Xuất khẩu thuỷ sản đối mặt nhiều rào cản

Những khó khăn từ thị trường Mỹ

Thông tin từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản 5 tháng đầu năm 2026 đạt 4,65 tỷ USD, tăng 10,6% so với cùng kỳ năm trước.

Đáng chú ý, tôm tiếp tục là mặt hàng gặp nhiều khó khăn nhất tại thị trường Mỹ. Kết quả sơ bộ kỳ rà soát hành chính lần thứ 20 do Bộ Thương mại Hoa Kỳ công bố ngày 13-5-2026 cho thấy mức thuế chống bán phá giá sơ bộ đối với hai doanh nghiệp bị đơn lần lượt là 10,76% và 6,3%, trong khi các doanh nghiệp được hưởng mức thuế riêng phải chịu mức thuế 7,56%.

Dù chưa phải kết quả cuối cùng, mức thuế này đã tạo thêm áp lực lên quá trình đàm phán giá và tâm lý mua hàng của các nhà nhập khẩu Mỹ. Diễn biến này cho thấy nhu cầu thị trường chưa phục hồi đủ mạnh để hấp thụ áp lực chi phí và giá cả, khiến các nhà nhập khẩu tiếp tục thận trọng với các đơn hàng mới.

Đối với cá ngừ và một số mặt hàng hải sản khai thác khác, khó khăn hiện nay không nằm ở cung cầu mà chủ yếu đến từ các quy định quản lý của Mỹ. Theo Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ (NOAA), mọi lô cá ngừ đông lạnh hoặc chế biến nhập khẩu vào Mỹ đều phải có Mẫu 370, khai báo tình trạng “an toàn với cá heo” và kèm theo đầy đủ hồ sơ chứng minh.

Quy định này được áp dụng trong khuôn khổ Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA). Do đó, khả năng duy trì đơn hàng và thị phần phụ thuộc rất lớn vào năng lực quản lý hồ sơ, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ các yêu cầu kỹ thuật của doanh nghiệp.

Nhận định về tình hình xuất khẩu thủy sản 5 tháng đầu năm, Tổng thư ký VASEP Nguyễn Hoài Nam cho biết: Trong khi Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) phục hồi chậm, Trung Quốc đang trở thành động lực tăng trưởng quan trọng nhất, đóng góp hơn 70% phần tăng trưởng tăng thêm của toàn ngành thủy sản Việt Nam trong thời gian qua.

Đáng chú ý, năng lực chế biến thủy sản của Việt Nam hiện thuộc nhóm hàng đầu thế giới, đặc biệt ở lĩnh vực sản phẩm giá trị gia tăng. Đây là lợi thế cạnh tranh quan trọng so với các quốc gia xuất khẩu lớn như Ecuador hay Ấn Độ.

Gỡ rào cản để đạt mục tiêu xuất khẩu 12 tỷ USD

Hiện nay, ngành thủy sản còn phải đối mặt với hàng loạt rào cản thuế quan và phi thuế quan ngày càng gia tăng như điều tra chống trợ cấp, chống bán phá giá, các cáo buộc liên quan đến lao động cưỡng bức, quy định MMPA của Mỹ hay cảnh báo “thẻ vàng” IUU của EU. Do đó, mục tiêu đạt 12 tỷ USD giá trị kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản năm 2026 là không dễ dàng.

Đề cập về giải pháp, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) Vũ Bá Phú khuyến cáo: Các doanh nghiệp cần chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm, chứng nhận sức khỏe động vật; tuân thủ nghiêm các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, tạo uy tín lâu dài cho sản phẩm Việt Nam. Đặc biệt, cần xây dựng thương hiệu, tham gia các hội chợ thực phẩm quốc tế để gia tăng hiện diện thương hiệu; đẩy mạnh xúc tiến thương mại, hướng tới phân khúc tiêu dùng và ẩm thực cao cấp.

Để hoàn thành mục tiêu xuất khẩu, VASEP đề xuất Chính phủ cải cách thể chế và môi trường kinh doanh theo hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, áp dụng quản lý dựa trên rủi ro và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp nhằm giảm thời gian và chi phí thủ tục hành chính.

Đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần tập trung phát triển nguồn nguyên liệu cho chế biến xuất khẩu thông qua mở rộng vùng nuôi, đầu tư hạ tầng, cải thiện chất lượng giống và thức ăn, giảm giá thành sản xuất. Đồng thời, cần rà soát quy hoạch khai thác biển, đầu tư thêm các cảng cá đạt chuẩn và hỗ trợ khai thác bền vững để bảo đảm nguồn cung nguyên liệu.

Theo ông Nguyễn Hoài Nam, phát triển khoa học công nghệ và đẩy mạnh sản xuất các sản phẩm giá trị gia tăng là xu hướng không thể đảo ngược. Ngành thủy sản Việt Nam không thể tiếp tục cạnh tranh bằng sản lượng hay giá rẻ mà phải nâng cao giá trị trên mỗi đơn vị sản phẩm thông qua chế biến sâu và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, bền vững.

Đặc biệt, VASEP kiến nghị Chính phủ cùng các bộ, ngành như Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Ngoại giao và Bộ Công Thương tiếp tục đẩy mạnh công tác thị trường và đấu tranh thương mại quốc tế, góp phần tháo gỡ các rào cản thuế quan, phi thuế quan, đồng thời bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp thủy sản Việt Nam trên thị trường toàn cầu.

“

Cộng đồng doanh nghiệp thủy sản cam kết tiếp tục đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực tuân thủ, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng và đa dạng hóa thị trường, hướng tới xây dựng ngành thủy sản Việt Nam minh bạch, trách nhiệm và phát triển bền vững.

Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) Nguyễn Hoài Nam