vệ hiện đại mới chỉ giải quyết một phía của vấn đề. Khi UAV, flycam ngày càng dễ tiếp cận, số người sử dụng ngày càng lớn và công nghệ liên tục thay đổi, công tác quản lý cũng phải đối mặt với những thách thức mới. Hàng nghìn lượt vi phạm được phát hiện trong những năm gần đây cho thấy khoảng cách giữa khả năng ứng dụng công nghệ và ý thức chấp hành của người sử dụng vẫn là vấn đề cần tiếp tục giải quyết.