Chương trình đánh giá ô tô mới khu vực Đông Nam Á (ASEAN NCAP) sẽ mở rộng các tiêu chí đánh giá an toàn ô tô giai đoạn 2026-2030, bổ sung yêu cầu về phanh khẩn cấp tự động dành cho xe máy, phát hiện trẻ em bị bỏ quên trong xe...

An toàn ô tô tại Đông Nam Á đứng trước giai đoạn thay đổi đáng chú ý khi các tiêu chuẩn đánh giá bắt đầu chú trọng nhiều hơn đến khả năng ngăn ngừa tai nạn, thay vì chỉ kiểm tra mức độ bảo vệ người ngồi trong xe khi xảy ra va chạm.
Theo truyền thông quốc tế, chương trình đánh giá ASEAN NCAP giai đoạn 2026-2030 sẽ bổ sung nhiều tiêu chí mới, trong đó đáng chú ý là hệ thống phanh khẩn cấp tự động có khả năng nhận diện xe máy (Motorcycle AEB), nhắc nhở hành khách ở hàng ghế sau (Rear Seat Reminder) và phát hiện sự hiện diện của trẻ em trong khoang xe (Child Presence Detection).
Đây là những thay đổi có ý nghĩa đối với một khu vực có đặc điểm giao thông rất khác biệt so với châu Âu hay Bắc Mỹ. Xe máy vẫn là phương tiện phổ biến tại nhiều quốc gia Đông Nam Á, trong khi ô tô ngày càng tăng nhanh về số lượng. Sự tương tác giữa ô tô, xe máy, xe đạp và người đi bộ tạo ra những tình huống giao thông phức tạp mà các hệ thống hỗ trợ lái xe truyền thống không phải lúc nào cũng xử lý hiệu quả.
ASEAN NCAP được thành lập năm 2011, với sự phối hợp giữa Viện Nghiên cứu an toàn giao thông Malaysia (MIROS) và các đối tác trong khu vực. Chương trình đánh giá mức độ an toàn của xe mới thông qua các thử nghiệm va chạm, khả năng bảo vệ người lớn, trẻ em và những công nghệ hỗ trợ an toàn. Qua nhiều giai đoạn, ASEAN NCAP đã góp phần thúc đẩy các nhà sản xuất trang bị thêm túi khí, hệ thống cân bằng điện tử và những công nghệ an toàn chủ động cho ô tô bán ra tại các thị trường Đông Nam Á.
Điểm khác biệt của giai đoạn 2026-2030 là phạm vi đánh giá được mở rộng theo hướng sát hơn với điều kiện giao thông thực tế. Hệ thống Motorcycle AEB đặc biệt đáng chú ý bởi các thuật toán nhận diện và phanh khẩn cấp vốn được phát triển chủ yếu để xử lý tình huống với ô tô hoặc người đi bộ. Việc bổ sung khả năng nhận diện xe máy sẽ giúp phương tiện phản ứng tốt hơn trước những tình huống xe hai bánh xuất hiện bất ngờ phía trước hoặc di chuyển cắt ngang quỹ đạo.
Bên cạnh Motorcycle AEB, ASEAN NCAP cũng nâng yêu cầu đối với khả năng bảo vệ trẻ em. Một trong những thay đổi đáng chú ý là bổ sung đánh giá công nghệ Child Presence Detection (CPD), có khả năng phát hiện trẻ em hoặc vật nuôi còn ở bên trong xe sau khi người lái rời khỏi phương tiện. Trước đây, chương trình chủ yếu ghi nhận hệ thống nhắc nhở hành khách hàng ghế sau, với tối đa hai điểm.
Trong chu kỳ mới, những hệ thống có khả năng phát hiện sự hiện diện thực tế bằng radar, cảm biến siêu âm hoặc hồng ngoại có thể đạt tối đa năm điểm. Để phục vụ thử nghiệm, ASEAN NCAP thậm chí phát triển hình nộm kiDS CPD-DS3 có khả năng mô phỏng nhịp thở và nhiệt độ cơ thể của trẻ sơ sinh dưới 12 tháng tuổi. Các thử nghiệm va chạm cũng được nâng cấp với hình nộm mô phỏng trẻ 6 và 10 tuổi, thay cho nhóm 18 tháng và 3 tuổi trước đây.
