Bài 5: Để sông Hồng thực sự trở thành không gian phát triển mới
Một bản quy hoạch chỉ thực sự có ý nghĩa khi những gì được vẽ trên bản đồ trở thành những thay đổi có thể nhìn thấy trong đời sống. Với quy hoạch sông Hồng, yêu cầu ấy càng rõ khi quá trình phát triển mới sẽ tác động trực tiếp đến không gian sống, sinh kế và tương lai của nhiều cộng đồng dân cư hai bên sông. Bởi vậy, chặng đường phía trước không chỉ là triển khai một đồ án quy hoạch, mà là bài toán tổ chức lại không gian phát triển theo hướng hiện đại, an toàn và hài hòa với lợi ích của người dân.
Một bản quy hoạch chỉ thực sự có ý nghĩa khi những gì được vẽ trên bản đồ trở thành những thay đổi có thể nhìn thấy trong đời sống. Với quy hoạch sông Hồng, yêu cầu ấy càng rõ khi quá trình phát triển mới sẽ tác động trực tiếp đến không gian sống, sinh kế và tương lai của nhiều cộng đồng dân cư hai bên sông. Bởi vậy, chặng đường phía trước không chỉ là triển khai một đồ án quy hoạch, mà là bài toán tổ chức lại không gian phát triển theo hướng hiện đại, an toàn và hài hòa với lợi ích của người dân.
.jpg)
Khi không gian sông Hồng được định hướng trở thành một trong những trục phát triển chiến lược của Thủ đô, câu hỏi đặt ra không chỉ là Hà Nội sẽ có diện mạo mới như thế nào, mà còn là người dân đang sống ở đây sẽ đứng ở đâu trong diện mạo ấy?
Theo định hướng điều chỉnh quy hoạch, không gian hai bên sông sẽ được tổ chức theo hướng hiện đại, sinh thái, tăng cường kết nối hai bờ; phát triển hệ thống công viên, không gian công cộng, giao thông, dịch vụ, du lịch đường thủy và các khu chức năng đô thị. Đáng chú ý, đồ án dự kiến hình thành 11 cụm công viên dọc Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng với tổng diện tích khoảng 3.500ha, đồng thời tổ chức lại các khu dân cư, chỉnh trang, di dời và tái định cư theo lộ trình phù hợp.
Những định hướng đó mở ra một không gian phát triển rất lớn. Nhưng để biến tiềm năng thành giá trị thực, điều quan trọng là phải giải quyết tốt mối quan hệ giữa phát triển đô thị và đời sống người dân.
Đây cũng là vấn đề được người dân quan tâm trong quá trình góp ý. Tiến độ thực hiện, phạm vi ảnh hưởng, phương án bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, vị trí tái định cư, trường học, y tế, giao thông và sinh kế tại nơi ở mới đều là những câu chuyện cụ thể, gắn trực tiếp với cuộc sống hằng ngày.
Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi) cho rằng, khi thực hiện quy hoạch, cần đánh giá đầy đủ giá trị của sinh kế hiện hữu, bên cạnh giá trị đất đai. Đây là yếu tố có ý nghĩa trực tiếp đối với sự đồng thuận của người dân. Điều người dân quan tâm là sau khi bàn giao mặt bằng, họ sẽ ở đâu, làm gì và thu nhập được duy trì như thế nào?
Từ góc độ này, chính sách bồi thường, hỗ trợ và chuyển đổi nghề cần được thiết kế theo từng nhóm đối tượng. Những hộ mất đất sản xuất cần có phương án chuyển đổi sinh kế; những hộ kinh doanh cần được tính đến khả năng tiếp cận mặt bằng mới; người lao động lớn tuổi hoặc ít khả năng chuyển đổi nghề cần có chính sách hỗ trợ phù hợp.
Đồng thời, quá trình phát triển không gian ven sông cũng có thể tạo ra những sinh kế mới cho chính người dân địa phương. Khi hình thành công viên, tuyến đi bộ, không gian văn hóa, dịch vụ, du lịch hoặc các khu đô thị mới, người dân có thể tham gia vào chuỗi dịch vụ, kinh doanh nhỏ, sản phẩm địa phương nếu được tạo điều kiện. "Như vậy, quy hoạch không nhất thiết phải đồng nghĩa với việc chấm dứt sinh kế cũ. Điều quan trọng là phải tạo một quá trình chuyển đổi từ sinh kế cũ sang sinh kế mới, để người dân có cơ hội thích ứng với không gian đô thị đang thay đổi", ông Nguyễn Quang Huy bày tỏ.
