Chuyển đổi sinh kế, phát huy lợi thế ven đô

Sự phát triển của các khu đô thị, trường đại học và hoạt động dịch vụ đang mở ra nhiều cơ hội việc làm, tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân xã An Khánh. Trên địa bàn có Học viện Chính sách và Phát triển, Đại học Phenikaa cùng các cơ sở giáo dục khác, thu hút đông đảo sinh viên, kéo theo nhu cầu lớn về nhà ở cho thuê và các dịch vụ dân sinh.

Theo ông Vũ Ngọc Mừng, chuyên viên Phòng Hạ tầng - Nông nghiệp và Môi trường xã An Khánh, nhu cầu thuê trọ tập trung tại các khu vực An Thượng, Đông La và Đồng Nhân. Riêng An Thượng hiện có khoảng 600 phòng trọ, phục vụ khoảng 800 sinh viên. Nắm bắt nhu cầu này, nhiều hộ dân đã đầu tư xây dựng phòng trọ cho sinh viên và người lao động thuê, tạo thêm nguồn thu nhập bên cạnh những công việc truyền thống.

Thị trường lao động cũng mở rộng cùng quá trình đô thị hóa. Nhiều phụ nữ trên 50 tuổi tham gia vệ sinh công nghiệp tại các tòa nhà; nam giới làm công việc bảo vệ. Lao động trẻ hơn tìm việc tại các doanh nghiệp trên địa bàn và khu vực lân cận. Nhờ đó, người dân có thêm lựa chọn nghề nghiệp, từng bước chuyển đổi sinh kế mà vẫn có thể duy trì cuộc sống tại quê hương.

Bên cạnh phát triển dịch vụ, sản xuất nông nghiệp vẫn được quan tâm. Tại khu nông nghiệp trải nghiệm của ông Nguyễn Hữu Hùng ở khu vực Bãi Sen, thôn Thanh Quang, những hàng chanh leo vàng đang vào thời kỳ cho quả, tạo nên khung cảnh bắt mắt, thu hút khách đến tham quan, chụp ảnh và mua nông sản tại vườn.

Theo ông Nguyễn Hữu Hùng, trang trại được hình thành từ khoảng năm 2020 trên diện tích hơn 4ha. Ông Hùng trồng nho sữa, nho hạ đen, chanh leo vàng và nhiều cây ăn quả khác. Từ một khu vườn sản xuất, nơi đây dần trở thành điểm đến thu hút người dân, du khách tới tham quan, trải nghiệm và thưởng thức nông sản ngay tại vườn.

Bà Nguyễn Thị Lý, quản lý vườn, cho biết thêm, năm 2025, sản lượng nho đạt hơn 2 tấn. Năm nay, sản lượng giảm nhẹ do ảnh hưởng của thời tiết mưa nhiều. Bù lại, lượng khách đến tham quan ngày càng đông. Các gia đình, học sinh và du khách có thể tìm hiểu quy trình chăm sóc, tự tay lựa chọn những chùm quả chín và thưởng thức ngay tại vườn. Việc kết hợp sản xuất với trải nghiệm giúp gia đình tăng thêm giá trị cho nông sản, đồng thời tạo điểm đến phục vụ nhu cầu vui chơi, giải trí của người dân.

Cũng ở xã An Khánh, khu vực Đông La có hàng chục gia đình trồng hoa lan. Đây không chỉ là nghề tạo thu nhập mà còn là nét đặc trưng trong đời sống kinh tế, văn hóa của địa phương. Ông Trịnh Đắc Toàn, chủ vườn lan tại xóm 3 Đồng Nhân, cho biết đã hơn 10 năm gắn bó với nghề. Hiện vườn lan của gia đình có diện tích khoảng 1.500m² với hàng nghìn giò. Thay vì tập trung vào một giống lan chủ lực, ông lựa chọn đa dạng chủng loại để đáp ứng nhu cầu của người chơi theo từng mùa hoa.

“Để có những giò lan đẹp, người trồng phải kiên trì chăm sóc, thuần dưỡng trong thời gian dài. Thông thường, sau khi ghép, cây cần khoảng một năm rưỡi đến hai năm để sinh trưởng ổn định và cho hoa. Ngoài lan thương phẩm, vườn còn cung cấp cây giống theo nhu cầu của khách hàng. Vào dịp cuối năm, ông Toàn còn ghép lan trên gỗ lũa, tạo ra các tác phẩm độc đáo, giá trị kinh tế cao”.

