Làn sóng xe năng lượng mới định hình sâu sắc thị trường ô tô toàn cầu

Trong tháng 10, thị trường ô tô Trung Quốc chứng kiến bước chuyển quan trọng trong cơ cấu tiêu thụ phương tiện. Theo Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc (CAAM), xe năng lượng mới (NEV) tháng 10-2026 chiếm 64,3% tổng doanh số ô tô mới, tăng so với mức 61,6% của tháng 9. Tính chung 10 tháng đầu năm, tỷ trọng này đạt 54,8%.

Với những số liệu trên, rõ ràng NEV không còn là một phân khúc tăng trưởng bên cạnh xe sử dụng động cơ đốt trong, mà đã trở thành lực lượng chiếm ưu thế tại thị trường ô tô lớn nhất thế giới. Cùng kỳ, Trung Quốc sản xuất khoảng 2,02 triệu xe NEV và bán ra 1,94 triệu chiếc, cùng tăng hơn 13% so với cùng kỳ năm trước.

Đáng chú ý, sự chuyển dịch không chỉ diễn ra ở nhóm xe cao cấp. Trong 10 tháng đầu năm, nhóm NEV có giá từ 100.000 đến 150.000 nhân dân tệ là phân khúc giá có doanh số lớn nhất, đạt gần 3,14 triệu xe, tăng 14,5%. Điều này cho thấy xe năng lượng mới đang mở rộng xuống nhóm khách hàng phổ thông, nơi giá bán, chi phí sử dụng và tính tiện dụng có ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định mua xe.

Không chỉ chiếm lĩnh thị trường nội địa, các nhà sản xuất Trung Quốc còn đẩy mạnh xuất khẩu. Tháng 10, nước này xuất khẩu 606.000 xe NEV, tăng khoảng 140% so với cùng kỳ năm trước, đánh dấu tháng thứ năm liên tiếp xe năng lượng mới chiếm hơn một nửa tổng lượng ô tô xuất khẩu. Lũy kế 10 tháng, xuất khẩu NEV đạt 4,61 triệu chiếc, tăng 130% và đã vượt tổng lượng xuất khẩu của cả năm 2025.

Xu hướng điện hóa không chỉ được dẫn dắt bởi Trung Quốc. Tại châu Âu, doanh số ô tô điện đang tăng mạnh nhờ sự kết hợp giữa chính sách hỗ trợ, các quy định về phát thải và sự gia tăng cạnh tranh giữa các nhà sản xuất. Theo Benchmark Mineral Intelligence (BIM) được công bố tháng 11, doanh số xe điện tại châu Âu trong tháng 10 tăng 36% so với cùng kỳ năm trước, đạt khoảng 510.000 chiếc. Tính chung 10 tháng, doanh số tăng 31%, lên 4,5 triệu xe. Riêng doanh số xe thuần điện tại khu vực này tăng mạnh, trong đó Đức, Anh, Pháp và một số thị trường Bắc Âu tiếp tục đóng vai trò quan trọng.

Triển vọng tại châu Âu còn được thúc đẩy bởi việc một số quốc gia khôi phục hoặc mở rộng chương trình hỗ trợ mua xe điện. Đức tái triển khai ưu đãi, Tây Ban Nha thúc đẩy chương trình hỗ trợ phương tiện phát thải thấp, trong khi Anh tiếp tục nâng tỷ lệ xe không phát thải theo lộ trình. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), doanh số ô tô điện tại châu Âu trong năm 2026 có thể tăng gần 20%, đạt khoảng 5 triệu chiếc, tương đương cứ ba xe mới bán ra thì có một xe điện. Sự tham gia ngày càng lớn của các hãng Trung Quốc cũng khiến lựa chọn sản phẩm ở những phân khúc giá thấp và trung bình trở nên phong phú hơn.