Cùng với sinh kế, tái định cư là vấn đề cần được tính toán thận trọng trong quá trình triển khai quy hoạch. Theo ông Nguyễn Quang Huy, chính sách ưu tiên tái định cư tại chỗ hoặc lân cận, bảo đảm nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi cũ là định hướng tích cực. Khu tái định cư cần được hoàn thành trước khi thu hồi đất, đồng bộ trường học, y tế, chợ, giao thông và dịch vụ thiết yếu. Để làm được điều đó, chính sách tái định cư cần chuyển từ tư duy “bố trí chỗ ở” sang “tổ chức lại cuộc sống”.
.jpg)
Quan điểm này được lãnh đạo thành phố Hà Nội đặc biệt nhấn mạnh trong quá trình lấy ý kiến nhân dân về quy hoạch. Lãnh đạo thành phố yêu cầu việc triển khai phải bảo đảm tối đa quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân.
Tại buổi tiếp xúc cử tri 13 xã, phường thuộc đơn vị bầu cử số 10, ngày 22-9, thông tin liên quan đến Đồ án Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Trần Đức Thắng khẳng định đây là một nhiệm vụ rất lớn. Ban Thường vụ Thành ủy đã họp nhiều lần và chỉ đạo với nguyên tắc bám sát Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị, Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, các quy định của pháp luật có liên quan. Thành phố thực hiện trên tinh thần thận trọng, bài bản, tính toán khoa học, xem xét đầy đủ các vấn đề liên quan, nhất là về sinh kế của người dân, phòng, chống lũ, hài hòa giữa phát triển và bảo tồn, chỉnh trang các làng xóm lâu đời, các công trình di tích trên khu vực nghiên cứu.
Về chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án, Bí thư Thành ủy cho biết, việc này đang xin ý kiến nhân dân theo hướng áp dụng chính sách cao nhất theo thẩm quyền của thành phố; nghiên cứu bố trí tái định cư tại chỗ và bố trí tại các xã, phường lân cận, gần với nơi sinh sống cũ của người dân. Các khu tái định cư có hạ tầng đầy đủ, đồng bộ và chỉ khi nào hoàn thành toàn bộ thì mới thực hiện thu hồi đất tại nơi ở hiện tại của người dân. Thành phố sẽ tiếp tục tiếp thu ý kiến góp ý của nhân dân để hoàn thiện trước khi phê duyệt quy hoạch theo quy định của pháp luật.
“Thủ đô chúng ta đang bước vào giai đoạn phát triển rất mạnh mẽ để cùng cả nước hoàn thành các mục tiêu nhân kỷ niệm 100 năm Ngày thành lập Đảng vào năm 2030. Thành phố sẽ hành động quyết liệt hơn nữa để chuyển hóa các cơ chế vượt trội được Trung ương, các địa phương dành cho thành phố, qua đó, tạo đột phá trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và quan trọng nhất là mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn, hạnh phúc hơn nữa cho người dân Thủ đô. Chúng tôi rất mong các bác, các anh, các chị, các đồng chí ủng hộ, đóng góp trí tuệ cùng Đảng bộ, chính quyền và hệ thống chính trị của thành phố để giải quyết những bài toán, những công việc lớn đang đặt ra với sự phát triển của Thủ đô. Mỗi chủ trương, mỗi công trình, mỗi dự án cuối cùng phải được đo bằng đời sống vật chất, tinh thần, sự hài lòng và hạnh phúc của nhân dân”, Bí thư Thành ủy Trần Đức Thắng nhấn mạnh.
Trước đó, tại các buổi kiểm tra việc tổ chức lấy ý kiến cộng đồng dân cư đối với Đồ án Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng và phương án hướng tuyến Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cũng khẳng định, những băn khoăn, kiến nghị chính đáng của người dân, nhất là về tiến độ thực hiện, chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư và điều kiện an cư tại nơi ở mới sẽ được thành phố nghiên cứu trong quá trình triển khai.
Theo Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội, việc chỉnh trang khu vực sông Hồng chắc chắn tác động đến đời sống người dân. Vì vậy, thành phố đang xây dựng, hoàn thiện lộ trình triển khai, đặc biệt là các nội dung liên quan đến thu hồi đất, di chuyển người dân và bố trí nơi ở mới. Cùng với nghiên cứu quy hoạch, thành phố phải tính toán đầy đủ cơ chế, chính sách để người dân bị ảnh hưởng có cuộc sống ổn định tại nơi ở mới. Việc tái định cư không chỉ dừng ở yêu cầu về nhà ở mà phải bảo đảm các điều kiện về an sinh xã hội, trường học, nơi làm việc và hạ tầng thiết yếu.
