Giáo dục

Xây dựng vị thế người thầy từ năng lực, trách nhiệm và sự nêu gương

Phạm Thảo thực hiện • 22/11/2026 - 06:52

Trước tác động mạnh mẽ của công nghệ và trí tuệ nhân tạo, sự nghiệp đổi mới giáo dục đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với người thầy, không chỉ trong phương pháp giảng dạy mà còn ở việc giữ gìn, phát huy những giá trị cốt lõi làm nên vị thế và uy tín của nghề giáo.

Người thầy cần giữ gìn phẩm chất nào, phát huy năng lực ra sao và cần được bảo đảm những điều kiện gì để đáp ứng yêu cầu giáo dục trong kỷ nguyên mới? Phóng viên Báo Hànộimới (Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội) đã có cuộc trao đổi với TS Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo), xung quanh vấn đề này.

Đề cao chuẩn mực, trách nhiệm và vị thế nhà giáo

- Thưa ông, trong bối cảnh quan hệ giữa thầy và trò cùng cách tiếp cận tri thức đang có nhiều thay đổi, uy tín của người thầy cần được xây dựng trên những nền tảng nào?

- Theo tôi, uy tín của người thầy trước hết được xây dựng từ phẩm chất đạo đức, tính nêu gương, sự chuẩn mực, năng lực chuyên môn, tinh thần trách nhiệm, sự công bằng và nhân văn trong ứng xử. Trong xã hội hiện đại, uy tín ấy không chỉ xuất phát từ vị thế nghề nghiệp mà còn phải được khẳng định bằng năng lực thực chất, sự tận tâm và niềm tin của người học.

639302501424603843-ts-vu-minh-duc-1-.jpg
TS Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục.

Truyền thống tôn sư trọng đạo cần được gìn giữ và phát huy trên nền tảng tôn trọng lẫn nhau. Trong đó, người thầy cần được tôn trọng, bảo vệ, đồng thời phải có trách nhiệm nêu gương, tôn trọng nhân phẩm, quyền và lợi ích chính đáng của người học.

Những giá trị này cần được cụ thể hóa trong chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và quy tắc ứng xử, lấy sự mẫu mực, liêm chính, công bằng, trách nhiệm và nhân ái làm nền tảng. Sự tôn trọng dành cho người thầy không chỉ được nuôi dưỡng từ truyền thống tốt đẹp của dân tộc mà còn phải được khẳng định qua phẩm chất, năng lực và hành động của mỗi nhà giáo.

- Trong bối cảnh đổi mới giáo dục, theo ông, cần hoàn thiện cơ chế quản lý như thế nào để vừa phát huy tính chủ động, sáng tạo của đội ngũ nhà giáo, vừa bảo đảm trách nhiệm nghề nghiệp, kỷ cương và chất lượng giáo dục?

- Cơ chế quản lý cần chuyển mạnh từ quản lý hành chính đơn thuần sang quản trị dựa trên chuẩn nghề nghiệp, chất lượng và hiệu quả giáo dục, đồng thời tạo điều kiện để giáo viên phát huy năng lực chuyên môn.

Trong giáo dục học sinh, giáo viên có quyền và trách nhiệm nhắc nhở, uốn nắn, duy trì nền nếp, kỷ cương lớp học theo quy định. Tuy nhiên, mọi biện pháp giáo dục phải bảo đảm tính sư phạm, nhân văn, tôn trọng nhân phẩm và hướng tới sự tiến bộ của học sinh; tuyệt đối không sử dụng các hình thức xúc phạm, bạo lực hoặc gây tổn hại cho người học.

Điều quan trọng là các quy định phải rõ ràng, khả thi, giúp giáo viên nhận thức đầy đủ quyền hạn, trách nhiệm và giới hạn trong thực thi nhiệm vụ. Nhà trường phải thực sự là điểm tựa về chuyên môn, pháp lý và tâm lý cho giáo viên khi xử lý những tình huống phức tạp, không để họ đơn độc trước những khó khăn trong quá trình thực hiện trách nhiệm giáo dục.

- Khi xuất hiện phản ánh về cách ứng xử của giáo viên, nhất là khi thông tin lan truyền trên mạng xã hội, trách nhiệm xác minh, phản hồi và hỗ trợ những người liên quan cần được tổ chức ra sao, thưa ông?

- Quan điểm của chúng tôi là mọi phản ánh liên quan đến ứng xử của nhà giáo cần được tiếp nhận, xác minh khách quan, thận trọng, kịp thời và xử lý đúng quy định pháp luật. Không thể xem nhẹ những phản ánh có căn cứ, nhưng cũng không thể để thông tin chưa được kiểm chứng, nhất là trên mạng xã hội, trở thành cơ sở đánh giá, quy kết đối với nhà giáo. Trách nhiệm trước hết thuộc về cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý có thẩm quyền. Các đơn vị này cần xác minh, làm rõ bản chất sự việc, lắng nghe đầy đủ ý kiến của các bên liên quan, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cả giáo viên và học sinh.

Luật Nhà giáo đã có những quy định cụ thể về bảo vệ danh dự, uy tín, nhân phẩm của nhà giáo và xử lý hành vi xâm phạm. Vấn đề đặt ra là phải tổ chức thực hiện nghiêm túc, bảo đảm xử lý đúng người, đúng hành vi, đúng mức độ; đồng thời, kịp thời bảo vệ, khôi phục danh dự, uy tín của nhà giáo khi bị phản ánh sai sự thật.