Trái lại, Mỹ cho thấy quá trình chuyển đổi có thể chậm lại khi chính sách hỗ trợ thay đổi. Việc các ưu đãi thuế liên bang kết thúc cùng với việc một số nhà sản xuất điều chỉnh kế hoạch điện hóa đã tạo sức ép lên nhu cầu. IEA dự báo doanh số ô tô điện tại Mỹ năm 2026 có thể giảm hơn 20%, xuống khoảng 1,2 triệu chiếc, với tỷ trọng chỉ khoảng 8% tổng doanh số xe mới, thấp hơn mức gần 10% của năm 2025. Dù vậy, dữ liệu tháng 10 của BIM vẫn cho thấy doanh số xe điện tại Bắc Mỹ đã tăng 24% so với cùng kỳ, đánh dấu lần đầu tiên khu vực này ghi nhận tăng trưởng theo năm trong năm 2026.

Đáng chú ý, động lực tăng trưởng mới đang xuất hiện tại các nền kinh tế đang phát triển. IEA dự báo doanh số ô tô điện tại các thị trường mới nổi có thể đạt gần 3 triệu chiếc trong năm 2026, tăng gần 50%. Trong đó, Đông Nam Á được kỳ vọng đạt khoảng 800.000 xe, Mỹ Latinh khoảng 500.000 xe và Ấn Độ vượt 200.000 xe. Mức giá ngày càng cạnh tranh, sự xuất hiện của nhiều mẫu xe Trung Quốc và giá nhiên liệu cao là những yếu tố thúc đẩy nhu cầu.

Tại Đông Nam Á, Việt Nam và Thái Lan đang nổi lên như những thị trường có tốc độ phát triển xe điện đáng chú ý. Theo IEA, doanh số xe điện tại Việt Nam đã tăng hơn gấp đôi trong năm 2025, đưa nước ta trở thành thị trường ô tô điện lớn nhất khu vực xét theo lượng tiêu thụ, với tỷ trọng xe điện trong doanh số xe mới đạt gần 40%.

Thái Lan cũng ghi nhận khoảng 140.000 xe điện bán ra trong năm 2025, tăng 70% so với năm trước và chiếm gần một phần tư lượng xe mới.

Các chương trình hỗ trợ mua xe, ưu đãi thuế và phát triển sản xuất trong nước là những yếu tố quan trọng thúc đẩy quá trình này. Indonesia và Malaysia cũng đang mở rộng thị trường thông qua thu hút đầu tư và phát triển hệ sinh thái sản xuất xe điện.

Ấn Độ là một trường hợp được giới chuyên môn quan sát kĩ giai đoạn này. Dù tỷ trọng xe điện còn thấp so với Trung Quốc hay Đông Nam Á, doanh số năm 2025 đã tăng 75%, đạt khoảng 165.000 chiếc, tương đương gần 4% tổng lượng xe mới. Đây là dấu hiệu cho thấy điện hóa đang lan rộng ngay cả tại những thị trường có đặc điểm tiêu dùng và mức thu nhập khác biệt so với các trung tâm ô tô truyền thống.

Nhìn sang Việt Nam, xu hướng chuyển dịch cũng thể hiện rõ. Nổi bật nhất là VinFast, với 22.896 ô tô điện bàn giao trong tháng 10, nâng tổng lượng xe bán ra trong 10 tháng lên 200.593 chiếc. Đây là lần đầu tiên một thương hiệu ô tô tại Việt Nam vượt mốc 200.000 xe chỉ trong 10 tháng đầu năm.

Hybrid cũng đang trở thành một hướng điện hóa được người tiêu dùng Việt Nam đón nhận. Thành viên Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) bán ra 1.891 xe hybrid trong tháng 10, tăng 35% so với tháng trước. Lũy kế 10 tháng, doanh số đạt 17.948 xe, tăng 61% so với cùng kỳ năm 2025.

Nhìn chung, làn sóng NEV vì thế không đơn thuần là một xu hướng sản phẩm, mà đang trở thành động lực tái định hình ngành công nghiệp ô tô toàn cầu, từ cạnh tranh giữa các nhà sản xuất đến cách thức người dân lựa chọn phương tiện di chuyển.