Theo Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội, các khu tái định cư phải được đầu tư đồng bộ, có đầy đủ hạ tầng thiết yếu, trong đó có trường học và các công trình phục vụ đời sống. Chỉ khi những điều kiện này được bảo đảm, người dân có thể ổn định cuộc sống tại nơi ở mới, thành phố mới thực hiện các bước tiếp theo.
Hiện Hà Nội đã dự kiến xây các khu đa mục tiêu, hiện đại phục vụ quá trình phát triển không gian hai bên sông Hồng. Quan điểm của thành phố là phải triển khai đồng bộ các khu này, đặc biệt là các khu tái định cư, trước khi di chuyển người dân. Đối với những khu dân cư hiện hữu dọc sông Hồng, thành phố sẽ tiếp tục nghiên cứu, tính toán cụ thể, nhất là các trường hợp người dân đang sinh sống ổn định nhưng quỹ đất tại chỗ hạn chế hoặc không còn điều kiện bố trí tái định cư tại chỗ.
Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng khẳng định, mục tiêu của việc chỉnh trang, phát triển không gian sông Hồng không chỉ là thay đổi diện mạo đô thị mà quan trọng hơn là tạo dựng không gian phát triển mới, đồng thời nâng cao chất lượng sống của người dân. “Làm thế nào để chúng ta cùng xây dựng thành phố ngày càng văn minh, xanh, sạch, đẹp hơn, để sông Hồng trở thành không gian phát triển mới”, Chủ tịch UBND thành phố nói.
Từ quan điểm của lãnh đạo thành phố cho đến quá trình triển khai, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Đào Minh Tâm cho biết, trong quá trình lập quy hoạch, thành phố xác định tái định cư không chỉ là bố trí lại nơi ở mà phải hình thành những không gian sống mới, có hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đồng bộ và đầy đủ tiện ích. Qua đó, người dân có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
Nguyên tắc thứ nhất mà thành phố áp dụng là ưu tiên tái định cư tại chỗ, trong cùng địa phương. Người dân ở khu vực ngoài bãi sông không bảo đảm an toàn sẽ được bố trí vào khu vực an toàn trong cùng địa bàn. Phương án này giúp cho người dân không bị xáo trộn quá nhiều, từ sinh hoạt hằng ngày đến quan hệ gia đình, làng xóm.
Nguyên tắc thứ hai là bố trí tái định cư tại khu vực lân cận đối với những địa phương không còn quỹ đất. Phương án này phải bảo đảm điều kiện học tập, làm việc, sinh hoạt cộng đồng và tín ngưỡng của người dân.
Nguyên tắc thứ ba là bố trí người dân tại các khu định cư được xây dựng đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, đảm bảo người dân đến nơi ở mới đã có đầy đủ trạm y tế, chợ dân sinh, công viên, không gian sinh hoạt công cộng.
Nguyên tắc thứ tư là thành phố lựa chọn các khu đô thị đa mục tiêu để đa dạng hóa các loại hình và các quỹ đất xây dựng nhà ở. Tại khu vực này, bố trí quỹ đất nhà ở thấp tầng và căn hộ chung cư để phục vụ cho tái định cư. “Chúng tôi tin rằng, chính sách phù hợp và sự đồng bộ của hạ tầng tái định cư sẽ là chìa khóa tạo sự đồng thuận của người dân”, ông Đào Minh Tâm chia sẻ.
.jpg)
Ông Đào Minh Tâm cũng cho biết, công tác rà soát phạm vi ảnh hưởng, giải phóng mặt bằng và bố trí tái định cư sẽ được triển khai theo từng giai đoạn, trên cơ sở phù hợp với quy hoạch, phương án kỹ thuật và điều kiện thực tế của từng địa bàn. Việc bố trí tái định cư được thực hiện theo nguyên tắc bất di bất dịch là hạ tầng tái định cư phải được đầu tư xây dựng trước khi người dân đến nơi ở mới và nơi ở mới có điều kiện bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, dự kiến tại các khu đô thị đa mục tiêu.
