Bảo đảm điều kiện an toàn cho hòa giải viên

Bảo đảm an ninh, an toàn trong quá trình hòa giải

Khoản 9 Điều 12 Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16 đã quy định quyền của hòa giải viên được đề nghị UBND cấp xã, Công an cấp xã bảo đảm an ninh, trật tự khi tiến hành hòa giải nếu nhận thấy mâu thuẫn, tranh chấp hoặc vi phạm pháp luật có thể dẫn đến hành vi bạo lực ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của hòa giải viên, các bên, những người khác tham gia hòa giải hoặc có nguy cơ gây mất trật tự công cộng.

Bên cạnh đó, theo khoản 4 Điều 13 của Luật này, hòa giải viên có nghĩa vụ thông báo kịp thời cho Tổ trưởng tổ hòa giải trong trường hợp trực tiếp đề nghị UBND cấp xã, Công an cấp xã bảo đảm an ninh, trật tự quy định tại khoản 9 Điều 12 của Luật; phối hợp thực hiện các biện pháp phòng ngừa trong trường hợp nhận thấy mâu thuẫn, tranh chấp có thể dẫn đến hành vi bạo lực gây ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của các bên và của những người khác tham gia hòa giải (nếu có) hoặc gây mất trật tự công cộng.

Theo luật sư Trần Thị Thanh Lam (Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội), việc bảo đảm an ninh, an toàn trong quá trình hòa giải là một điểm mới có ý nghĩa thiết thực, thể hiện sự quan tâm của nhà nước đối với an toàn của hòa giải viên, các bên tham gia hòa giải và những người có liên quan.

“Đây chính là nguồn động viên những người làm công tác hòa giải ở cơ sở. Muốn có một đội ngũ hòa giải viên tận tâm, dám tiếp cận những mâu thuẫn khó khăn, nhà nước không chỉ cần ghi nhận đóng góp của họ mà còn phải bảo đảm điều kiện để họ thực hiện nhiệm vụ an toàn”, luật sư Trần Thị Thanh Lam cho biết.

Theo luật sư, hòa giải ở cơ sở vốn là hoạt động dựa trên sự tự nguyện, đối thoại và thuyết phục. Tuy nhiên, không phải mâu thuẫn nào cũng có thể giải quyết bằng những lời khuyên nhủ nhẹ nhàng. Có những vụ việc liên quan đến tranh chấp đất đai, tài sản có giá trị lớn, mâu thuẫn gia đình kéo dài hoặc những bất đồng đã phát sinh hành vi đe dọa, gây rối, bạo lực. Trong những trường hợp đó, người đứng ra hòa giải có thể phải đối mặt với rủi ro về sức khỏe, tính mạng.

Điểm đáng chú ý là pháp luật đã chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu khuyến khích hòa giải sang chú trọng hơn đến việc nhận diện, phòng ngừa và xử lý nguy cơ mất an toàn trong quá trình thực hiện. Hòa giải viên không phải tự mình gánh chịu rủi ro chỉ vì muốn giúp cộng đồng giải quyết mâu thuẫn. Khi có dấu hiệu nguy hiểm, họ có cơ sở pháp lý để chủ động đề nghị cơ quan chức năng hỗ trợ, thay vì chờ đến khi sự việc trở nên nghiêm trọng mới can thiệp.

“Tôi cho rằng quy định này cần được triển khai theo hướng cụ thể, thực chất. Hòa giải viên cần được hướng dẫn nhận diện dấu hiệu đe dọa, bạo lực, biết cách đánh giá mức độ rủi ro và xác định thời điểm cần đề nghị hỗ trợ. Chính quyền cấp xã và Công an cấp xã cần có phương thức tiếp nhận, phối hợp xử lý kịp thời, phù hợp với tính chất từng vụ việc. Đối với những mâu thuẫn có nguy cơ bạo lực nghiêm trọng, việc bảo vệ tính mạng, sức khỏe của người liên quan phải được ưu tiên; không nên cố tổ chức hòa giải bằng mọi giá”, luật sư Trần Thị Thanh Lam nhấn mạnh.

Theo luật sư, cần hiểu rằng bảo đảm an ninh, an toàn không đồng nghĩa với việc biến hoạt động hòa giải thành một cuộc làm việc mang tính cưỡng chế. Vai trò của cơ quan chức năng là phòng ngừa nguy hiểm, bảo vệ người tham gia và giữ gìn trật tự, chứ không phải gây sức ép để các bên phải chấp nhận một phương án hòa giải nhất định.

Thường xuyên bồi dưỡng nghiệp vụ

Để hoạt động hòa giải ở cơ sở phát huy hiệu quả trong thời gian tới, luật sư Trần Thị Thanh Lam cho rằng, cần chuyển từ tư duy xem hòa giải là công việc xử lý những vụ việc nhỏ sang nhận thức rằng đây là một thiết chế xã hội có ý nghĩa phòng ngừa tranh chấp và xây dựng văn hóa pháp luật.

Muốn làm được điều đó, trước hết phải đầu tư cho con người, nhất là đội ngũ hòa giải viên ở thôn, tổ dân phố. Cần lựa chọn những người thực sự có uy tín, trách nhiệm, hiểu biết pháp luật và có kỹ năng thuyết phục; thường xuyên bồi dưỡng nghiệp vụ, cập nhật kiến thức và có cơ chế hỗ trợ khi gặp vụ việc phức tạp.

Cùng với đó, cần bảo đảm kinh phí, điều kiện làm việc, chế độ động viên và sự phối hợp thực chất giữa chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và cơ quan chuyên môn. Việc ứng dụng công nghệ cần đi đôi với bảo mật thông tin, tránh để dữ liệu nhạy cảm của người dân bị sử dụng sai mục đích.

Quan trọng hơn, mỗi gia đình và cộng đồng cần xây dựng văn hóa đối thoại, biết lắng nghe, tôn trọng sự khác biệt và giải quyết bất đồng trên cơ sở pháp luật. Hòa giải không chỉ là nhiệm vụ của hòa giải viên. Đó còn là trách nhiệm xã hội của mỗi người trong việc giữ gìn tình cảm gia đình, tình nghĩa láng giềng và sự đoàn kết trong cộng đồng.