Xây dựng thương hiệu quốc gia, giúp hàng Việt duy trì thị phần xuất khẩu

70-80% xuất khẩu thô

Thông tin từ Bộ Công Thương cho thấy, trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu cả nước đạt 319,53 tỉ USD tăng 21,7% so với cùng kỳ năm trước. Nhiều nhóm hàng đã vượt ngưỡng 10 tỷ USD như máy vi tính và sản phẩm linh kiện điện tử đạt kim ngạch 85,172 tỷ USD tăng 50,1% so với cùng năm trước, máy móc thiết bị và dụng cụ phù tùng đạt 40,151 tỷ USD, điện thoại các loại và linh kiện đạt 38,499 tỷ USD…

Mặc dù kim ngạch xuất khẩu tăng cao nhưng Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng nhìn nhận: Nhóm hàng xuất khẩu có giá trị gia tăng cao như điện thoại, linh kiện, điện tử, máy móc… lại thuộc các công ty đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). “Với nhóm hàng điện tử, linh kiện, máy móc, chỉ riêng kim ngạch xuất khẩu của Samsung năm 2025 đạt 65 tỷ USD - chiếm 13,7% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt của Việt Nam năm 2025”, bà Thắng nêu ví dụ.

Thực tế cho thấy không chỉ mặt hàng điện tử kim ngạch xuất khẩu mới phụ thuộc vào doanh nghiệp FDI mà nhiều ngành hàng khác như nông sản, thực phẩm, dệt may, gỗ, thủy sản… tỷ trọng xuất khẩu thô cũng ngày càng cao, sản phẩm thuộc các nhóm ngành này xuất hiện trên thị trường bằng thương hiệu ngoại nhưng “Made in Vietnam”. Tổng Giám đốc UNIQLO Việt Nam Akiyama Naoki chia sẻ, sản phẩm thời trang mang thương hiệu Uniqlo sản xuất từ hệ thống nhà máy đối tác tại Việt Nam không chỉ có mặt tại 23 cửa hàng trong nước mà còn được phân phối tới hơn 2.400 cửa hàng toàn cầu và tỷ lệ này sẽ được tăng thêm trong thời gian tới.

Nhìn nhận việc sản phẩm Việt Nam xuất khẩu bằng thương hiệu ngoại, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam Trần Thị Phương Lan cho biết: Phần lớn nông sản, thực phẩm của Việt Nam còn bán thô là do thiếu sự đầu tư chuẩn chỉnh thương hiệu nên thương xuất khẩu thông qua đối tác nước ngoài. “Ngành nông sản Việt Nam chưa thực sự chuyển đổi tư duy từ bán sản phẩm thô quy mô lớn sang bán sản phẩm có trọng lượng nhỏ gắn với thương hiệu Việt. Điều này khiến sản phẩm Việt chưa thu được giá trị gia tăng hiệu quả mặc dù ngành hàng nông sản đang rất dồi dào, đa dạng và đặc thù mà chỉ riêng Việt Nam mới có”, bà Lan nhấn mạnh.

Phân tích nguyên nhân khiến doanh nghiệp Việt chấp nhận gia công sản phẩm cho đối tác ngoại, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương) Nguyễn Thảo Hiền chia sẻ: Nhiều doanh nghiệp sản xuất khi có những đơn hàng lớn thường có tâm lý “xuất khẩu nguyên liệu thô dễ hơn sản phẩm qua chế biến” nên không có động lực để nâng cao giá trị gia tăng mà đơn vị sẽ được hưởng nếu xuất khẩu sản phẩm mang thương hiệu doanh nghiệp. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp không đủ nguồn lực tài chính, nhân lực, và tư duy chiến lược để xây dựng thương hiệu.

Phương án nào cho doanh nghiệp xây dựng thương hiệu

Theo các chuyên gia kinh tế, việc xây dựng thương hiệu quốc gia cấp bách hơn bao giờ hết khi nhiều cánh cửa ra thị trường thế giới được mở qua các hiệp định thương mại tự do từ đó hàng hóa Việt Nam duy trì thị phần tại thị trường xuất khẩu.

Theo Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương) Vũ Bá Phú, để xây dựng thương hiệu hàng hóa Việt Nam đòi hỏi doanh nghiệp phải có sản phẩm đáp ứng các quy định, tiêu chuẩn về môi trường, xã hội, phù hợp với văn hóa, xu hướng, nhu cầu sử dụng của thị trường. “Bộ Công Thương đã triển khai Chương trình thương hiệu quốc gia đến năm 2030 qua đó xây dựng, quảng bá nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý và tên gọi xuất xứ hàng hóa của Việt Nam tại thị trường trong và ngoài nước. Vì vậy doanh nghiệp cần tận dụng cơ hội từ những chính sách này để xây dựng thương hiệu”, ông Phú khuyến cáo.

Để hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng thương hiệu, PGS.TS Nguyễn Quốc Thịnh (Trường Đại học Thương mại) kiến nghị: Thời gian tới, các cơ quan quản lý Nhà nước cần tăng cường hoạt động thương thảo để mở cửa thị trường, tháo gỡ dần những rào cản kỹ thuật, giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường. Các cơ quan nhà nước cũng đóng vai trò hỗ trợ các hoạt động xúc tiến thương mại, ngoại giao, hợp tác, liên kết với các tập đoàn lớn, tập đoàn đa quốc gia giúp doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội được đầu tư, chuyển giao công nghệ. “Với nông sản thì các cơ quan chức năng nên có sự hỗ trợ mạnh về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc… cũng như đàm phán với các đối tác để có thỏa thuận tốt hơn trong mở cửa thị trường, biên giới”, ông Thịnh “hiến kế”.

Đồng tình với kiến nghị này, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh Võ Trí Thành cho rằng: Muốn xây dựng thành công thương hiệu, đòi hỏi doanh nghiệp trong quá trình hoàn thiện sản phẩm gắn chặt với quản trị thương hiệu. Mặt khác, cần xây dựng niềm tin thương hiệu bằng chất lượng, giá trị sản phẩm, kết hợp xây dựng thương hiệu sản phẩm, thương hiệu doanh nghiệp và thương hiệu quốc gia để tạo giá trị gia tăng cho sản phẩm trong quá trình xuất khẩu.

Để có thể tạo dựng được thương hiệu sản phẩm tại thị trường quốc tế, doanh nghiệp Việt cần tổ chức và triển khai các chiến dịch truyền thông đưa sản phẩm tới được đúng thị trường mục tiêu và vào đúng thời điểm họ dự kiến mua và sử dụng sản phẩm. Nếu chỉ sáng tạo và thiết kế đẹp thôi thì chưa đủ, thương hiệu phải được khách hàng và thị trường biết đến, hiểu rõ và ưa thích.

“Bên cạnh sự nỗ lực của doanh nghiệp còn đòi hỏi Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đẩy mạnh quy hoạch vùng trồng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế, kết hợp hỗ trợ thu hút đầu tư chế biến sâu. Qua đó, tạo cơ sở để doanh nghiệp giảm phụ thuộc nguồn nguyên liệu nước ngoài, tiến tới giảm tỷ lệ gia công trong cơ cấu thành phẩm” ông Thành kiến nghị.