Trong đó, Khu đô thị đa mục tiêu Thư Lâm - Đông Anh có quy mô khoảng 736,84ha tại xã Thư Lâm và xã Đông Anh, phục vụ nhu cầu tái định cư bằng đất và chung cư, dự kiến bố trí khoảng 9.000 lô đất thấp tầng và khoảng 23.000 căn hộ tái định cư, nhà ở xã hội; dự kiến chậm nhất quý II-2027 hoàn thành hạ tầng kỹ thuật đủ điều kiện bàn giao đất tái định cư thấp tầng; chậm nhất quý IV-2029 hoàn thành toàn bộ công trình nhà ở tái định cư và nhà ở xã hội cao tầng; hoàn thành toàn bộ dự án năm 2030; bố trí tái định cư cho người dân thuộc các phường Hồng Hà, Long Biên, Bồ Đề, Thượng Cát, Phú Thượng, xã Đông Anh và các khu vực lân cận.
Khu đô thị đa mục tiêu Bắc Thăng Long (Urban City) có quy mô khoảng 474ha tại xã Phúc Thịnh và xã Thiên Lộc, phục vụ nhu cầu tái định cư bằng đất và chung cư, dự kiến bố trí khoảng 5.000 lô đất thấp tầng và khoảng 5.000-10.000 căn hộ tái định cư, nhà ở xã hội; dự kiến chậm nhất quý 2-2028 hoàn thành hạ tầng kỹ thuật đủ điều kiện bàn giao đất tái định cư, hoàn thành đầu tư các công trình hạ tầng kỹ thuật, nhà ở tái định cư cao tầng vào năm 2030; bố trí tái định cư cho người dân thuộc các khu vực xã Thiên Lộc, Vĩnh Thanh, Đông Anh và các khu vực lân cận.
Khu đô thị đa mục tiêu tại phường Lĩnh Nam quy mô khoảng 169,5ha, dự kiến bố trí khoảng 14.500 căn hộ tái định cư, nhà ở xã hội; dự kiến hoàn thành các công trình hạ tầng kỹ thuật, nhà ở tái định cư cao tầng chậm nhất vào quý 1-2030; bố trí tái định cư cho người dân thuộc các phường Hồng Hà, Lĩnh Nam, Phú Thượng, xã Thanh Trì, Nam Phù và các khu vực lân cận.
Khu đô thị đa mục tiêu tại phường Bồ Đề, phường Long Biên và xã Bát Tràng quy mô khoảng 270,68ha, dự kiến bố trí khoảng 10.500 căn hộ tái định cư, nhà ở xã hội, hoàn thành toàn bộ dự án trong năm 2030; bố trí tái định cư cho người dân thuộc các phường Hồng Hà, Long Biên, Bồ Đề, Thượng Cát, Phú Thượng và các khu vực lân cận.
Khu định cư Long Biên - Bồ Đề quy mô khoảng 201 ha, dự kiến bố trí khoảng 25.000 căn hộ chung cư; hoàn thành đầu tư các công trình hạ tầng kỹ thuật, nhà ở tái định cư cao tầng chậm nhất vào quý 1-2030; bố trí tái định cư cho người dân thuộc các phường Hồng Hà, Bồ Đề, Long Biên, Phú Thượng và các khu vực lân cận.
Khu định cư Lĩnh Nam có quy mô khoảng 101ha, dự kiến khoảng 12.500 căn hộ chung cư; dự kiến hoàn thành đầu tư các công trình hạ tầng kỹ thuật, nhà ở tái định cư cao tầng chậm nhất vào quý 1-2030; bố trí tái định cư cho người dân thuộc các khu vực phường Hồng Hà, Lĩnh Nam, Phú Thượng, xã Thanh Trì, Nam Phù và các khu vực lân cận.
Sông Hồng đã chứng kiến Hà Nội hình thành và phát triển qua hàng nghìn năm. Nay, khi hai bờ sông đang đứng trước một cuộc tái cấu trúc lớn, điều cần hướng tới không chỉ là một diện mạo đô thị hiện đại hơn, mà là một không gian đáng sống hơn - nơi dòng sông được trả lại đúng giá trị cảnh quan, lịch sử và sinh thái; nơi hai bờ được kết nối bằng hạ tầng và những không gian công cộng; nơi người dân có thể tìm thấy vị trí của mình trong diện mạo mới của Thủ đô.
Vì vậy, quy hoạch sông Hồng không chỉ mở rộng không gian đô thị Hà Nội, mà còn mở ra một cách tiếp cận mới: Phát triển để người dân được hưởng lợi, hiện đại nhưng không đánh mất bản sắc, khai thác giá trị dòng sông nhưng vẫn tôn trọng tự nhiên. Khi ấy, sông Hồng thực sự trở thành một trục phát triển mới không chỉ trên bản đồ quy hoạch, mà trong chính đời sống của Hà Nội hôm nay và những thế hệ mai sau.
Thực hiện: Văn Huy - Nguyễn Thủy - Nhật Huy