Tháo gỡ khó khăn, nâng cao giá trị sản xuất

Dù có tiềm năng phát triển, nghề trồng lan Đông La đang gặp khó khăn do thiếu mặt bằng sản xuất ổn định. Theo ông Tạ Công Thiềng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ hoa lan Đông La, Câu lạc bộ hiện có 21 thành viên, phần lớn là người gốc Đông La. Bản thân ông đã có gần 40 năm gắn bó với cây lan, hiện phải thuê đất trồng lan tại khu vực xã Hưng Đạo.

Cuối năm 2025 và đầu năm 2026, một số nhà vườn phải di chuyển để phục vụ triển khai các dự án. Phần lớn diện tích trồng lan được thuê hoặc mua lại từ đất nông nghiệp. Người trồng phải đầu tư giàn, giá thể và hệ thống chăm sóc trong thời gian dài, nhưng có thể phải di dời khi dự án triển khai, gây thiệt hại về kinh tế. Trong khi đó, nguồn lan rừng tự nhiên ngày càng khan hiếm, các nhà vườn phải nhập thêm giống từ Thái Lan, trong đó có lan nuôi cấy mô, đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn.

Ông Thiềng bày tỏ mong muốn chính quyền địa phương quan tâm, đồng hành với câu lạc bộ, tìm giải pháp để duy trì và phát triển nghề trồng lan ngay tại quê hương. Bởi nếu phải chuyển hoạt động sản xuất đến nơi khác, việc gìn giữ tên tuổi và thương hiệu hoa lan Đông La sẽ gặp nhiều khó khăn.

Không chỉ nghề trồng lan, các mô hình nông nghiệp khác cũng chịu tác động từ đô thị hóa và hệ thống thoát nước kém. Vừa qua, trang trại của ông Nguyễn Hữu Hùng nhiều ngày bị ngập úng sau những trận mưa lớn, ảnh hưởng đến sinh trưởng và sản lượng vùng nho. Thực tế này đặt ra yêu cầu chủ động hơn trong tiêu thoát nước, chăm sóc cây trồng và thích ứng với diễn biến thời tiết, nhằm bảo đảm hiệu quả sản xuất.

Theo ông Vũ Ngọc Mừng, xã An Khánh hiện còn hơn 800ha đất trồng lúa, tập trung tại các khu vực: An Thượng, La Phù, Vân Côn. Trong đó, vùng bãi An Thượng có những cánh đồng lúa rộng hàng trăm héc-ta. Duy trì diện tích canh tác, phát triển các mô hình nông nghiệp có giá trị và hỗ trợ người dân chuyển đổi sản xuất phù hợp với điều kiện thực tế là những yêu cầu quan trọng trong quá trình xây dựng nông thôn mới.

Cùng với đó, xã quan tâm động viên, khuyến khích các hộ gia đình, cá nhân phát triển sản phẩm tham gia Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Trên địa bàn đã có một số sản phẩm được chứng nhận như nho hạ đen, sữa đậu nành, đậu phụ, mật ong... Đây là cơ sở để các chủ thể tiếp tục nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Theo Văn phòng Điều phối các Chương trình Mục tiêu quốc gia thành phố Hà Nội, bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 của thành phố Hà Nội có 10 tiêu chí. Bên cạnh các tiêu chí liên quan đến quy hoạch, hạ tầng, văn hóa, giáo dục, y tế, các địa phương cũng cần quan tâm tới phát triển kinh tế nông thôn, giảm nghèo và an sinh xã hội, môi trường và cảnh quan nông thôn…

Đô thị hóa diễn ra nhanh, những không gian xanh, cánh đồng và vườn sản xuất không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn góp phần gìn giữ cảnh quan, bản sắc của vùng quê ven đô. Đó là hướng đi để địa phương phát triển hài hòa giữa đô thị và nông thôn, vừa thích ứng với nhịp sống mới, vừa tạo điều kiện để người dân nâng cao thu nhập, duy trì nghề nghiệp và gìn giữ những giá trị đặc trưng của quê hương trong hành trình xây dựng nông thôn mới.