Bảo vệ nhà giáo không có nghĩa là bao che sai phạm. Việc xử lý sai phạm cũng phải bảo đảm công bằng, khách quan, không làm tổn thương những người thực hiện đúng trách nhiệm nghề nghiệp.

Tạo nền tảng để nhà giáo yên tâm công tác

- Theo ông, công tác đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo cần đổi mới như thế nào để nâng cao năng lực đối thoại với học sinh, kiểm soát cảm xúc và giải quyết xung đột trong môi trường giáo dục?

- Công tác đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo cần tập trung phát triển năng lực nghề nghiệp thực chất, gắn với những tình huống cụ thể trong hoạt động giáo dục. Bên cạnh kiến thức chuyên môn và phương pháp giảng dạy, cần chú trọng rèn luyện năng lực giao tiếp sư phạm, đối thoại, quản lý cảm xúc, tư vấn tâm lý và giải quyết xung đột.

Phương thức bồi dưỡng cũng cần đổi mới theo hướng tăng cường thực hành, xử lý tình huống, trao đổi kinh nghiệm và hỗ trợ đồng nghiệp, khắc phục tình trạng nặng về hình thức, lý thuyết thuần túy.

Đặc biệt, hiệu quả bồi dưỡng phải được đánh giá qua những chuyển biến trong hành vi nghề nghiệp, chất lượng tương tác với học sinh và khả năng xử lý các tình huống thực tiễn. Quá trình này cần được theo dõi, hỗ trợ và đánh giá thường xuyên tại cơ sở giáo dục.

Mục tiêu của công tác bồi dưỡng không chỉ là giúp giáo viên biết cách ứng xử đúng mà quan trọng hơn là hình thành năng lực, bản lĩnh và thói quen ứng xử chuẩn mực trong mọi tình huống sư phạm.

639302509196832304-dsc_4829.jpg
Truyền thống tôn sư trọng đạo cần được gìn giữ và phát huy trên nền tảng tôn trọng lẫn nhau. Ảnh: Phạm Thảo

- Nhìn về dài hạn, đội ngũ nhà giáo Việt Nam cần có những phẩm chất, năng lực gì để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, thưa ông?

- Để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, đội ngũ nhà giáo Việt Nam cần hội tụ ba yếu tố nền tảng: Phẩm chất đạo đức và trách nhiệm nghề nghiệp; năng lực chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng; tư duy đổi mới, sáng tạo và khả năng thích ứng với sự phát triển của khoa học, công nghệ.

Với chức năng tham mưu quản lý nhà nước về đội ngũ nhà giáo, Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục xác định trọng tâm là tham mưu triển khai hiệu quả Luật Nhà giáo và các chính sách liên quan; hoàn thiện hệ thống chuẩn nghề nghiệp, cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đánh giá, đào tạo, bồi dưỡng; thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý và phát triển đội ngũ, đồng thời chú trọng các chính sách đãi ngộ, thu hút, trọng dụng và bảo vệ nhà giáo. Mục tiêu xuyên suốt là xây dựng đội ngũ nhà giáo đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, vững vàng về phẩm chất, giỏi về chuyên môn, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.

- Từ góc độ quản lý đội ngũ, trong năm học này, theo ông, đâu là những việc cần ưu tiên để giáo viên được hỗ trợ tốt hơn trong thực hiện trách nhiệm giáo dục và giữ chuẩn mực nghề nghiệp?

- Trong năm học 2026-2027, theo tôi, cần tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện và tổ chức thực hiện hiệu quả chính sách, pháp luật về nhà giáo, nhất là các quy định liên quan đến quyền, nghĩa vụ, đạo đức nghề nghiệp, chế độ làm việc, chính sách đãi ngộ và bảo vệ nhà giáo.

Thứ hai, nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng, chú trọng phát triển năng lực chuyên môn, năng lực số, kỹ năng ứng xử sư phạm và giải quyết các vấn đề phát sinh trong thực tiễn giáo dục; đồng thời, giảm áp lực hành chính không cần thiết để giáo viên tập trung thực hiện nhiệm vụ chuyên môn.

Thứ ba, tăng cường trách nhiệm của cơ sở giáo dục trong xây dựng môi trường làm việc dân chủ, an toàn, kỷ cương, nhân văn; thiết lập cơ chế hỗ trợ, bảo vệ nhà giáo và kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động nghề nghiệp.

Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục sẽ tiếp tục chủ động tham mưu với Bộ Giáo dục và Đào tạo hoàn thiện chính sách, tăng cường hướng dẫn, phối hợp với các địa phương và cơ sở giáo dục trong tổ chức thực hiện. Quan điểm xuyên suốt là tạo điều kiện để nhà giáo yên tâm công tác, được tôn trọng, bảo vệ, có động lực cống hiến và không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục.

- Trân trọng cảm ơn ông!

(0) Bình luận
Nổi bật
    Đừng bỏ lỡ
    Xây dựng vị thế người thầy từ năng lực, trách nhiệm và sự nêu gương

    (*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.