Xin chữ đầu Xuân: Nếp văn hóa đẹp của người Hà Nội

Giữ hồn Tết qua từng nét mực

Gần 30 năm nay, tại thôn Văn (phường Thanh Liệt), ông Tạ Minh Tâm (sinh năm 1944) vẫn đều đặn cho chữ mỗi dịp xuân về. Bắt đầu từ năm lên 6 tuổi, ông Tâm đã được học chữ Hán và văn chương truyền thống. Trải qua những năm tháng là bộ đội tên lửa, góp mặt trong 12 ngày đêm chiến đấu bảo vệ Hà Nội, rồi công tác trong ngành kỹ thuật quân sự, sau năm 1976 chuyển ngành và có 8 năm làm thư ký cho Giáo sư Vũ Khiêu, tình yêu với chữ nghĩa và văn hóa dân tộc trong ông vẫn vẹn nguyên.

Theo ông Tâm, cho chữ đầu năm không đơn thuần là viết đẹp. Mỗi nét bút là một điều lành gửi gắm, một lời chúc đầu Xuân. Năm nào cũng vậy, từ trước Tết đến hết mùng 3, ông ngồi cho chữ phục vụ bà con trong vùng. Tối 30 Tết trở về sum họp cùng gia đình, sáng mùng 1 lại khai bút. Sau đó, ông tiếp tục tham gia viết chữ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, góp phần làm nên không gian văn hóa đặc sắc của Thủ đô mỗi dịp đầu năm.

“Xin chữ đầu Xuân là phong tục lâu đời, thể hiện truyền thống hiếu học, trọng tri thức của người Việt. Người dân tìm đến ông đồ với mong ước một năm mới bình an, mạnh khỏe, gia đình hạnh phúc, công việc hanh thông. Những chữ được xin nhiều nhất thường là “An”, “Khang”, “Thịnh”, “Vượng”, “Phúc”, “Thọ”… Trong đó, chữ “An Khang” được nhiều người lựa chọn”, ông Tâm cho biết.

Ông Tâm lý giải, chữ “An” không chỉ mang nghĩa yên ổn mà còn hàm chứa sự ổn định, bền vững, hài hòa; chữ “Khang” là khỏe mạnh, cường kiện. Treo chữ “An” trong nhà là gửi gắm ước mong gia đạo thuận hòa, cuộc sống bình yên. Bên cạnh đó, các cụm chữ như “Ngũ phúc lâm môn”, “Tam dương khai thái”, “Quốc thái dân an” cũng được nhiều gia đình xin với ước vọng về sự hưng thịnh của gia đình và đất nước.

"Trong quan niệm truyền thống, chữ nghĩa chính là văn hóa. Văn hóa “soi đường cho quốc dân đi”, giúp con người sống có đạo lý, hướng thiện và nhân ái hơn. Việc người dân Thủ đô vẫn duy trì tục xin chữ đầu Xuân cho thấy sự trân trọng tri thức và truyền thống trong đời sống hôm nay", ông Tâm cho biết.

Am hiểu lịch sử quê hương thôn Văn, mảnh đất gắn với danh nhân Chu Văn An, ông Tâm còn được người dân tin cậy như một “kho tư liệu sống”. Bất cứ việc gì liên quan đến lịch sử, gia phả, truyền thống của địa phương, bà con đều tìm đến ông. Ông cho biết việc viết không đặt nặng thù lao mà xuất phát từ tâm huyết gìn giữ truyền thống quê hương.

Dù tuổi đã cao, ông vẫn sử dụng thành thạo máy tính, điện thoại thông minh và các ứng dụng công nghệ để lưu trữ, trao đổi tư liệu. Hình ảnh một ông đồ cao tuổi bên cạnh máy tính cá nhân là minh chứng sinh động cho sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, giữa nét mực tàu trên giấy đỏ với nhịp sống số của thời đại mới.

Lan tỏa bản sắc văn hóa Thủ đô

Hà Nội đã và đang phát triển mạnh mẽ về kinh tế - xã hội, hạ tầng đô thị ngày càng khang trang, hiện đại. Song, như ông Tâm chia sẻ, trong dòng chảy đổi thay ấy, văn hóa cần được đặt ở vị trí trung tâm. Giữ gìn tục xin chữ đầu Xuân chính là cách giữ gìn căn cốt tinh thần của Thăng Long - Hà Nội nghìn năm văn hiến.

Giữa những sắc màu rực rỡ của phố phường ngày Tết, những tờ giấy đỏ với nét mực đen vẫn mang sức hấp dẫn đặc biệt. Xin chữ đầu năm không chỉ là một nghi thức văn hóa mà còn là cách mỗi người tìm về cội nguồn, nhắc mình sống chậm lại, hướng đến những giá trị bền vững.

Một chữ “An” treo trong nhà là lời nhắc giữ hòa khí. Một chữ “Hiếu” nhắc đạo làm con. Một chữ “Nhẫn” dạy cách ứng xử. Những con chữ ấy, qua bàn tay người cho chữ, trở thành sợi dây nối quá khứ với hiện tại, nối truyền thống với tương lai.

Phong tục cho chữ ngày Tết vì thế không chỉ làm đẹp không gian Xuân mà còn bồi đắp chiều sâu văn hóa cho đời sống đô thị. Khi còn những người lặng lẽ giữ nghề, giữ chữ, giữ hồn quê như ông Tạ Minh Tâm, hồn Tết Hà Nội vẫn được trao truyền bền bỉ, trang trọng và đầy nhân văn.

Chị Hoàng Thị Thủy (33 tuổi, phường Đại Mỗ) bày tỏ: “Phong tục xin chữ đầu năm thể hiện rõ nét truyền thống hiếu học của người Hà Nội. Thế hệ trẻ chúng tôi có thể sử dụng công nghệ mỗi ngày nhưng vẫn rất trân trọng những giá trị văn hóa lâu đời. Việc xin chữ không chỉ là một hoạt động đầu xuân mà còn là cách để kết nối với lịch sử, với ông cha. Tôi nghĩ nếu được tổ chức bài bản, sáng tạo hơn, hoạt động này sẽ thu hút đông đảo giới trẻ và góp phần lan tỏa bản sắc văn hóa Thủ đô”.