Cấu trúc đánh giá mới cũng điều chỉnh điểm số giữa các nhóm. Bảo vệ người lớn tiếp tục chiếm 40% tổng điểm, trong khi bảo vệ trẻ em, hỗ trợ an toàn và an toàn cho người đi xe máy mỗi nhóm chiếm 20%.
Ở nhóm hỗ trợ an toàn, ASEAN NCAP tăng điểm dành cho hệ thống phanh khẩn cấp tự động trên đường liên đô thị tốc độ cao, đồng thời bổ sung điểm cho công nghệ hỗ trợ giữ và định tâm làn đường. Đặc biệt, điểm đánh giá an toàn cho người đi xe máy tăng từ tối đa 16 lên 24 điểm, trong đó riêng khả năng nhận diện và phanh tự động trước xe máy có thể đóng góp 6 điểm.

Những thay đổi nêu trên có ý nghĩa lớn đối với thị trường ô tô Đông Nam Á, nơi các nhà sản xuất phải thích ứng với điều kiện giao thông đặc thù thay vì chỉ sử dụng nguyên trạng những công nghệ được phát triển cho các thị trường phương Tây.
Một hệ thống AEB hoạt động tốt trên đường cao tốc với những chiếc ô tô di chuyển theo làn chưa chắc đạt hiệu quả tương tự tại đô thị đông xe máy, nơi phương tiện hai bánh thường xuyên xuất hiện ở điểm mù, di chuyển sát thân xe hoặc cắt ngang đầu ô tô.
Vì vậy, việc ASEAN NCAP đưa những tình huống giao thông đặc trưng của khu vực vào thử nghiệm sẽ tạo thêm áp lực để các hãng cải tiến thuật toán nhận diện, cảm biến radar, camera và khả năng xử lý tình huống của hệ thống hỗ trợ lái. Với Việt Nam, vấn đề này đặc biệt đáng quan tâm, trong bối cảnh xe máy vẫn giữ vai trò lớn trong hoạt động đi lại.
Tuy nhiên, người tiêu dùng cũng cần lưu ý rằng, những hệ thống như AEB có thể giúp người lái có thêm thời gian phản ứng, giảm nguy cơ xảy ra va chạm. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc nhiều vào khả năng hiệu chỉnh công nghệ phù hợp với điều kiện giao thông trong nước. Một chiếc xe được trang bị AEB không có nghĩa hệ thống có thể nhận diện chính xác mọi tình huống xe máy luồn lách, di chuyển sát bên hoặc xuất hiện đột ngột từ phía sau phương tiện khác.
Một vấn đề khác là sự chênh lệch trang bị an toàn giữa các phiên bản xe. Trên cùng một dòng sản phẩm, những tính năng như phanh khẩn cấp tự động, cảnh báo lệch làn hay giám sát điểm mù đôi khi chỉ xuất hiện ở phiên bản cao cấp, trong khi các phiên bản giá thấp tập trung vào những trang bị cơ bản. Điều này khiến mức độ an toàn thực tế không đồng đều, dù các phiên bản cùng mang tên một mẫu xe.
Dù thế nào, ASEAN NCAP chắc chắn sẽ tạo sức ép để nhà sản xuất mở rộng trang bị tiêu chuẩn khi bán xe mới tại thị trường nước ta, nhất là khi kết quả đánh giá ngày càng ảnh hưởng đến quyết định mua xe và khả năng cạnh tranh. Đây là dịp để Việt Nam cần tận dụng xu hướng này để thúc đẩy các nhà sản xuất minh bạch thông tin về an toàn, khuyến khích các hãng công bố rõ trang bị theo từng phiên bản và phổ biến những công nghệ hỗ trợ lái đã được kiểm chứng.
Trong dài hạn, ASEAN NCAP cũng dự kiến thay đổi định hướng trong chu kỳ 2031-2035, chuyển trọng tâm từ giảm thiểu hậu quả va chạm sang giúp người lái tránh được tình huống nguy hiểm ngay từ đầu. Bước chuyển này phù hợp với xu hướng phát triển ô tô thông minh trên thế giới và cũng là lộ trình mà các nhà sản xuất, nhà kinh doanh ô tô nước ta nên sớm quan tâm và nỗ lực để tuân thủ.
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.